Құтты болсын Наурыз той
Мақсаты мен тәрбиелік мәні
Білімдік мақсат
- Наурыздың жыл басы екенін және оның тарихи маңызын түсіндіру.
- Ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан ұлттық тәрбиенің мәнін ұғындыру.
Тәрбиелік мақсат
- Наурыздың басқа мерекелерден айырмашылығын таныту.
- Салт-дәстүрді құрметтеуге, еңбексүйгіштік пен мәдениеттілікке тәрбиелеу.
Кіріспе: Ұлыстың ұлы күні
Құрметті қонақтар, ата-аналар, ұстаздар және оқушылар! Бұл тәрбие сағатының мақсаты — балаларға Ұлыстың ұлы күні туралы мағлұмат беріп, елін, Отанын сүюге, ұлттық салт-дәстүрді дәріптеуге баулу. Сонымен бірге имандылық, инабаттылық және ізеттілік қасиеттерін қалыптастыру.
Дәстүрімізге айналған Ұлыстың ұлы күні — Наурыз құтты болсын! Бұл мейрам күн мен түн теңелетін 22 наурыз күнімен тұспа-тұс келеді.
Наурызда ел болып наурыз көже әзірленеді, ақ тілек айтылып, бата беріледі.
Ұранды тілек
Той құтты болсын! Ұлыс оң болсын! Ақ мол болсын!
Қыдыр түні
Наурыздың 21 түні даланы Қыдыр ата аралайды деген сенім бар. Сол себепті бұл түн Қыдыр түні деп аталады. Ыдыс атаулы ырысқа және аққа толтырылады.
Береке нышаны
22 наурызда жұрт бір-бірін құттықтап, жеті түрлі дәмнен көже пісіріп, ырысын көпшілікпен бөліседі.
Жарапазан және ықылас дәстүрі
Наурыз қарсаңында ауыл-аймаққа игі тілекпен әндетіп келген жарапазаншыларды қарсы алған. Риза болған үй иелері құрт-ірімшік ұсынып, шапан жауып, беліне жібек орамал байлаған.
Айтамыз жарапазан отбасыңа,
Тілейміз денсаулықты бас-басыңа.
Тілесек денсаулықты бас-басыңа,
Амандық келер әр күн отбасыңа.
Көріністер, өлеңдер және ән-күй
Күн мен Түннің теңелуі
Күн
«Сәулесі мол Күнмін»
Түн
«Жұлдызы көп Түнмін»
Екеуі бірге: «Бүгін біздер бірдей боп, теңелеміз бүгін біз. Ал ертең күн ұзарып, түн қысқарар...»
Өлең шумақтары (оқушылар)
- Бекзат: «Қыс өтіп, қар кетіп… Құтты болсын, Наурыз!»
- Асылжан: «Наурыз тойы тамаша, Наурыз тойы жаңаша…»
- Диана: «Ұлы күні кәрі-жас, құшақтасып көріскен…»
- Наурыз: «Сағынтып келген жыл басы… Береке, ырыс сыйлашы…»
- Мөлдір: «Жыл басы — Наурыз, мереке! Тіршілік жаңа оянды…»
Ән мен күй бағдарламасы
- Күй: «Ата толғау» (Н. Тілендиев)
- Ән: «Наурыз» (М. Ілиясов)
- Қазақ биі: «Қамажай»
- Күй: «Кеңес күйі»
- Хор: «Дастархан»
Наурыз туралы танымдық бөлім
Наурыз белгілері
- Наурыз айында мал төлдей бастайды. Бұл төл «Наурыз төл» деп аталып, оны ешкімге сыйға бермейді, сатпайды.
- Көктем құсы — «Наурызкөк» осы күндері ұшып келеді.
- «Наурызшешек» — өте бағалы өсімдік, Қызыл кітапқа енген.
- Наурыз күні қар жауса, «нұр жауды» деп жақсылыққа жорып, «Наурызша» дейді.
- Бұл күні жеті түрлі дәмнен Наурыз көже пісіріледі.
Наурыз дәстүрлері
Наурыз тілек
Әр адам бір-бірін мерекемен құттықтап, жақсылық тілейді; үйге кіріп дәм татады.
Наурызнама
Ойын-сауық, ән-жыр, жарыс өтетін думанды той. Бұл күні ренжісу, жағымсыз әдеттерге тыйым салынады.
Наурыз бата
Той жасағандарға, Наурыз көжеге шақырғандарға, өнер көрсеткендерге ақ тілекпен бата беріледі.
Салт-дәстүр көрінісі: тұсаукесер
Наурыз — жаңа бастамалардың мерекесі. Осы орайда бүлдіршіннің тұсауын кесу рәсімі көрсетілді. Жүйрік балалар сайысқа түсіп, сұрақтарға жауап беру арқылы жеңімпаз анықталды.
Сайыс сұрақтары
- Наурыз дегеніміз не?
- Наурыз туралы қандай мақал-мәтел білесің?
- Жеті қазынаны ата.
- Жеті ата дегеніміз қандай ұғым? Атауларын ата.
Тұсаукесер жыры
Қаз, қаз балам, қаз балам,
Қадам бассаң мәз болам.
Қаз, қаз балам, қаз балам,
Тақымыңды жаз балам.
Күрмеуіңді шешейік,
Тұсауыңды кесейік.
Үлкендер ақ жол тілеп, бата береді — бұл баланың қадамы нық, жолы ашық болсын деген ырым.
Ойын, жұмбақ-сауал және мақал-мәтел сайысы
Тазша баланың сұрақтары
Тазша бала сандықшадан асық алғызып, нөміріне сай сұрақтар қойды. Балалар жылдам әрі нақты жауап беріп, білімдерін көрсетті.
- Бір жылда 12 ай бар.
- Аптаның бесінші күні — жұма.
- Апта күндері: дүйсенбі–жексенбі.
- Төрт түлік: түйе, жылқы, сиыр, қой-ешкі.
- Сүт тағамдары: сүт, айран, қымыз, шұбат, ірімшік, май, қаймақ, құрт.
«Мақал — сөз атасы» сайысы
Ата-аналар мақал-мәтелдің жалғасын табудан сайысқа түсті.
- «Қалауын тапса, қар жанар»
- «Білім инемен құдық қазғандай»
- «Қарға баласын “аппағым” дер»
- «Қойдың ойлағаны амандық, қасқырдың ойлағаны арамдық»
- «Көз қорқақ, қол батыр»
- «Тауықтың түсіне тары кіреді»
Ұлттық ойындар
Мерекеде ұлттық ойындар да ұйымдастырылды: арқан тарту және теңге алу. Бұл ойындар балаларды ептілікке, ұйымшылдыққа тәрбиелейді.
Айтыс пен ортақ қуаныш
Айтыскер оқушылар сахнаға шығып, Наурыздың мәнін, білім мен арманды жырға қосты. Айтыс — сөз өнері арқылы тапқырлық пен тіл мәдениетін шыңдайтын дәстүр.
Екі ақынның ортақ түйіні: «Қазақ деген халықпыз, бауырласқа бәріміз. Өзге ұлттар секілді бар дәстүр мен салтымыз!»
Наурыз көже — берекенің дәмі
Көпшілікке Наурыз көже ұсынылды. Дәмнен ауыз тию — бірліктің, молшылықтың және ортақ ырыстың белгісі.
Қыдыр ата батасы және қорытынды
Мерекенің ең әсерлі сәттерінің бірі — Қыдыр атаның келіп, ақ батасын беруі. Бата — елдікке ұйытатын, жақсылыққа бастайтын рухани мұра.
Ұлыс оң болсын,
Ақ мол болсын,
Қайда барсақ, жол болсын!
Төрт түлік ақты болсын!
Ұлыс береке берсін,
Бәле-жала жерге енсін!
Қайғы-уайым жоқ болсын,
Қуаныштарың көп болсын!
Әумин!
Қорытынды
«Дастархан» әні орындалып, көпшілік дастарқан басына жайғасты. Наурыздың өзегі — татулық, кешірім, кеңпейілдік және береке. Жаңа жыл әр шаңыраққа құт-ырыс әкелсін!