Мәтіндік ақпаратты өңдеу

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Тақырып

Мәтіндік ақпаратты өңдеу.

Типі мен түрі

Типі: жаңа сабақ.
Түрі: аукцион (білім биржасы).

Мақсаты

Жалпы мақсат: мәтіндік ақпаратты өңдеу процедураларымен таныстыру.
Білімділік: мәтіндік шамалармен орындалатын амалдарды меңгерту.
Дамытушылық: мәтіндік өңдеу процедураларын дұрыс қолдана білуге дағдыландыру.
Тәрбиелік: тапсырманы жүйелі орындауға, уақытты үнемдеуге және талапқа сай жұмыс жасауға тәрбиелеу.

Көрнекілік және байланыс

Көрнекілік: плакаттар, үлестірмелер, «биржа таблосы».
Пәнаралық байланыс: ағылшын тілі, математика, қазақ тілі.

Сабақтың барысы

1 Ұйымдастыру.
2 Жаңа сабақтың мақсатын анықтау.
3 Материалды түсіндіру.
4 Меңгеруді тексеру.
5 Қорытындылау.
6 Үй тапсырмасы.

Кіріспе: «Білім биржасына» қош келдіңіздер

Бұл сабақ «аукцион» форматында өтеді: білім биржасындағы «құнды қағаздар» — меңгерілетін ұғымдар мен операторлар. Әр бөлімнің өз «бағасы» бар, ал бағалар сұранысқа қарай өзгеріп тұрады. Мақсат — мүмкіндігімізге қарай тапсырмаларды жинақтап, тақырыпты жүйелі меңгеру.

Негізгі ұғымдар: мәтін, символ және жол

Мәтін

Мәтін — әртүрлі символдардан тұратын жолдар тізбегі.

Символдар тізбегі

Апострофтың ішіне алынған символдар тізбегі. Классикалық түсіндірмеде ұзындығы 256 символдан аспайды.

Pascal тіліндегі жолдар

Pascal тілінде символдар тізбегін сақтау үшін string типі қолданылады.

Жол айнымалыларын сипаттау

Мысал

VAR
  A: string[15];  { ұзындығы 15 символ }
  R: string;      { егер көрсетілмесе, 256 символға дейін }

Ескерту

Апострофтағы жолдық тұрақтылар литералдар деп аталады.

Жолдың жадыда сақталу идеясы

Жолдың алғашқы ұяшығында көбіне ұзындығы сақталып, кейінгі ұяшықтарда символдар орналасады (оқулықтардағы классикалық түсіндіру).

Индекс	Мәні (мысал: «Сарыжаз ауылы»)
0	Ұзындығы
1..n	Символдар (с, а, р, ы, ж, а, з, …)

Жолдарды өңдеу: негізгі процедуралар мен функциялар

DELETE

DELETE(S, P, N) — S мәтінінен P позициясынан бастап N символды өшіреді.

COPY

COPY(S, P, N) — S мәтінінен P позициясынан бастап N символды көшіреді.

CONCAT

CONCAT(S1, S2, S3) — бірнеше жолды біріктіреді.

LENGTH

LENGTH('alma') = 4 — жолдағы символдар санын анықтайды.

Pascal тілінде қолдану: біріктіру мысалы

Тапсырма

Үш ұяшықтағы сөзді біріктіріп, шыққан сөз тіркесін экранға шығару.

Берілгендер

S  := 'Мен ';
S1 := 'жақсы ';
S2 := 'оқушымын';

Бағдарлама үлгісі

VAR
  S, S1, S2, R: string;
BEGIN
  S  := 'Мен ';
  S1 := 'жақсы ';
  S2 := 'оқушымын';
  R := Concat(S, S1, S2);
  Writeln(R);
END.

Осы бөлім — бүгін меңгеретін негізгі тақырыптың өзегі. Енді «биржа таблосына» қарап, мүмкіндігімізге қарай тапсырмаларды таңдаймыз.

«Биржа таблосы»: меңгерілетін ұғымдар

Операторлар

Енгізу операторы
Меншіктеу операторы
Шығару операторы

Процедуралар

Біріктіру (Concat)
Өшіру (Delete)
Көшіру (Copy)
Ұзындығын анықтау (Length)

Түсініктер

Символ
Сөз
Сөз тіркесі
Компьютерде орындау

Тексеру сұрақтары

Бүгін нені меңгердік? Төмендегі сұрақтар арқылы өзіңізді тексеріңіз:

1.Символ дегеніміз не?
2.Сөз дегеніміз не?
3.Сөйлем дегеніміз не?
4.Сөз тіркесі дегеніміз не?
5.Сөз тіркесін сипаттау үшін қай тип/оператор қолданылады?
6.Көшіру процедурасы қалай жазылады және не істейді?
7.Сөз ұзындығын анықтайтын функция қандай?
8.Өшіру процедурасы қалай жазылады және не істейді?
9.Біріктіру процедурасы қалай жазылады және не істейді?

Деңгейлік тапсырмалар

1) Экранға шығару

Төмендегі жолдарды экранға шығаратын бағдарлама жазыңыз:

Бар жәндігін сүйемін қыбырлаған,
Бәрі маған Отан деп сыбырлаған.

2) Нәтижені анықта

Берілген үзінді бойынша R мәнін және Length(R) нәтижесін табыңыз:

A := 'Кітап';
B := 'Білім';
C := 'бұлағы';
R := Concat(A, B, C);
Length(R)

3) Жоғарғы деңгей

Берілген өрнектің нәтижесін кесте бойынша анықтаңыз. Одан кейін бағдарламаны компьютерге теріп, нәтижесін тексеріңіз.

Үй тапсырмасы

1) Функцияны түсіндір

Upcase('g') нәтижесі қандай және бұл функцияның қызметі неде?

2) Процедураның қызметі

Insert(s1, s2, p) процедурасы не істейді? Қысқа мысал келтіріңіз.

3) Қайталау

3-тарауды қайталау.