Балалар соғым басына шақыру дегенді қалай түсінеміз - қазақ халқының бұлжытпас салты
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Тақырып
- Сыйластыққа себеп көп (слайдтармен)
- Көрнекілігі
- Тірек сызба, интерактивті тақта
- Сабақтың түрі
- Дәстүрлі сабақ
- Әдістері
- Түсіндіру, сұрақ-жауап
- Пәнаралық байланыс
- Ана тілі, бейнелеу өнері
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларға қонақ күту мәдениеті туралы білім беру.
- Оқушылардың ақыл-ойын, логикалық ойлау қабілетін және сөздік қорын дамыту.
- Оқушыларды адамгершілікке, кішіпейілділікке және көркем сөйлеуге баулу.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру
Қонақтармен амандасу
Үлкенге де — сіз,
Кішіге де — сіз.
Сәлем бердік сіздерге,
Құрметпенен біз.
Психологиялық дайындық
Күндей жадырап,
Айдай арайлап,
Жұлдыздай жарқырап,
Судай мөлдір, таза көңілмен бүгінгі ашық сабағымызды бастаймыз.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Тақырып: «Қонақжай»
- Қонақ деген кім?
- «Қонақжай» сөзін қалай түсінесіңдер?
III. Жаңа сабақ
Сабақтың тақырыбы ребус арқылы ашылады. Бүгінгі күн мен тақырып жаздырылады.
Қазақ халқы қонақ шақырудың жөн-жосығын жақсы білген. Дастархан әзірлеу, кісі күту — өнермен тең. Қонақ тек ас ішу үшін келмейді: ел-жұрт әңгіме айтып, ән шырқап, күй тартып, өнер көрсетіп, көңіл көтерген. Сондықтан қонаққа шақырудың себептері көп.
Соғым басына шақыру
«Соғым басына шақыру» — қазақ халқының бұлжымас салттарының бірі. Қыс қамын жаз ойлаған ел жаз шығысымен-ақ күздік және қыстық соғымын жоспарлап, малын алдын ала белгілеп, күтімге алады.
- 1 Соғымға түйе, жылқы, сиыр, қой сияқты ірі мал сойылады.
- 2 Бұл — мәртебелі, берекелі әрі атаулы сәт.
- 3 Әр ауылда соғым соятын тәжірибелі адамдар болады, оларды қасапшы деп атайды.
- 4 Ауылдың үлкендері мен көршілер шақырылып, жас еттен дәм татып, тілек айтып, бата береді.
Талқылауға арналған ой
«Өле жегенше — бөле же» деген мақал кеңпейілділік пен жомарттықтың белгісін білдіреді.
Шілдехана
Шілдехана — нәресте дүниеге келгенде жасалатын қуаныш тойы. Тойды әркім өз шама-шарқына қарай өткізіп, сәбиге ат қойылады. Жиналған жұрт «бауы берік болсын» деп құттықтап, ақ тілектерін айтады.
Бесікке салу
«Әлди, әлди, ақ бөпем, ақ бесікке жат, бөпем» деп тербетілетін бесік — қасиетті, киелі, құтты мүлік. Жаңа туған баланы бесікке салу — халқымыздың маңызды дәстүрлерінің бірі.
Бұл рәсімді кез келген адамға жасатпайды: өнегелі, тәрбиелі, жасы үлкен әжелерге салғызады. Әжелер бесікті аластап, адыраспан түтетіп, «оң ба, оң» деп ырым жасап, жеті рет қайталайды. Бесікке айна мен тарақ қойылып, «тыштыма» рәсімі орындалады.
Тұсау кесу
Тұсау кесу — сәби қаз тұрғаннан кейін тез, сүрінбей жүріп кетсін, болашағы жарқын болсын деген тілекпен жасалатын дәстүр. Баланың аяғын арнайы дайындалған ала жіппен тұсап байлайды.
Жіпті қадірлі, ісі алға басқан, жүрісі шапшаң әрі сүрінбей жүретін адам кеседі. Бұл — бала сол адамға тартсын деген ниеттен туған рәсім.
Атқа мінгізу
Бала тәрбиесіне қатысты салт-дәстүрдің бірі — 3–4 жасқа келген ұл баланы атқа мінгізу. Алдымен ағаштан ашамай ер жасалып, жуас құнанға ерттеледі.
- • Баланы мінгізіп, байлап қойған соң, тізгінін ұстатып, бір адам жетектеп ауылды айналдырады.
- • Жиналған үлкендерге сәлем бергізеді, әйелдер шашу шашады.
- • Ересек балалар таймен жарысып, күресіп, түрлі ойындар ойнайды.
Ұлды үйлендіру
Ұлды үйлендіру — ата-ананың өміріндегі үлкен парыздардың бірі. Дәстүр бойынша құда түсіп, текті жердің қызын таңдап, отау тіктіріп, қуанышын тойлаған.
Дәстүрлі сый-сыяпат үлгілері
- Бас пен жамбас — құдаларға тартылады.
- Төс пен асықты жілік — күйеуге тартылады.
- Құйымшақ — қыз-келіншектерге ұсынылады.
Қонаққа құрмет көрсету, сый-сияпат жасау — әр отбасының абыройлы міндеті.
Қорытынды ойлар
1. Сыйласаң — сый көресің.
2. Болар елдің баласын сәнінен емес, сәлемінен танисың.
3. Тән сұлулық — табиғаттан, жан сұлулық — өзіңнен.
4. «Сіз» деген — әдеп, «біз» деген — көмек.
5. Үлкенді сыйласаң — қадірлі боларсың, кішіні сыйласаң — құрметті боларсың.
6. Кім атасын сыйласа — ел береді батасын; кім анасын сыйласа — ол сүйеді баласын.
Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен белсенділігіне қарай қорытынды баға қойылады.