Кезең Жүйрік болсаң шауып көр
«Сөз – мерген» тілтанымдық сайысының бағдарламасы
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» атты Жолдауындағы тілдерді дамыту саласына қатысты тапсырмаларын жүзеге асыру мақсатында «Сөз – мерген» тілтанымдық сайысы ұйымдастырылады.
Мақсаты
- Танымдық қабілеттерді дамыту, ой-өрісті кеңейту.
- Тұрақты сөз тіркестері, мақал-мәтелдер және көнерген сөздердің мағынасын ашу.
- Сөздің табиғатын таныту, тіл мәдениетін арттыру.
Құрал-жабдықтар
- Интерактивті тақта.
- Қазылар алқасына арналған қорытынды бланкілер.
- Тірек-сызбалар, көрнекілік материалдары.
Маңызды дерек
Сайыс Тілдер мерекесі аясында өтеді. 22 қыркүйек — Қазақстан халқы тілдері күні.
«Сүйемін туған тілді — ана тілін,
Бесікте жатқанымда берген білім.
Шыр етіп жерге түскен мезетімнен
Құлағыма сіңірген таныс үнін.»
— С. Торайғыров
Жүргізушінің сөзі
Армысыз, ардақты ағайын! Алқалы жұрт көз көрген мектебімізде тіл мерекесіне арналған «Сөз – мерген» тіл сайысын бастаймыз. Оқушыларымыздың тіл туралы өлең жолдарымен бастаудың өзіндік мәні бар: Тәуелсіздік алған елімізде ұлттық рух жаңғырып, ана тіліміздің қадір-қасиеті арта түсті. Бүгінгі білім бәйгесіне қадам басқан қатысушыларға сәттілік тілейміз!
Қатысушы 1
Мәден Қайырбек
Қатысушы 2
Жұмагелді Шырын
Қатысушы 3
Тоқтасынұлы Тілек
Қатысушы 4
Ескендірова Айгерім
«Сөз – мергенге» қош келдіңіздер! Тіл мерекесі қарсаңында басталған әр қадамдарыңыз баянды болсын.
Сайыс ережелері
Жалпы тәртіп
- Сайысқа 4 оқушы қатысады.
- Сайыс 3 кезеңнен тұрады.
- Дұрыс жауап — 10 ұпай, толық емес жауап — 5 ұпай.
- Жауап беру кезекпен орындалады; жауап қате болса, кезек келесі ойыншыға беріледі.
Кезеңдер атауы
- 1«Мықты болсаң тауып көр»
- 2«Жүйрік болсаң шауып көр»
- 3«Ойлы болсаң озып көр»
I кезең: «Мықты болсаң тауып көр»
Тапсырма
Сөз тіркестерінің мағынасын ашу.
Тапсырмалар саны
11
| № | Тіркес | Дұрыс жауап | Мағынасы | Нұсқалар |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ой тоқтатты | Ой тоқтатты | Ер жетті, ақылы толысты. | Ниет · Сезім · Жігер |
| 2 | Маңдай ұста | Тілге ұста | Тілге шебер, шешен. | Құлақ · Көз · Тіл |
| 3 | Пайыз қанды | Айызы қанды | Көңілі жай тапты, рақаттанды. | Айыз · Шыдам · Төзім |
| 4 | Ес шықты | Есі шықты | Шошып кетті. | Ақыл · Айла · Тәсіл |
| 5 | Аспан қаптырды | Жер қаптырды | Алдап соқты, «қап» дегізді. | Өзен · Жер · Тау |
| 6 | Тұмсық берді | Қанат берді | Қанаттандырды, шабыт берді, жігерлендірді. | Қанат · Білек · Тырнақ |
| 7 | Ес төркін | Сөз төркіні | Мағынасы, түп мәні. | Ақыл · Сөз · Ой |
| 8 | Су жұқпас | Су жұқпас | Өтірікші, айлакер. | Бу · Күл · Шу |
| 9 | Қамыр жүгірді | Тамырына қан жүгірді | Әл кірді, қуаттанды. | Тамыр · Сіңір · Түк |
| 10 | Жұртшылық жарды | Топ жарды | Елден ерек шықты, жұрттан асты. | Көпшілік · Топ · Бұқара |
| 11 | Туысқан қоңыр қаз | Ағайынды қоңыр қаз | Қатар-құрбы, замандас адамдар туралы айтылады. | Ағайын · Немере · Көрші |
| 12 | Бас сұқты | Қол сұқты | Талан-таражға салды, ұрлады. | Аяқ · Қол · Табан |
Ереже: I кезеңнің қорытындысы бойынша ең аз ұпай жинаған ойыншы сайыстан шығады.
II кезең: «Жүйрік болсаң шауып көр»
Тапсырма
Мақал-мәтел құрастыру жарысы.
Тапсырмалар саны
9
Ереже: Сайысты ұпайы аз оқушы бастайды. Екінші айналымнан кейін ұпайы аз екі оқушы сайыстан шығады.
| № | Берілген сөз | Дұрыс нұсқа | Нұсқалар |
|---|---|---|---|
| 1 | Аяқ · бәле | Басқа бәле тілден. | Қол · Арқа · Бас |
| 2 | Тіл · өтер | Сөз сүйектен өтер. | Сөз · Ет · Қан |
| 3 | Аспаз · бастар | Батыр қол бастар, шешен сөз бастар. | Аңшы · Батыр · Етікші |
| 4 | Намыс · күшті | Өлімнен ұят күшті. | Ар · Қулық · Ұят |
| 5 | Жуас · жуан | Жуастан жуан шығады. | Осал · Ез · Қорқақ |
| 6 | Әже · қыз | Анаға қарап қыз өсер, атаға қарап ұл өсер. | Ана · Жеңге · Сіңлі |
| 7 | Тіс · тас | Тіл тас жарады, тас жармаса бас жарады. | Құлақ · Қол · Тіл |
| 8 | Адам · шүберек | Адам көркі — шүберек. | Қалам · Бала · Дала |
| 9 | Мектеп · білім | Кітап — білім бұлағы. | Қалам · Парта · Кітап |
III кезең: «Ойлы болсаң озып көр»
Тапсырма
Көнерген сөздердің мағынасын ашу.
Тапсырмалар саны
3
| № | Сұрақ | Дұрыс жауап | Нұсқалар |
|---|---|---|---|
| 1 | «Марғау» сөзі нені білдіреді? | Мысық төлі; «марғау» — соқыр деген мағынада да қолданылады. | Мысық · Тауық · Шошқа |
| 2 | От көсейтін құрал қалай аталады? | Әндеме | Қайрақ тас · Үй сылайтын құрал · Тасымал құралы |
| 3 | «Балбал тас» деген не? | Мүсіннің жанына қойылған тас бағана. | Малға су беруге арналған · Құдықтың қақпағы · Мүсіннің жанына қойылған тас бағана |
Қорытынды
Бүгінгі сайыста сөзге жүйрік, тілге шешен екенін танытып, қазақ тілінің қадір-қасиетін бағалай білген қатысушыға «Сөз мергені» атағы беріледі.
Жеңімпаздарды марапаттау: _________________