Тәуелсіздіктің тұрағы

Сабақтың мақсаты мен ұйымдастырылуы

Бұл сабақ «Менің Отаным – Қазақстан» модулі аясындағы тақырыптарды қорытындылауға бағытталған викторина түрінде өтеді. Мақсат — оқушылардың білімін тексеру ғана емес, ойды жүйелі жеткізу, тапқырлық пен жылдам жауап беру дағдыларын қалыптастыру, сондай-ақ ұлттық құндылықтарға құрмет сезімін тереңдету.

Білімділік

Тақырыптар бойынша алған білімді байқау, сұрақтарға нақты жауап беру, ойды жинақтап айтуға дағдыландыру.

Дамытушылық

Өз бетінше іздену, жұмыс істеу қабілетін дамыту; ұтымды әрі дәл жауап беруге баулу.

Тәрбиелік

Ата-дәстүрді, туған жерді, мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге; адамгершілікке, шешендікке тәрбиелеу.

Сабақ форматы

Түрі: викторина сабағы
Әдісі: сұрақ-жауап, әңгімелеу
Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, тарих, әдебиет, математика

Көрнекіліктер

Слайдтар мен бейнематериалдар
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері (Ту, Елтаңба, Әнұран)
Интерактивті тақта

Сабақтың басталуы

Ұйымдастыру кезеңінде Мемлекеттік Әнұран орындалады. Сабақ Тәуелсіздіктің «20 жұлдызды күні» аясындағы «Отан» тақырыбына арналады.

Мен оның түнін сүйем, күнін сүйем,
Ағынды өзен, асқар тау, гүлін сүйем.
Мен оның қасиетті тілін сүйем,
Мен оның құдіретті үнін сүйем.

— Мұқағали Мақатаев

Өлеңнің негізгі ойы — туған жерді, Отанды сүю. Отан — адамның туып-өскен жері, өскен ортасы, тарихы мен тілі, елдік болмысы.

Отан туралы ортақ ой

«Отан» сөзі әрбір азаматтың жүрегінде жылылықпен тұрады. «Отансыз адам — қанатсыз құспен тең» деген сөздің мәні де осы: туған елдің қадірі ерекше.

Отан — сенің ата-анаң,
Отан — тарих, Отан — тіл.
Отан — досың, бауырың,
Жасаған елің, ер халқың.
Отан — өлкең, астанаң,
Отан — өлең, Отан — жер,
Отан — аудан, ауылың,
Көтерген көкке ел даңқын.

Сұлтанмахмұт Торайғыров жырлағандай, ана тіліміз — бесіктен бойға сіңген қасиет. Сайыс барысында оқушылар тілге құрметті тапқырлық пен шешендік арқылы көрсетеді.

Сайыс құрылымы

Викторинаға 5-сынып оқушылары қатысады. Білімді бағалау үшін 3 адамнан тұратын әділқазылар алқасы тағайындалады. Сайыс 7 кезеңнен тұрады.

7 кезеңнің тізімі

1Сұрақ-жауап «Менің Отаным»
2Анаграмманы шешу (артық сөзді табу)
3Сөз құрастыру сайысы
4«Сандар сөйлейді»
5«Қызықты сөздер»
6«Полиглот» (қазақша–орысша–ағылшынша)
7Мақал-мәтелдер («сөздің мәйегі»)

Топтар және ұран

1-топ: «Қыран»

Білімімізді қару етіп, ізденуден жалықпаймыз.
Содан кейін қыран болып қалықтаймыз.

2-топ: «Тұлпар»

Асау тұлпар! Желдей ескен арынды,
Оқу менен еңбекке сал барыңды.

«Сөз тапқанға қолқа жоқ. Сөзіне қарап кісіні ал, кісіге қарап сөз алма» — деген өнеге сайыс барысында басшылыққа алынады.

Кезеңдер мазмұны

1-кезең: Блиц сұрақтар

Үлгі сұрақтар

Қазақстан тәуелсіздігін қашан жариялады? (16 желтоқсан, 1991 жыл)
Қазақстанның тұңғыш Президенті кім?
Қазақстанның мемлекеттік рәміздерін атаңыз.
Қазақстан қай мемлекеттермен шектеседі? (Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Қытай, Ресей)

Тарих пен мәдениет сұрақтары

Қазақтың ұлы ақыны кім? (Абай)
Қазақтың тұңғыш педагогы кім? (Ыбырай Алтынсарин)
Еліміздің жер көлемі қанша? (2 717 300 км²)

2-кезең: Анаграмма

Топтар берілген әріптерден сөз құрап, артық сөзді табады.

«Қыран» тобы

НАТО → Отан
НАТСАҚЗАҚ → Қазақстан
ТАІКП → Кітап
ТЕКЛЕМЕМ → Мемлекет

«Тұлпар» тобы

ЗІМӘР → Рәміз
ЗІСЛЕӘУТ → Тәуелсіз
ПЕТЕКМ → Мектеп
ДІМЕНЕГЕ → Егеменді

Тамашалап көріңдер, жұмбақ айтып жасырып — шешуін тауып беріңдер. Таппай оны қоймаңдар, көп болып бірге ойлаңдар.

3-кезең: Сөз құрастыру

Берілген сөздерден мүмкіндігінше көп жаңа сөз жасау.

«Қыран» тобы

Тәуелсіздік

Ту, ел, сіз, тәуелді, әу, әуелі, тік, ек, әл, әлсіз

Бесбармақ

бармақ, бес, бар, ар, ақ, ес, мас, ас, бақ, бер

«Тұлпар» тобы

Егемендік

егемен, еге, мен, ен, егін, ек, ем, емен, демі, енді

Қуырдақ

қуыр, уыр, ақ, қыр, қу, ыр, дақ, арық, уақ, ардақ, ар

4-кезең: «Сандар сөйлейді»

Оқушылар тарихи жылдар мен сандарға түсініктеме береді. Ұпай өскен сайын сұрақтар күрделене түседі.

10 ұпай

1945 — Жеңіс күні
1941 — Екінші дүниежүзілік соғыста Германияның КСРО-ға шабуылы

20 ұпай

1466 — Қазақ хандығының құрылуы
1954 — Тың игеру басталған жыл

30 ұпай

16 — Тәуелсіздік мерекесі (16 желтоқсан)
98 — Конституция баптарының саны

Жақсының үлгісі — жанып тұрған шамдай. Шешеннің сөзі — ағып тұрған балдай.

5-кезең: «Қызықты сөздер»

Карта — жер бетінің кішірейтілген нұсқасы
Конституция — Ата заң
Геродот — Батыста «Тарих атасы» атанған ғалым
Шаңырақ — киіз үйдің ең жоғарғы бөлігі

Шекпен — жүннен тоқылатын сыртқы киім
Тымақ — ер адамның теріден тігілетін бас киімі
Саба, торсық, келі, күбі — ұлттық ыдыс-аяқ түрлері
Кебеже, абдыра, жастықағаш — үй жиһаздары

Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл.

6-кезең: «Полиглот»

Жауаптар үш тілде айтылады: қазақша, орысша және ағылшынша.

Заң — закон — law
Мемлекет — государство — state
Елтаңба — герб — coat of arms
Егемен — суверенный — sovereign
Тәуелсіз — независимый — independent
Қонақжай — гостеприимный — hospitable
Атамекен — земля предков — ancestral land
Ата заң — конституция — constitution

Шешендіктің сәні жоқ, сөзіне ел ұйып, беделі артып, абыройы асса ғана.

7-кезең: Мақал-мәтелдер

Туған жердей жер болмас, (туған елдей ел болмас).
Туған жер — (алтын бесік).
Батыр ел үшін туады, (ел үшін өледі).
Отан үшін отқа түс, (күймейсің).
Отан — оттан да (ыстық).
Отансыз адам — (ормансыз бұлбұл).
Бейбіт елде (береке бар).

Тәуелсіздіктің 20 жылдығына арналған шолу өлең

Үй тапсырмасы ретінде оқушылар Тәуелсіздіктің «20 жұлдызды күні» мен еліміздің жетістіктеріне арналған поэзиялық шолуды ұсынады. Тақырып Рудный қаласының тұрғыны, еңбегі сіңген кенші, қаланың Құрметті азаматы Қасымқайыр Дүйсенбаевтің өлеңімен өріледі.

І бөлім

Жетпіс жыл билеп-төстеген, Бодандықты көксеген — Компартия құлады. Тәуелсіздік, бостандық, Еркіндік алды жол тауып. КСРО құрамы ыдырап, Әркім өзі еркімен, Тарихи мекен, халқымен Мемлекетін құрады. Содан бері жиырма жыл — Жылдар да болды бұлыңғыр, Жеңді бірақ, шыдады. Көрші елдермен келісіп, Шекарасын мықтады. Бір шаңырақ астына, Татулыққа шақыра, Барша жұртын жинады. Егемендіктің белгісі — Төл теңгесін шығарды.

ІІ бөлім

Белгіленді Елтаңба, Әнұраны, Жалауы — Мемлекеттің нышаны. Көк байрағы желбіреп, Егеменді елім деп, Бар әлемге жар салды. Қан жылатқан Семейді, Зәресін алған бар елдің — Жабылды сынақ алаңы. Аралды арашалап, Теңізді сақтау амалы Басталды елдік ниетпен. Жол торабы — Арқада Салынды жас Бас қала. Астанам ол — Астана. Халықтар Ассамблеясы — Достық-бірлік ұясы, Ұлтаралық сахна. Тәуелсіздіктің тұрағы — Бостандықтың бұлағы, Ел жүрегін нұрға алды.

ІІІ бөлім

Осы жылдар ішінде Ауылдың хәлі мүшкіл де — Қайта жанды шырағы. Миллиард пұттап астығы, Миллиондап өсті мал басы — Қандай жомарт даласы! Жер асты байлық көздері — Алланың бізге бергені, Ешкімнің жоқ таласы. Болашағын болжаған — Ғарышкер болды баласы. Нарықты да меңгеріп, Күресті де белдесіп, Көп түзелді, қарашы! Көп бағытты саясат — Тіл табысу парасат, Заманауи талабы.

IV бөлім

Дүние жүзін аралап, Әрбір ісін саралап, Танылды жұртқа қазағы. ЕҚЫҰ саммит өткізіп, Бір-біріне бет бұрып, Келісіп бәрі тарады. Татулық — ырыс бірлікте, Сенім мен төзім — елдікте, Еуразия кеңістігі — талабы. Шанхай ынтымақ ұйымы — Тереңде жатыр ұғымы, Ара татулық алаңы. Салауатты өмірдің Азияда алауы. «Екі мың жиырма» жобасы — Шарықтау еңбек додасы, Елу ел бізбен толады.

V бөлім

Қуғын көрген қандастар Келіп жатқан жан-жақтан — Миллионға жетіп қалды. Жығылдық, тұрдық, жүгірдік, Ел жаңартып үлгердік — Аламыз талай қамалды! Мұның бәрі бастама, Мыңдаған алда іс-шара, Ұранымыз: тек Алға! Осы істер басында, Жиырма жыл бірге қасында Нұрекең тұр — көшбасшы. Халқының қамын ойлаған, Болашағын болжаған Дана біздің — Елбасы. Қолдауы мол әлеумет, Тұңғыш біздің Президент — Атанды бүгін — Ұлтбасы!

— Қ. Дүйсенбаев

Қорытынды

Сабақ Тәуелсіздіктің «20 жұлдызды күні» аясындағы құндылықтарды бекітуге арналды. Оқушылар білімдерін сарапқа салып, тапқырлығы мен тілдік мәдениетін көрсетті. Ендігі сөз әділқазылар алқасына беріледі.

Қазақы дәстүр бойынша сабақ соңында марапаттау рәсімі өткізіліп, шашу шашылады.