Бастауыш сынып оқушыларының оқуға ынталандыратын шығарманың бір түрі - ертегі
Бастауыштағы оқыту сапасы және мұғалімнің жауапкершілігі
Жас ұрпақты оқыту мен тәрбиелеудің сапасын арттыру — мұғалімге жүктелген маңызды міндет. Бұл міндет оқытудың тиімді әдістерін іздестіруді, сабақтың мазмұны мен құрылымын жаңа деңгейге көтеруді талап етеді. Бүгінгі жалпы білім беретін мектептің алдында уақыт талабына сай, рухани дүниесі бай, ойы сергек жас жеткіншектерді тәрбиелеп шығару мақсаты тұр.
Бала өмірінде бастауыш сынып мұғалімінің орны айрықша. Мектеп табалдырығын енді аттаған балаға білім беріп қана қоймай, оның ой-қиялын дамытып, рухани дүниесін нұрландыратын да — бастауыш мұғалімі. Отбасыда қалыптасқан алғашқы дағдылар мектепте ұстаздың жүйелі еңбегі арқылы тереңдей түседі. Осылайша оқушылар мұғалімнің жетекшілігімен оқу, жазу, ойлану дағдыларын қалыптастырады.
Сауат ашу пәні: бастауыш білімнің іргетасы
Бұл жұмыстардың жүзеге асуын қамтамасыз ететін негізгі пән — Сауат ашу. Сауат ашу — бастауыш білім беру үдерісінде оқушыларға ана тілінің байлығын меңгертудің алғашқы сатысы.
Пәннің негізгі мақсаты
- оқу және жазу дағдыларын қалыптастыру;
- байланыстырып сөйлеуге үйрету;
- алғашқы грамматикалық мағлұматтарды меңгерту.
Сауат ашудың әр кезеңінің өзіндік ерекшелігіне сай міндеттері белгіленеді. Әсіресе әліппе кезеңінде оқушылардың оқу және жазу дағдыларын қалыптастыру, байланыстырып сөйлеу тілін дамыту негізгі бағытқа айналады.
Оқуға үйретудегі басты жұмыстар
Оқуға үйрету барысында жүйелі түрде төмендегі жұмыстар орындалады:
Талдау және әріп-дыбыс байланысы
- сөзге дыбыстық-әріптік талдау жасау;
- дыбыстар мен әріптерді оқу және жазу.
Оқу бірліктерін кеңейту
- әртүрлі буынды сөздерді оқу;
- қысқа сөйлемдер мен шағын мәтіндерді оқу.
Түсініп оқу және интонация
- дауыс ырғағы әртүрлі сөйлемдерді дұрыс оқу;
- мәтінді саналы түрде түсініп оқу.
Мәнер және шапшаңдық
- мәтінді мәнерлеп оқу;
- оқу шапшаңдығын біртіндеп арттыру.
Оқу дағдысының психологиялық қыры
Оқу — күрделі психологиялық үдеріс. Бастауыштағы оқу сабақтарының негізгі мақсаты — оқушының дағдысын қалыптастыру арқылы оқығанын қабылдау және түсіну мүмкіндігін арттыру.
Шапшаң оқу: асығыстық емес, түсінудің нәтижесі
Оқуға үйретудің бастапқы кезеңінде баланы алдымен дұрыс оқуға баулу қажет. Алайда тым баяу оқу сөз бен сөзді, сөйлем мен сөйлемді байланыстыруды қиындатып, мәтін мазмұнын түсінуге кедергі келтіруі мүмкін. Сондықтан оқу шапшаңдығын біртіндеп арттыру маңызды.
Есте сақтайтын қағида
Оқу шапшаңдығы таза, қатесіз әрі түсініп оқумен қатар дамуы керек. Түсіну деңгейі артқан сайын бала табиғи түрде жылдамырақ оқи бастайды.
Оқушыға тапсырманы асықпай орындап, ұқыптылыққа үйренудің маңызы зор. Оқу үдерісінде де осы қағида сақталуы тиіс: асығыс оқыған бала жиі қате жібереді.
Оқуға ынталандыру: ертегінің тиімділігі
Сауатты оқу дағдысын қалыптастыру үшін оқушыны оқуға ынталандыру қажет. Бастауыш сынып оқушыларын қызықтыратын шығармалардың ең тиімді түрлерінің бірі — ертегі.
Неге ертегі қолайлы?
- мәтіні түсінікті, қызықты;
- қайта оқытуға ыңғайлы;
- қайталау элементтері жиі кездеседі.
Оқуға дейінгі дайындық
Оқушылардың түсініп оқуын күшейту үшін шығарманы оқымас бұрын қысқаша дайындық әңгіме жүргізген дұрыс. Егер мәтінде балаға беймәлім өмір көріністері немесе түсініксіз ұғымдар кездессе, алдын ала сөйлесу олардың елестетуін жеңілдетеді.
Мәнерлеп оқу — бастауыштағы оқытудың шыңы
Оқушы мәтінді дұрыс түсініп, әрі мәнерлеп оқыған сайын оқытудың нәтижесі арта түседі. Мәнерлеп оқу — әсіресе бастауыш сыныптар үшін аса маңызды. Мәнерлеп оқитын оқушы оқу әрекетін жете меңгергенін көрсетеді.
Қорытынды тұжырым
Оқытудың биік мақсаты — оқушыларды мәнерлеп, түсініп, сауатты оқуға үйрету. Бұл мақсатқа жету мұғалімнің жүйелі әдістемелік ізденісі мен баланың оқу әрекетіне қызығушылығын тұрақты қолдауға тікелей байланысты.