Қазақша рефераттар

Тіл жұмсар кітабы туралы мағлұмат бер

Сабақтың тақырыбы

Көп қырлы ғалым — ХХ ғасыр басындағы әдебиеттің көрнекті өкілі, қоғам қайраткері Ахмет Байтұрсынұлы тұлғасына арналған интеллектуалдық сабақ.

Мақсаты

  1. 1

    ХХ ғасыр басындағы әдебиеттің ірі өкілі, қоғам қайраткері А. Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылық мұрасын жинақтап, қайталау.

  2. 2

    Ой қорытындысын жасауға дағдыландыру; жеке және топтық жұмыста шапшаңдық пен тапқырлық танытуға, пікірді әдеби тілмен өрнектеуге төселдіру.

  3. 3

    Ұлы ағартушының өмірлік ұстанымы мен биік мұраттарының болашақ қамы екенін түсіндіре отырып, ел мен Отан алдындағы борышты сезінуге, туған жұртты сүюге тәрбиелеу.

Көрнекілігі

  • Портрет
  • Таблолар
  • Карточкалар
  • Тақырып жазылған плакат
  • Бағалау картасы

Сабақ типі

Интеллектуалдық сабақ.

Сабақ әдісі

Түсіндіру, сұрақ-жауап.

Сабақ құрылымы

  1. Ұйымдастыру
  2. Үй тапсырмасы (қайталау). Топтастыру әдісі
  3. Жаңа сабақ (кезеңдер бойынша)

Сабақ барысы (кезеңдер)

I кезең — «Бәйге»

Өмірбаян мен негізгі деректер бойынша жедел сұрақтар

1) Өмір сүрген жылдары
1873–1937
2) 1891–1895 ж. қай мектепте оқыды?
Орынбор
3) Тілді, әдебиетті сақтауға бағытталған ізденісін неден бастады?
1896 жылы Алекторовпен кездесуден
4) Отбасының қуғындалуына себеп болған ояз
Полковник Яковлев
5) Торғайдағы екі сыныптық мектепте оқыған жылдары
1886–1891
6) «Қырық мысал» қашан, қайда шықты?
1909 жылы, Петербург
7) 1907 ж. Қарқаралы түрмесіне не үшін қамалды?
Отаршылдық саясатқа қарсы өлең жазып, патшаға хат жолдауды ұйымдастырғаны үшін
8) Халық ағарту комиссары болып қашан сайланды?
1920 жылы
9) 1926–1928 ж. қай оқу орындарында сабақ берді?
Ташкент институты, Алматы университеті
10) «Маса» қашан, қайда шықты?
1911 жылы, Орынбор
11) «Қазақ» газеті қашан шықты, редакторы кім?
1913 жылы; редакторы — Ахмет Байтұрсынұлы
12) 1912 ж. қандай қызмет атқарды?
Халық ағарту комиссариаты жанындағы ғылыми-әдеби комиссияның төрағасы
13) Губернатор Сухамлинов қандай мақалалары үшін 1000 сом айып салды?
«Бұл заманның соғысы», «Жәрдем комитеті», «Қырғыз өлкесін басқару ережесі» туралы сын мақалалары үшін
14) Абай туралы мақаласы қай газетте жарияланды?
«Қазақ» газеті: «Қазақтың бас ақыны» (1913)
15) «Оқу құралы» әліппесі қашан шықты?
1912 жылы (Орынбор); 1925 жылға дейін қолданылды
16) Ересектерге арналған сауат ашар кітабы
«Әліп-би» (1924)
17) Қазақ тілін пән ретінде оқытатын оқулықтар
«Тіл жұмсар», «Тіл құрал»
18) 1923 ж. бастырған эпостық жыр
«Ер Сайын»
19) 1926 ж. халық өлеңдері қандай атпен шықты?
«23 жоқтау»
20) Туған күні және мерейтойлық жас
28 қаңтар; 130 жас

II кезең — «Даналар сөзі – ақылдың көзі»

Үй тапсырмасы бойынша жұмыстар: шығарма, реферат, сурет және басқа шығармашылық материалдарды қорғау.

III кезең — «Көкпар»

Ахмет өлеңдерін жатқа, мәнерлеп оқу арқылы көркем мәтінді түсіну мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

IV кезең — «Ғалым-филолог»

Табло бойынша таңдаған тақырыпқа сүйеніп, Байтұрсынұлының ғылыми-ағартушылық еңбектерін жүйелі талдау.

  • «Оқу құралы» (әліппе)

    1912 жыл, Орынбор. 7 рет басылған; 1912–1925 жылдары пайдаланылған.

  • «Тіл құрал»

    3 кітап: фонетика, морфология, грамматика. 1914–1916 жж.; 1928 жылға дейін қолданылған.

  • «Тіл жұмсар»

    2 кітап. Практикалық грамматика. 1928 жылы Қызылорда қаласында басылған.

  • «Баяншы»

    Оқыту әдістемесінің бастауы ретінде қарастырылады. 1912–1920 жж.; Қазан қаласында басылған.

  • «Әдебиет танытқыш»

    1926 жыл. Әдебиеттанудың ғылыми негізін жүйелеп, басты әдеби терминдерді қалыптастырған еңбек.

    «Әдебиет танытқышы» — әдебиет теориясына ұлттық сипат дарытқан сөз өнерінің бас әліпбиі. Бағалаған: З. Қабдолов.

  • Ауыз әдебиетін зерттеу

    1895 жылдан бастап айналысқан.

  • Оқыту әдістемесі туралы жарияланымдары

    1927–1928 жж. «Жаңа мектеп» журналында бірнеше материал жариялаған.

  • Өнер түрлерін жіктеуі

    Көрнек өнері, сәулет, әуез, кескін, сымбат, сөз өнері.

V кезең — «Мысалмен айтқан көп ойлар»

Билет бойынша таңдалған мысалдың мазмұны мен идеясын ашу: астарлы ойды тану, тарихи-әлеуметтік контексті түсіндіру.

1) «Ала қойлар»
Сыналған негізгі мәселе: отаршылдық саясат.
2) «Аққу, шортан, һәм шаян»
Халықты бірлікке шақырады.
3) «Аңдарға келген індет»
Отаршыл елдердің момын жұртқа көрсеткен қулығы мен зорлық-зомбылығын меңзейді.
4) «Қасқыр мен тырна»
Оқушы өз сөзімен мазмұндап береді.
5) «Қасқыр мен мысық» кейіпкерлері және қазақшаланған аттары
Трофим, Васька, Степан, Демьян — Қисықбас, Қоянкөз, Құрамыс, Көпкөрген.
6) «Қасқыр мен қозы» түпнұсқа мен аударма айырмасы
Түпнұсқа — 36 жол, аударма — 68 жол.
7) «Өгіз бен бақа»
Идеясы: «Әлін білмеген — әлек».
8) «Маса мен малшы»
Түйінін оқушы түсіндіреді.
9) Мысал жанрының түп-тамыры
Ежелгі Грекия, Эзоп мұрасы.
10) Абай Крыловтан қанша мысал аударды?
12 мысал.

VI кезең — «Жорға»

Өткен тақырыптарды бекітуге арналған қайталау сұрақтары (әдебиет пен тұлғатану бойынша).

1) Шәңгерей кімнің ұрпағы?
Жәңгір ханның ұрпағы.
2) Ақанның балаларына арналған өлеңі
«Теміртас».
3) «Медғат-Қасым» поэмасының авторы
Мағауия Абайұлы.
4) Кебектің сүйген қызы
Еңлік.
5) Абайдың қара сөздерінің саны
45.
6) Абайдың күйлері
«Абайдың желдірмесі», «Торы жорға», «Май түні».
7) «Ескендір» поэмасының идеясы
Қанағатсыздық.
8) «Қазақ хрестоматиясы» кімнің еңбегі?
Ыбырай Алтынсарин.
9) Шоқан оқыған оқу орны
Кадет корпусы.
10) Шоқанның досы
Григорий Потанин.

VII кезең — «Ой-толғау»

Сабақ қорытындысы: «Бүгін не білдік, не үйрендік?» — оқушылар өз пікірін айтады (ұпайы жоғары оқушыға сөз беріледі).

Сабақты бекіту және бағалау: бағалау парағы арқылы оқушылардың жұмысы сараланады.

Үйге тапсырма

«А. Байтұрсынұлы — қазақтың рухани көсемі» тақырыбында шығарма жазу.

Сабаққа пікір

«Дауылды жылдар жыршысы» атты сабақ сот-сабақ түрінде өткізілді. Оқушылар сабаққа қажетті материалдарды өз бетімен ізденіп, тиімді пайдалана білді.

«Көп қырлы ғалым» атты интеллектуалдық сабақ оқушылардың есте сақтау қабілетін дамытып, ойды оймен ұштастыра білуіне ықпал етті; нәтижелі сабақ болды.