Қызыр ата
Наурыз мерекесіне арналған салтанатты сценарий
Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Жаңажол ауылы, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы атындағы жалпы орта білім беру мектебінің информатика пәні мұғалімі — Аюпов Данияр Хамзаұлы.
Бұл мәтін — мектептегі Наурыз мерекесіне арналған жүргізушілер сөзі, көріністер мен ойындар, ән-билер ұсынылған мерекелік бағдарлама. Мәтін редакциялық өңдеуден өткізіліп, тілдік қателері түзетілді, ой ағымы реттелді.
Кіріспе құттықтаулар
Асқар
Наурыз құтты болсын!
Айзада
Ежелгі күн мейрамы — Наурыз құтты болсын!
Ахмед
Жыл басы — ұлыс тойы құтты болсын! Құт-береке мерекесі Наурыз жасасын!
Айзада: Жігіттер, бір-бірімізді құттықтап жатырмыз, ал көрермендер ше?
Ахмед: Айзада, Асқар, неге тұрмыз? Сахнаға шығып, халықты, ел-жұртымызды құттықтайық. Мерекелік іс-шарамызбен көңілдерін көтерейік.
Асқар: Ендеше, мен бастайын: Уа, халайық! Ұлыстың ұлы күні — Наурыз мерекелеріңіз құтты болсын! Наурыз мейрамына шақырамыз! Келіңіздер!
Жүргізушілер сөзі және мерекенің ашылуы
1-жүргізуші: Тыңдаңыздар, тыңдаңыздар! Бос қарап тұрмаңыздар — Наурыз тойы басталды. Береке де осында, мереке де осында! Мәшһүр бабам ауылында: көргендер де арманда, көрмеген де арманда — қызықтан тыс қалмаңыздар! Мерекемізді ашатын қыздар биін қарсы алыңыздар!
1-жүргізуші:
Көргенде қуанасың таза әуені,
Құлаққа естілгендей жаз әуені.
Жыл сайын тойланатын мәңгі-бақи,
Наурызың құтты болсын, қазақ елі!
2-жүргізуші:
Жақсылық жүрегіне жыр еселер,
Биікке шарықтатар киелі өнер.
Наурызың құтты болсын, апа-әкелер,
Наурызың құтты болсын, ата-әжелер!
3-жүргізуші: Қане, әжелер, шашуларыңызды шашыңыздар! Уа, халайық, халайық, ақ сандықты ашайық. Бұл мереке, бұл тойдың шашуларын шашайық!
2-жүргізуші: Шашу, шашу! Көп шашайық шашуды — көк аспаннан нөсер жаңбыр жауғандай. Уа, жамиғат, несібеңді теріп ал, ризығың болсын көл-көсір. Қашанда құт-береке орнасын деп, тойларда шашу шашу — салтымыз. Қабыл болсын халқымның ақ тілегі!
Сахнада — түлектеріміздің орындауында домбырамен орындалатын ән. Қарсы алыңыздар!
Тарих пен өнерге тағзым
1-жүргізуші: Уа, халайық! Мұнда назар салайық. Халық мерекесі — Наурыз тойын бастайық! Құтты болсын мереке, болсын думан, береке!
Қазақ хандығының құрылғанына 550 жыл толуына орай, 1465 жылдардағы «Бұйымтай» салтына арналған көріністі тамашалаңыздар.
Ерғалым мен Ахмедтің орындауында — «Жаса, Қазақстан» әні.
Қыдыр ата келуі және дәстүр сабақтастығы
Айзада: Қараңдар, балалар, анау келе жатқан Қыдыр ата емес пе?
Асқар: Иә, дұрыс айтасың, Айзада, Қыдыр ата келе жатыр.
Ахмед: Ассалаумағалейкүм, ата! Наурыз тойы құтты болсын! Қош келдіңіз!
Қыдыр ата: Уағаликумассалам, балалар, ағайын! Бүгінгі күн мен түн теңескен қасиетті Наурыз мерекесі баршаңызға құт әкелсін! Әз-Наурыз әр отбасына береке әкелсін! Жер жүзі мейірімге, жылылыққа шомылған киелі күн сендерді шаттыққа бөлесін!
Осы сәтте ортаға Тазша бала мен Алдар көсе шығады.
Тазша бала: Ассалаумағалейкүм, Қыдыр ата!
Қыдыр ата: Уағаликумассалам, Алдар көсе, Тазша балам. Екеуіңнің бастарың қосылып қалыпты ғой — жақсылыққа болғай.
Алдар көсе: Қыдыр ата, біз жай қыдырып жүрген жоқпыз. Ұлттық дәстүрді, ән-жырды еске түсіріп, жастарға таныстырып жүрміз. Бір әніме құлақ түріңіз:
Мен Алдармын, Алдармын,
Сайтанды да алдаймын.
Уа, жараңдар, жараңдар,
Ана жаққа қараңдар...
Алдар көсе қазанын жасырып отырған Шығайбайға жақындайды.
Алдар көсе: Не істеп отырсың, байеке? Жұмыртқа басқан тауықтай. Қазанға жапқан шапаның отқа жанса қауіп қой.
Шығайбай: Қазан жоқ бұл жерде...
Алдар көсе: Қуыңдар қара байды! Наурыз тойында қазанын қорғамақ!
Осы кезде дабыл қағылады.
Алдар көсе: Аттан! Аттаныңдар! Байеке, тез аттан — қасқыр шапты қойыңа!
Шығайбай: Ойпырмай, бұл қалай?!
Шығайбай асыға жүгіріп шығып кетеді.
Алдар көсе: Бай асығыс кетті ғой қасқыр қуып. Алыңдар, тамақ суып қалмасын. Қыдыр ата, өнерімді байқаған шығарсыз.
Қыдыр ата: Алдарым-ай, мына тұрған мені де алдап кететін түрің бар-ау! Тазша балам, сен қандай өнер көрсетесің?
Ойын: арқан тарту және «Қара жорға»
Тазша бала: Менің қолымнан келмейтін іс жоқ. Мереке күні қонақтарды билетіп, ойнатып, күлдіріп жіберемін!
Қыдыр ата: Жарайсың, Тазша бала. Ойыныңды бастай ғой.
Тазша бала: Наурыз той болғаннан кейін, бір арқан тартысып күш сынассақ қайтеді, Алдар?
Алдар көсе: Дұрыс айтасың.
Ортаға 5 адам шақырылады: ер мұғалімдер немесе қонаққа келген әкелер.
Екінші жаққа — Тазша баланың құрдастары шығады. Ойын басталады.
Тазша бала: Бәрекелді! Қатысқандарыңызға рақмет! Енді былай етейік: жеңілген топ жеңімпаздарға «Қара жорға» биін билеп берсін. Келісесіздер ме?
Сахналық белгі: «Қара жорға» қойылады
Бата сайысы: ақ ниет пен тәрбиенің өзегі
Алдар көсе: Ата, жастар Наурызға арнап баталарын дайындап келіпті. «Мен беремін» деп таласып тұр. Ең мағыналы батаны таңдап, жеңімпазды анықтасақ қайтеді?
Қыдыр ата: Дұрыс, балам. Бата айту — ақ ниеттен туған жарқын салт. Ол жамандықтан қашық болуға үндейді. Қане, тыңдайық.
Ортаға бата айтатын оқушылар шығады. Алдар көсе қағаздар ұсынып, таңдауды ұсынады.
Қыдыр ата: «Батаменен жер көгерер» демекші, өте керемет! Тілектерің орындала берсін. Қай бата қонақтарға ұнаса, соны таңдайық.
Алдар көсе: Рақмет, Ата. Енді жастар дауласпай, керісінше көп бата жаттайтын болды.
Наурыз туралы тағылымды түсіндіру
1-жүргізуші: Бүгін — ұлыстың ұлы күні. Ата-бабамыз айтқандай, ақ түйенің қарны жарылған күн. Наурыз мейрамы, Наурыз салтанаты.
2-жүргізуші: Наурыз — жаңа күн, яғни жаңа жылдың алғашқы күні, жыл басы. Бұл күн мен түн теңелетін мезгіл — 22 наурызға сәйкес келеді. Бұл күні үлкен-кіші бір-біріне ақ бата береді.
3-жүргізуші: «Ұлыс күні қазан толса — ол жылы ақ мол болар» деп, ауылды ауызбірлікке, татулыққа шақырған. Бұл күні айтылған тілектер орындалады деп ырым еткен.
Тазарту рәсімі: аластау
Айзада: Әже, не істегелі жатырсыз?
Әже: Балам-ау, жаңа жыл басталғалы жатыр. Наурыз келді. «Бәле-жаладан сақтасын» деп, елімізді жамандықтан қорғасын деп аластап жатырмын.
Әжелер адыраспанмен аластайды.
Әже:
Алас, алас — көзі жаманның көзінен алас!
Алас, алас — тілі жаманның тілінен алас!
Уа, Құдайым, зарыға күткен жаңа жылым келді.
Жаңа жыл жарылқа, ескі жыл есірке!
Ұрпағымды аман ет, пәле-жаладан сақтай гөр!
Жамандық әрі кет, әрі кет!
Сахналық белгі: әже халыққа иіліп, сахнадан шығып кетеді
Әндер, дәстүр көріністері және айтыс
3-жүргізуші: Күннің жаңа нұры бар, мұның ғажап сыры бар. Халық сүйген мейрамды қарсы алайық — Наурызды!
Мұхамедәли мен Ерғалымның орындауында — «Қазақ жастары» әні.
Ұлы Жеңістің 70 жылдығына орай, 1941 жылға қатысты «Аманат» дәстүрі — 11-сынып орындауында.
Айзада: Мұхамедәлидің орындауындағы әнді тамашалаңыздар.
1-жүргізуші: Көптің көз алдында өтетін сөз жарысы — өнер сайысы. Екі жақтан айтысқа түскен ақындар өлеңді қолма-қол суырып салып айтуы шарт. 9-сынып оқушылары қоятын айтыс өнерін тамашалаңыздар!
3-жүргізуші: Бәрекелді! Айтыс тартысты өтті. Көрерменнің шешімі бойынша, 1-айтыскер жеңіске жетті, 2-айтыскер көрермен көзайымы атанды. Айтысқандарыңызға рақмет, өркендерің өссін!
Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылғанына 20 жыл толуына орай, халық арасында орындалатын «Ауылдың алты ауызы» дәстүрін тамашалаңыздар!
Қорытынды ой және құттықтау
2-жүргізуші: Қазақстанымыздың шаңырағы биік, босағасы берік болып, ынтымағы мен бірлігі жарасқан елге айналып отырғаны — баршамызға аян. Келесі сөзді мектеп директорының құттықтауына береміз.
Ескерту: бастапқы мәтіндегі директорға қатысты жолдарда аты-жөні көрсетілмегендіктен, бейтарап түрде берілді.
1-жүргізуші: Наурыз құтты болсын! Дендеріңіз сау, мықты болсын. Наурыз тойы келе берсін!
2-жүргізуші: Барша халық бақытты болсын! Еліміздің несібесі көп болсын!
3-жүргізуші: Қош, сау болыңыздар, халайық! Көріскенше күн жарық болсын!
Қорытынды ән: «Наурыз әні» — Бақыттың орындауында.