Етістіктерді келер шақ түрінде жазу
Сабақтың тақырыбы
Қазақстандық Калмыков
Бұл сабақта оқушылар әйгілі фантаст-суретші С. И. Калмыковтың кәсіби шеберлігінің қалыптасуы мен бейнелеу өнеріндегі шығармашылық құндылығын танып, Ә. Қастеев туралы білімдерін жүйелейді. Мәтінмен және грамматикалық тапсырмалармен жұмыс арқылы етістіктің шақ тұлғалары қайталанады.
Білімділік мақсат
- С. И. Калмыковтың өмірі мен шығармашылығы туралы мәлімет беру.
- Қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушы Ә. Қастеев туралы білімді қайталау.
- Мәтін бойынша тапсырмалар арқылы етістіктің шақ түрлерін меңгерту.
Дамытушылық мақсат
- Ойлау және сөйлеу қабілеттерін дамыту, сөздік қорын байыту.
- Оқушының өз ойын жүйелі, дәл жеткізу дағдысын қалыптастыру.
- Грамматикалық талдау мен сауатты жазу машығын жетілдіру.
Тәрбиелік мақсат
- Өнерге қызығушылық пен талпынысты, ізденісті тәрбиелеу.
- Ұлттық өнер мен өнер адамдарына құрмет сезімін қалыптастыру.
- Эстетикалық және патриоттық тәрбие беру, суретші мамандығына баулу.
Сабақ барысы
Қадамдар
- 1 Ұйымдастыру кезеңі
- 2 Үй тапсырмасын пысықтау
- 3 Жаңа сабақ
- 4 Бекіту, тест, қорытынды
І. Сабақтың мақсатын хабарлау
Оқушылар Калмыков пен Қастеевтің шығармашылығы арқылы өнердің құндылығын түсінеді; мәтінмен жұмыс барысында етістіктің шақ тұлғаларын қайталайды.
ІІ. Кіріспе: С. И. Калмыков туралы
Сергей Иванович Калмыков (1891–1967) 1891 жылы 6 қазанда Самарқанда дүниеге келген. Ол көркем сурет мектебінде К. С. Петров пен М. В. Добужинскийден тәлім алған. Суретшінің қалыптасуына Петербургтегі көркем орта мен ұстаздары ерекше ықпал етті.
1935 жылы Калмыков Қазақстанда жаңадан ашылған музыкалы театрға жұмысқа шақырылып, бүгінгі Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрында қоюшы-суретші қызметін атқарды. Ол 1967 жылы 27 сәуірде Алматы қаласында қайтыс болды.
Бүгінгі таңда Калмыковтың мыңнан астам кескіндеме және графикалық жұмысы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі қорында сақтаулы.
ІІІ. Мәтінді мәнерлеп оқу (94–95-бет мазмұны)
Сергей Иванович Калмыковтың мыңнан астам суреттері мен кескіндемелері Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінде сақталған. Оның 40 жұмысы Мәскеудегі көрмеге қойылған.
Калмыков Самарқанда туған. 1935 жылға дейін Мәскеу мен Санкт-Петербург қалаларындағы көркемөнер оқу орындарында білім алған. 1935 жылы Алматыға жұмысқа шақырылып, өмірінің соңына дейін Абай атындағы опера және балет театрында қоюшы-суретші қызметін атқарды.
Калмыков шығармаларын әлем таныған. Ол — фантаст-суретші. Оның туындыларында ғарыш тақырыбы мен аспан денелері айрықша орын алады. Сонымен қатар көптеген портреттер салған. Өнер қауымы Калмыковты өнер алыптарының бірі деп санайды.
IV. Грамматикалық тапсырмалар (мәтін бойынша)
Жалқы есімдер
С. И. Калмыков, Мәскеу, Санкт-Петербург, Алматы, Ә. Қастеев
Сан есімдер
1891 (реттік/есептік контекске қарай), 1935, 1967, 40, мыңнан астам
Күрделі сөздер
Санкт-Петербург (қос сөз), опера және балет театры, қоюшы-суретші
Етістіктер
сақтаулы/сақталған, қойылған, туған, оқыған, шақырылған, атқарды, таныған, салған
Тапсырма: мәтіннен етістіктерді тауып, өткен шақ, осы шақ, келер шақ бойынша топтаңыз.
V. Түсініп оқу: Калмыковқа арналған естелік монета сипаттамасы
Монета күмістен жасалған. Бергі бетінде ортасында 500 ТЕҢГЕ және 2008 саны бейнеленген. Жоғарғы бөлігінде Қазақстан монетасының тауар белгісі бар. Төменгі жағында металдың сынамасы мен салмағы көрсетілген: Ag925 31,1 g.
Шетінде мемлекеттік тілде ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ және ағылшын тілінде REPUBLIC OF KAZAKHSTAN деген жазу ойылып түсірілген, нүктелі өрнекпен әшекейленген.
Арғы бетінде Калмыковтың бір туындысы берілген, төменгі бөлігінде автордың қолтаңбасы бар. Жоғарыда ҚР Ұлттық Банкінің логотипі орналасқан. Шеткі жазуы: S. KALMYKOV. UNNAMED (қазақша: С. КАЛМЫКОВ. Атауы жоқ).
VI. Ә. Қастеев туралы қысқаша қайталау
Әбілхан Қастеев (1904–1973) — қазақтың әйгілі кескіндемешісі және график суретші, қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі. Туған жері — Алматы облысы. Ол Қазақстанның халық суретшісі, Қазақстан Суретшілер одағы басқармасының төрағасы болған.
Еңбек жолын Түрксіб теміржол құрылысына жұмысшы болып орналасудан бастаған. Мәскеудегі көркемсурет студияларында Н. Г. Хлудов пен И. Бродскийден сабақ алған. Халық өмірін бейнелейтін мыңнан астам туынды қалдырған.
VII. Оқулықпен жұмыс (тапсырмалар)
1) Сөздердің мағынасын түсіндіріңіз (95-бет)
Көрме, өнер мұражайы, көркемөнер, оқу орындары, қоюшы-суретші, шығармалар, ғарыш тақырыбы, аспан денелері, «көп орын алады», «портреттер жазған», «суретшілер әлемі», «өнер алыптарының бірі».
2) Мәтінді оқып, етістіктің шақ түрлерін анықтаңыз (92-бет)
«Қазақ ұлттық музыка академиясында “Қоғамның рухани дамуы: музыка және ғылым” атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті. Конференцияда Әл-Фарабидің музыкалық трактаттары, Ибн Сина туралы баяндамалар жасалды. Классикалық және дәстүрлі музыка жөнінде пікірталас болды.»
3) Етістіктерді келер шақта жазыңыз (95-бет)
- алып жатыр
- бар
- берді
- әсер етті
- табылды
VIII. Тест жұмысы
-
1. Септік жалғауының түрін анықтаңыз:
«Мемлекеттік өнер мұражайында сақтаулы.»
а) барыс в) табыс с) жатыс д) шығыс -
2. «Дейін» шылауының антонимі:
а) шейін в) қарай с) туралы д) кейін -
3. Шылау түрін анықтаңыз:
«С. И. Калмыковтың мыңнан астам суреттері бар.»
а) септеулік в) демеулік с) сұраулық д) болымсыз -
4. «Шығарма» сөзінің синонимі:
а) көрме в) суретші с) туынды д) көркемөнер -
5. «у» дыбысы қай сөзде жіңішке айтылады?
а) сақталуда в) суретші с) туған д) оқу -
6. Бірыңғай бітеу буынды сөзді табыңыз.
а) көрме в) қызмет с) алып д) орын -
7. Тәуелдік жалғауының III жағында тұрған сөзді табыңыз.
а) жұмысың в) шығармам с) портретің д) өнері -
8. «Өнер» сөзінен туынды сөз жасайтындай қосымшаны таңдаңыз.
а) -лер в) -ге с) -лі д) -ші -
9. «Қоюшы-суретшімін» сөзіндегі жіктік жалғауын көрсетіңіз.
а) -мін в) -шімін с) -імін д) -шім -
10. «Қандай?» сұрағына жауап беретін сөзді белгілеңіз.
а) қоюшы в) әйгілі с) негізін салушы д) кескіндеме
Жауап кілті
1 — с; 2 — д; 3 — с; 4 — с; 5 — в; 6 — в; 7 — д; 8 — с; 9 — а; 10 — в
IX. Бекіту: сұрақ-жауап
- С. И. Калмыков кім?
- Ол қашан және қайда дүниеге келген?
- Суретшінің қанша суреті мен кескіндемесі бар, олар қайда сақтаулы?
- С. И. Калмыковтың суреттері қайда қойылған?
- Суретші қайда оқып, қайда еңбек етті?
- Калмыков шығармаларының негізгі тақырыптары қандай?
- Ол тағы қандай жанрда еңбектер жазды?
- Өнер қауымы Калмыковты кім деп санайды?
- Мәтін неге «Қазақстандық Калмыков» деп аталады?
Үй тапсырмасы
Мәтін мазмұнын айту; 95-беттегі 1.4-тапсырманы орындау.
Қорытынды және бағалау
Оқушылардың мәтінді түсінуі, сөздікпен жұмысы, грамматикалық талдауы және тест нәтижесі бойынша бағаланады.