Қазақша рефераттар

Экономика ханшайымы

Сабақ беру – үйреншікті жай шеберлік емес, ол үнемі жаңадан жаңаны табатын өнер

Тақырыбы: Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі

Мақсаты: Күн жүйесі туралы білімді толықтыру; Коперник теориясының маңызын ұғындыру. Экономикалық ойлау қабілетін дамыту; топтық жұмысқа белсене қатысуға, бірлесе тұжырымды жауап беруге және өз ойын ашық айтуға дағдыландыру. Ұйымшылдыққа, жауапкершілікке, ұқыптылық пен тазалыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: саяхат-сайыс сабақ

Пәнаралық байланыс: экономика, математика

Көрнекілігі: кодоскоп, слайдтар, тапсырмалар, “Күн жүйесі” моделі, шарлар

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Сыныпты екі топқа бөліп отырғызу.

Психологиялық дайындық

Балалар, мына шарларды көріп отырмыз. Бұл – жай шарлар емес, сиқырлы шарлар. Олар көптеген ғаламшарларды шарлап, талай елді аралап, қызықты оқиғалардың куәсі болған. Бүгін біздің сыныпқа келіп, әр елден тапсырмалар мен ойындар ала келіпті.

1-ші шардың тапсырмасы: амандасу

Үнді елінде балалар бір-бірімен құлақ пен мұрын арқылы амандасады екен. Қане, біз де солай амандасайық.

2-ші шар: “Экономика еліне” шақыру

Экономика ханшайымы: Саламатсыздар ма, балалар? Мен – Экономика ханшайымымын. Сендерді экономика еліне саяхатқа шақырамын. Қолымдағы компьютер арқылы бағыттарыңды белгілеп, аялдамаларды хабарлап отырамын.

Мұғалім: Экономика ханшайымы сендердің экономикалық білімдеріңді тексеруге келді, тапсырмалар дайындап әкеліпті. Саяхатқа шықпас бұрын экономикалық терминдерді еске түсірейік:

  • салық
  • кіріс
  • шығыс
  • бюджет
  • сапа
  • кредит
  • банк
  • қажеттілік
  • жарнама

Жедел сұрақтар

  1. Ақшаны үйге келген соң не деп айтамыз? (Кіріс)
  2. Ақшаны жұмсауды не деп айтамыз? (Шығыс)

Саяхат алдында сынып екі топқа бөлінеді.

2) Үй тапсырмасын тексеру: “Бюджет” аялдамасы

Анықтама

Бюджет – кіретін кіріс пен шығатын шығысты өзара байланыстыратын қаржы жоспары.

Ереже

Екі топ кезектесіп жауап береді. Әр дұрыс жауап 10 доллар деп бағаланады.

Сұрақтар

  1. Эклиптика деп нені айтамыз?
  2. Зодиак шоқжұлдыздары нешеу және олар қалай аталады?
  3. Зодиак белдеуі деген не?
  4. Күн мен түннің теңелуі қашан болады және ол қай шоқжұлдыздарға сәйкес келеді? Көрсетіп бер.
  5. Жазғы және қысқы Күн тоқырауы қай күндері болады?
  6. Птолемейше Әлем жүйесінің құрылысы қандай еді? Ол қандай жүйе деп аталады?
  7. Птолемей тұжырымдарына түзету енгізген қай ғалым?
  8. Бируни еңбектерінің маңызы неде? Ол қандай көзқарасты жақтады?
  9. Қазіргі Күн жүйесінің құрылысы қандай?
  10. Төменгі планеталарға қандай планеталар жатады және неге олай аталған?
  11. Жоғарғы планеталарды атаңдар. Жоғарғы планеталар деп қандай планеталарды айтамыз?
  12. Күн маңындағы планеталарды атаңдар.
  13. Қандай планеталарды алып планеталар дейміз?

Келесі аялдамалар: ақша, жарнама, бизнес

“Ақша” аялдамасы

Ақша – тауар мен көрсетілетін қызметтерге төлеуге қабылданатын құралдардың барлығы.

5, 10, 20 долларлық тапсырмалар ұсынылады; топтар сол тапсырмаларды орындайды.

“Жарнама” аялдамасы

«Шындығында адам жарнамадағы хабарландыруларды оқымайды, одан өзіне керек нәрсені іздейді. Осы жағдайға жеткізген жарнама – нағыз жарнама». (Говард Госиди)

Сергіту сәті ретінде екі топ қысқа жарнама көрсетеді.

“Бизнес” аялдамасы

Бизнес – пайда алуға бағытталған экономикалық қызмет, кәсіпкерлік.

3) Жаңа сабақ: Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі

Планеталардың Күнді айнала қозғалатыны туралы идея бірнеше ғасыр бұрын пайда болғанымен, ұзақ уақыт бойы кең таралмады. Бұған басты себеп – Птолемейдің геоцентрлік жүйесі сол дәуірдегі практикалық қажеттіліктерді қанағаттандырды: тұтылуларды, планеталардың көкжиектен көрінуін және басқа да құбылыстарды алдын ала болжауға мүмкіндік берді. Ол ұзақ жылдар бойы бақылау мен тәжірибеге сүйеніп қалыптасқан жүйе еді.

Алайда бақылау деректері көбейген сайын Птолемей тұжырымдарына түзетулер қажет болды. Бұл мәселені XVI ғасырда ұлы поляк ғалымы Николай Коперник көтерді. Ол ғасырлар бойы орныққан «Жер қозғалмайды» деген түсінікті теріске шығарып, Жерді басқа планеталар қатарына қосты: Жер өз осін айнала отырып, Күнді айналады; ал Ай Күнді емес, Жерді айналады деп тұжырымдады.

Коперниктің ғылыми жолы

Коперник Польша мен Италия университеттерінде оқып, жан-жақты білім алды. Ол планеталардың Күнге қатысты қозғалысын мұқият бақылап, математикалық есептеулер жүргізді. Аспан денелерінің қозғалыс кестесін жасау үшін шамамен 324 мың шаманы есептеп шығару қажет болды.

Ғылыми деректерге сүйенген ұзақ зерттеулер нәтижесінде Коперник Күн жүйесінің құрылысы туралы жаңа жобаны ұсынды. Оның “Аспан сфераларының айналуы туралы” еңбегі 1543 жылы жарық көрді. Планеталар жүйесінің центріне Күнді орналастырғандықтан, бұл үлгі гелиоцентрлік жүйе деп аталды.

Маңызды нақтылау

Коперник моделінде планеталар Күнді дөңгелек орбита бойымен қозғалады деп қарастырылды. Қазіргі түсінік бойынша планеталар Күнді эллипстік орбита бойымен айналады.

Коперник ілімін Тихо Браге, Джордано Бруно, Иоганн Кеплер, Галилео Галилей, Исаак Ньютон сияқты ғалымдар қолдап, әрі қарай дамытты. Бұл теория жаратылыстану ғылымдарының өркендеуіне зор әсер етті: қозғалыстың салыстырмалылығы мен санақ жүйесі ұғымдары нақты қалыптасып, Кеплер мен Ньютон қозғалыстың заңдарын ашуға жол салды.

Экономика ханшайымы: 5-ші аялдама — “Валюта” аялдамасы.

4) Сабақты бекіту

  1. Н. Коперник қай елдің ғалымы және қай ғасырда өмір сүрген?
  2. Коперник теориясы бойынша Әлемнің құрылысы қандай? Бұл жүйе қалай аталады?
  3. Коперник жүйесінің қазіргі модельден айырмашылығы қандай?
  4. Коперник ілімін жалғастырушылар кімдер?

5) Қорытынды: “Аукцион” аялдамасы

Екі топ сабақ барысында жинаған “ақшасына” аукционға қатысады.

Лот №1

Сатылатын зат: печенье

Бастапқы бағасы: 50 доллар

Лот №2

Сатылатын зат: шырын

Бастапқы бағасы: 20 доллар

Қорытынды сәт

Балалар, мына шар бәрінен де өзгеше. Ол Күн елінен келіпті, бізге Күннің жылуын ала келіпті. Қане, бәріміз сол жылуды алып, сыныптағы қонақтарға ым-ишара арқылы сыйлайық.

6) Үй тапсырмасы

№21 — оқып келу.