Асқабақты өсіру, биологиялық құрамын зерттеу қасиетін анықтау

Зерттеу жұмысы

Бағыты: қоршаған әлем (экология, жануарлар, өсімдіктер). Тақырыбы: «Асқабақтың сырлы әлемі».

Бақылау Зерттеу Практика

Зерттеу жұмысына пікір

«Мен зерттеуге үйренемін» білім беру аймағында оқушыларды зерттеу әрекетіне баулу, зерттеушілік ізденіс білігі мен дағдыларын қалыптастыру мақсатында ұйымдастырылған байқауға 4-сынып оқушысы Тоқтаназар Ерасыл «Асқабақтың сырлы әлемі» тақырыбындағы тырнақалды еңбегін ұсынды. Жұмыс мазмұны жоғары деңгейде жазылған.

Жас зерттеуші жұмысының мақсаты мен оған байланысты міндеттерін нақты көрсетіп, мазмұнын аша білген. Бақша өсімдіктеріне қызығушылық танытқан Ерасыл асқабақ туралы көптеген деректер жинақтаған. Ол өз бақшасына еккен асқабағының өсу үдерісін бақылап, күнделік жүргізген.

Жоба авторы жасына қарамастан әртүрлі дереккөздерге сүйеніп, материалды тиімді пайдаланғаны байқалады. Бұл жұмысты орындауда ата-анасының және жетекші ұстазының еңбегі зор екені көрініп тұр. Алдағы уақытта зерттеуді жалғастырып, мазмұнын толықтыра түсу ұсынылады.

Қол қойған тұлға

Директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары: Ахметжанов А. Е.

Қысқаша деректер

Сынып: 4-сынып
Тақырып: Асқабақтың сырлы әлемі
Бағыт: Қоршаған әлем (экология, өсімдіктер)

Аннотация

Қазақша

Бұл кітапшада «Асқабақтың сырлы әлемі» тақырыбы бойынша асқабақтың қасиеті мен пайдасы туралы кең көлемде жинақталған мәліметтер берілген. Сондай-ақ асқабақтың түрлері және оның дәндерінің емдік қасиеттері туралы деректер қамтылған.

Русский

В этой книге широко раскрывается мир тыквы, её польза для человека и лечебные свойства. Также рассказывается о целебных качествах тыквы и её семян.

English

This booklet explores the world of pumpkin, highlighting its benefits for humans and its medicinal properties, including the healing value of pumpkin seeds.

Зерттеудің негіздемесі

Болжам

Асқабақтың қасиеті мен биологиялық құрамын зерттеу арқылы оның адам ағзасына пайдалы екенін және емдік мақсатта қолдануға болатынын анықтауға болады.

Зерттеу кезеңдері

1 Зерттеу объектісі ретінде асқабақты бақшаға егіп, асқабақ өсірілетін өзге аумақтарды анықтау және бақылау.
2 Асқабақты өсіру тәжірибесін жүргізу, биологиялық құрамын зерттеу және пайдалы қасиеттерін айқындау.
3 Материалдар мен ақпараттарды жинақтау, жүйелеу.

Әдістеме

Асқабақ туралы деректерді жинақтау және өңдеу, фотосуреттер жинау, сызбалар даярлау, интернет материалдарын пайдалану. Асқабақтың, әсіресе оның дәндерінің, кейбір ауруларға (соның ішінде ішекқұртқа қарсы) емдік әсері бар екенін анықтау.

Мақсат пен міндеттер

Мақсат: асқабақтың табиғи және биологиялық құрамын анықтау, пайдалы қырларын зерттеу және нәтижелерін практикалық қолдану салаларын белгілеу.

Зерттеу жұмысын ұйымдастыру.
Ғылыми ізденіс жүргізу: ақпарат жинау, деректерді өңдеу, суреттер жинақтау, сызбалар даярлау.
Зерттеу нәтижесін қорытындылау.

Міндеттерді шешу тәсілдері

Бақылаудың мақсатын алдын ала нақтылау.
Негізгі белгілерге назар аудару өлшемдерін дәл белгілеу.
Салыстыру тәсілін қолданып, объект белгілерін анықтау, негізгі қасиеттерін топтастыру және жоспар құру.

Кіріспе

1-сыныпқа барған жылы әліппе мен математикамен бірге дүниетану пәнін оқи бастадық. Бұл пән мені ерекше қызықтырды. Алғашқы сабақтардың бірінде мұғаліміміз бізді далаға шығарып, айналамыздағының бәрі табиғат екенін, адамның да табиғаттың бір бөлігі екенін түсіндірді. Табиғат тірі және өлі болып екіге бөлінетінін айтып, мысалдар келтірді.

Сол кезде мен өсімдіктердің «тірі табиғатқа» жататынына күмәндандым: «олар шіріп, өліп қалады ғой» деп өз ойымды дәлелдеуге тырыстым. Үйде анам да, мұғалімім де түсіндіргенімен, бірден сену оңай болмады.

Бір күні сабаққа бара жатып, анам екеуіміз үлкен бақшаның жанынан өттік. Жерде жапырақтары ірі, әртүрлі пішінді көптеген түйнектер жатты. Мен «қауын ба?» деп сұрадым. Анам оның асқабақ екенін айтты. Асқабақтың осылай өсетініне қатты таңғалдым.

Сабақта мұғаліміме көргенімді айттым. Ол асқабақтың бақша өсімдігі екенін, біздің ауылда Ержан ата жыл сайын есігінің алдындағы жерге асқабақ егіп, күзде мол өнім алатынын, қыста ауыл тұрғындары одан асқабақ сатып алып жейтінін жеткізді. Бір дәннен 7–8 асқабақ алуға болатынын естігенде тіпті таңғалдым.

Сыныптасым Нұрлы да осыны растап, Ержан ата асқабақ піскен кезде көрші балаларды жинауға шақырып, әрқайсысына көтере алатындай етіп асқабақ беретінін айтып қызықтырды. Сол күннен бастап менің асқабаққа қызығушылығым артты.

Үйге барған соң апама және әкеме бүгін естіген-білгенімді айтып бердім. Апам өсімдіктердің өсіп-өніп, көбейіп, жеміс беретінін түсіндіріп, олардың тірі табиғатқа жататынына көзімді жеткізді.

Ертесіне Ержан атаның бақшасын фотоға түсіріп алдық. Бала кезден қызыға көретін «Золушка» мультфильмінде дәл асқабақтың каретаға айналуы да бұл өсімдіктің сыры көп екенін аңғартады. Асқабақ туралы әлі білмейтінім көп екенін түсініп, мұғаліміммен бірге «Асқабақтың сырлы әлемі» тақырыбында зерттеу жұмысын бастадым.

Негізгі ой

Күнделікті өмірде жиі көретін өсімдік туралы сұрақ қою, бақылау жүргізу және дерек жинау арқылы ғылыми ойлау қалыптасады.

Түйін

Асқабақ — тек тағам емес, бақылауға, салыстыруға және қорытынды жасауға үйрететін зерттеу нысаны.

Зерттеу бөлімі

Шығу тегі және таралуы

Асқабақ — бірнеше мың жыл бойы өсіріліп келе жатқан мәдени өсімдік. Жабайы түрі табиғатта кездеспейтіні айтылады. Асқабақ біздің заманымызға дейін шамамен 3000 жыл бұрын Мексикада мәдени дақыл ретінде өсіріле бастаған.

Қазақстанда асқабақтың 9 түрі таралған. Қазіргі уақытта еліміздің барлық аумағында кәдімгі асқабақтың негізгі үш түрі өсіріледі: қатты қабықты, ірі жемісті және мускат.

Асқабақ азықтық, дәрілік және техникалық мақсатта өсіріледі.

Қатты қабықты асқабақ

Қатты қабықты асқабақ Орталық Американың таулы аудандарынан шыққан. Ол ылғалды топырақты көбірек қажет етеді. Сабағы өткір, қырлы, салалы, ал жеміс сабағы тікенекті-түкті болады.

Мысал сорттар

Алтайская, Мозолеевская, Бирючекутская, Миндальная, Столовая зимняя, Кашкарская, Палавкаду.

Асқабақтың денсаулыққа пайдасы

Асқазан мәселесі бар адамдарға пайдалы тағам ретінде аталады.
Әлсіздік, шаршау кезінде ағзаны қуаттандыратын тағам ретінде қарастырылады.
Халық тәжірибесінде асқабақтың жұмсақ еті күйікке таңғыш ретінде қолданылатыны айтылады (үй жағдайындағы көмек).
Көру қабілеті төмендегендерге және қан аздық белгілері бар адамдарға пайдалы болуы мүмкін деген пікір бар.
Талшыққа бай болғандықтан артық салмақтан арылуға көмектесуі мүмкін; зат алмасуды тұрақтандыруға ықпал етеді.
Несеп-жыныс жүйесіне қатысты кейбір мәселелерде халық медицинасында қолданылатыны айтылады; несеп айдаушы, өт айдағыш әсері болуы мүмкін.
Асқабақ дәндері паразиттерге қарсы қолданылатыны туралы деректер келтіріледі.

Ескерту

Бұл бөлімдегі кей тұжырымдар халық тәжірибесіне сүйенеді. Денсаулыққа қатысты нақты қолдану үшін маман кеңесі маңызды.

Мал шаруашылығына пайдасы

Асқабақ мал азығы ретінде де құнды. Ауыл тәжірибесінде асқабақты жем ретінде бергенде сиыр сүтінің молайып, майлылығы мен дәмі артатыны айтылып жүр.

Автор ауылдағы әңгімелерден мысал келтіреді: Бейсен апа Ержан атаның үйінен алынған сүттің сапасын жоғары бағалап, оны дүкен сүтімен салыстырғанын естіген.

Бақылауға ұсыныс

Сүттің майлылығын өлшеу және азық рационын салыстыру арқылы бұл пікірді тәжірибемен нақтылауға болады.

Асқабақ майы: тарихи дерек және құрамы

Тарихи мәлімет

Орта ғасырларда асқабақ тұқымдарының құндылығы жоғары бағаланған: олардың құрамында 40%-ға дейін тағамдық май болуы мүмкін екені айтылған. Австрияда асқабақ тұқымының майын денсаулыққа пайдалы дәрізат ретінде қарап, оны дәріханаларда сатуға рұқсат етілгені туралы дерек келтіріледі. Еуропада 200 грамдық бөтелкенің құны алтын жүзіктің бағасына тең болғаны жөнінде мәлімет бар.

Ағзаға ықпалы (халық медицинасындағы қолданылуы)

Асқабақ майы бауыр мен өт қабының жұмысын жақсартуға арналған құрал ретінде қолданылып келгені айтылады. Құрамындағы табиғи фосфолипидтер, қанықпаған май қышқылдары, флавоноидтар және дәрумендер кешені өт шығу үдерісін реттеуге ықпал етіп, бауырды май басудан қорғауға көмектесуі мүмкін.

Сондықтан оны тағамға жүйелі қосу өт қабына тас байлану, бауырдың май дистрофиясы, вирустық гепатит сияқты жағдайларда пайдалы болуы мүмкін деген пікір берілген.

Пайдалы заттар

Мырыш — ағзадағы көптеген үдерістерге қатысады.
Магний — жүйке, бұлшық ет, жүрек-қантамыр және несеп шығару жүйелерін реттеуге ықпал етеді.
Селен — гемоглобин синтезінде маңызды рөл атқарады.
Кальций, фосфор — сүйек және сіңір ұлпасының қалыптасуына қажет.

Сондай-ақ майдың құрамында бактерицидтік және жараның жазылуына ықпал ететін хлорофилл көп болуы мүмкін екені айтылады.

Жоба туралы мәлімет

Білім беру ұйымы

Жамбыл облысы, Меркі ауданы әкімдігінің білім бөлімінің №28 орта мектебі (КММ).

Автор және жетекші

Оқушы: Тоқтаназар Ерасыл Мейірбекұлы
Жетекші: Шағатаева Айнаш Тажихановна