Қазақша рефераттар

Табиғаттың апаттары

Алматы облысы • Талдықорған гуманитарлық–техникалық колледжі

Жетекші: Айнағулова Камшат Сақанқызы

Сабақтың түрі

Ой-толғау сабағы

Әдістері

Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, тілек айту, пікірлесу

Көрнекіліктер

Слайдтар, нақыл сөздер, өлең шумақтары, суреттер, бейнероликтер

Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ...

Адам — табиғаттың ажырамас бөлігі. Сондықтан халқымызда «Жер-Ана» деген егіз ұғым қалыптасқан: жерді өз анаңдай қадірлеу, ананы күндей қастерлеу — ата салтымыз. «Жер шоқтығы — Көкшетау», «Жер жаннаты — Жетісу» деп, бабаларымыз туған жерге, табиғатқа деген ыстық ықыласын осылай білдірген.

Сол себепті олар орман-тоғайды сақтауға, өзен-көлдің ластанбауына айрықша мән берген. «Су ішкен құдығыңа түкірме», «Бұлақ көрсең, көзін аш» деген өсиеттер арқылы жас ұрпақтың бойына табиғатты қорғау мәдениетін сіңіріп отырған.

Мақсат

Білімділік

Білімгерлердің қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік құндылықтары туралы түсінігін кеңейту; ақпараттық технологияларды қолдана отырып, көріп-біліп ой түюге жетелеу.

Дамытушылық

Шығармашылық қабілетті, жақсылық жасай білу іскерлігін, ойлау дағдысын дамыту; өз ойын еркін әрі дәл жеткізуге үйрету.

Тәрбиелік

Табиғатты қорғауға, елін-жерін сүюге, мейірімділікке баулу; Табиғат-Анаға сүйіспеншілікпен қарауға үндеп, ізгілікке тәрбиелеу.

Нақыл сөздер — қысқа ой, ұзақ жауапкершілік

Атаңнан мал қалғанша, тал қалсын.

Су ішкен құдығыңа түкірме.

Бұлақ көрсең, көзін аш.

Бір тал кессең, он тал ек.

Таза болса табиғат — аман болар адамзат.

Қолданылған бейнематериалдар

  • «Адам мен табиғат» (қызық сюжет)
  • «Ау, құрбым» әнінің бейнебаяны
  • Ауаның ластануы
  • Құрандағы табиғат құндылықтары
  • «Аралдан ұшқан аққулар» бейнебаяны
  • Құстар биі
  • Табиғат апаттары және өзге материалдар

Сабақтың барысы (қысқаша жоспар)

  1. I. Ұйымдастыру

    Сәлемдесу, көңіл күйді жинақтау, саяхат форматына бағыттау.

  2. II. Тақырып пен мақсат

    «Қазақстан табиғаты» презентациясы арқылы кіріспе.

  3. III. «Табиғат дегеніміз не?» (саяхат-шолу)

    Ауа, су, өсімдіктер, құстар, жануарлар туралы ой бөлісу.

  4. IV. «Жер-Ана дабыл қағады»

    Табиғи апаттар, экологиялық мәселелер және ой-толғау.

  5. V. Қорытынды

    Ортақ тұжырым, тілек айту, «Ау, құрбым» әні арқылы эмоциялық нүкте қою.

Тәрбие сағаты: табиғатпен тілдесу

Ұйымдастыру: «Табиғат-Анаға саяхат»

Қайырлы күн, балалар! Күнде таңертең ояна салысымен терезені ашып, Табиғат-Анаға көз саласыңдар. Бүгін табиғат бізді несімен қуантты? Ол бізге не айтқысы келеді? Ендеше, сендерді Табиғат-Анаға бірге саяхатқа шығуға шақырамын. Келісесіңдер ме?

Неге дәл осы тақырып?

Бүгінгі саяхатымыздың тақырыбы — «Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ...». Себебі адам табиғаттан бөлек өмір сүре алмайды. Біз бүгін қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік туралы түсінігімізді кеңейтіп, табиғатты сүюді және қорғауды үйренеміз. Табиғатпен сырласып, оны түсінуге ұмтыламыз. Ең бастысы — Табиғат-Анадан мейірімділікті үйренеміз.

Сұрақ

Адам — табиғаттың ең саналы байлығы. Ал табиғаттың өзге байлықтары қандай?

Жауаптар: ауа, су, өсімдіктер, хайуанаттар, құстар, балықтар және т.б.

1-аялдама: Тіршіліктің мәні — ауа

Ой

Табиғат байлықтарының ішінде тіршіліктің өзегі — ауа. Адам ауа болмаса бір-екі минут қана шыдайды. Сондықтан халқымыз «Ауадай қажет» дейді.

Өлең шумағы

Тіршілікте не дейсің ғой ең қымбат,
Тіршілікте адам қымбат, сен қымбат.
Ал адамға ауа қымбат бәрінен,
Ауа қымбат, алатын дем қымбат.

Мәселе: ауа неге ластанады?

Қалаларда кейде қою тұман секілді қабат байқалады: автокөлік, зауыт-фабрика түтіндері ауаның мөлдірлігін төмендетеді. Бұған қоса, XX ғасырдың ортасынан бастап Семей даласындағы ядролық сынақтар да улы газдардың таралуына себеп болды. Табиғатты ренжіту — өз-өзіңе қастандық жасау екенін тарих дәлелдеп берді.

Көрсетілім: «Ауаның ластануы» (шамамен 3 минут)

Үндеу

Ей, адамдар, Табиғат-Ана саған дем алу үшін ауаны сыйлады — өйткені ол мейірімді.
Сен оның сенімін ақта: ауаны ластама!

2-аялдама: Тіршілік көзі — су

Назар

Судың да сұрауы бар. Қазақстанда өзен-көлдер көп болғанымен, суды есепсіз пайдалану азаю қаупін күшейтеді.

Көрсетілім: «Құрандағы табиғат құндылықтары» (0:25–1:40)

Мысал: Арал мен Каспий тағдыры

Бір кездері Сырдария Аралды мол сумен қоректендірді. Кейін суармалы егіншілікке судың шамадан тыс жұмсалуы теңіздің тартылуына әкелді: ашылған табанның тұзы желмен көтеріліп, ауа құрамына араласа бастады. Каспийде мұнай қалдықтары су экожүйесіне зиянын тигізіп, балықтардың улануына себеп болып отыр.

Бұл — табиғатқа жасалған қатыгездік қана емес, адам денсаулығына төнген қауіп. Көп өңірде ауыз су тапшылығының өзі ойландыруы тиіс.

Ой-толғау

Ойлау керек Арал жайын, ел жайын,
Пәк табиғат тозып жатыр жыл сайын.
Өзімізді асыраушы табиғаттай Ананы
Азаматтық арыңменен аялауға тұр дайын!

Тыңдалым: «Аралдан ұшқан аққулар»

Түйін

Арал тағдыры — жаһандық мәселе. Егер суды бүгінгідей қарқынмен ысырап етсек, басқа да өзен-көлдеріміздің дәл сондай жағдайға түспесіне кім кепіл? Сондықтан суды үнемдеп, ұқыпты пайдалану — әрқайсымыздың күнделікті міндетіміз.

3-аялдама: Гүл өссе — жердің көркі

Өсімдіктер — табиғаттың «жасыл тынысы»

Өсімдіктер мен ағаштар табиғатты түрлендіріп, жер бетін құлпыртады. Халқымыз өсімдікті өмір өзегі деп танып, оған қамқорлық жасауды ұрпақ санасына сіңірген. «Әкеңнен мал қалғанша, тал қалсын» деген сөз — соның дәлелі.

Ысырапсыз пайдаланбаудың маңызы зор: өсімдіктердің кей түрлері азайғандықтан, шамамен 300-ге жуық түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Заң және жауапкершілік

Қызыл кітапқа енген өсімдіктерді заңсыз жинау айыппұлға әкеледі. Сонымен қатар «Жасыл ел» бағдарламасы аясында ел көлемінде көптеген игі іс атқарылып келеді.

Дегенмен ең мықты қорған — әр азаматтың саналы таңдауы.

Үндеу

Көзін ашып, бақ өсір бұлағыңа,
Айналсын құтты қоныс тұрағыңа.
Жайқалсын өлкемізде саялы бақ,
Бөленіп күннің нұрлы шуағына.

4-аялдама: Құстар — біздің досымыз

Құстардың орны

Табиғаттың сәні де, әні де — қалықтаған құстар. Олардың үні адам жанын тербейді. Құстар — қанатты достарымыз, табиғаттың сақшылары, егістік пен бау-бақшаның сенімді серігі.

Қазақстанда құстардың 480 түрі кездеседі. Азайып кеткен түрлері Қызыл кітапқа енгізіліп, қорғауға алынған.

Аңыз-әңгіме: «Қарлығаш би»

Жоңғар шапқыншылығы кезінде жұрт елін тастап көшкенде, Төле би ғана үйін жықпай қалыпты. Қалмақ қолбасшысы себебін сұрағанда, Төле би шаңырағын нұсқап: «Қарлығаш ұя салды, балапандары әлі жас, ұша алмайды» деген екен.

Жас қолбасшы бұл адамгершілікке тәнті болып, Төле биді «Қарлығаш би» деп атаған, ал қарлығашты халық «Әулие құс» деп құрметтеген.

Есте сақтайық

Табиғатты қорғау — ұран емес, күнделікті дағды: ауаны таза ұстау, суды үнемдеу, ағаш отырғызу, құсты аялау. Табиғатқа жанашыр болу — өз болашағымызға жанашыр болу.