Қазақша рефераттар

Көрініс Зиянды әдеттер планетасы

Темекі тартқаның — өзіңді құртқаның

Темекі — адам денсаулығына тікелей қауіп төндіретін зиянды әдет. Адам өмірге шылымқор болып келмейді: көбіне қызығушылықпен бастап, өз ісіне мән бермеуден біртіндеп тәуелділікке түседі. Соңы — денсаулықтың әлсіреуі, өмір сапасының төмендеуі.

Мақсат

Оқушыларды зиянды әдеттерден аулақ болуға тәрбиелеу, салауатты өмір салтын сақтаудың маңызын түсіндіру және ойларын ашық айтуға үйрету.

Түрі

Пікірлесу, талқылау, дәлел келтіру және қорытынды жасау.

Көрнекілігі

Салауатты өмір салты туралы қанатты сөздер, презентация, компьютерлік слайдтар, темекінің зияны туралы материалдар.

Салауатты өмір салты деген не?

Егемендіктің тізгінін берік ұстау үшін ұрпақ дені сау, рухани дүниесі бай, ғылым-біліммен жақсы қаруланған болуы керек. Бұл мақсатқа апарар жол — салауатты өмір салты.

  • Спортпен шұғылдану және қозғалысты көбейту
  • Күн тәртібін сақтау (ұйқы, оқу, демалыс теңгерімі)
  • Жеке бас гигиенасын ұстану
  • Жаман әдеттерден аулақ болу: маскүнемдік, нашақорлық, шылым шегу

Негізгі бөлім: никотиннің зардаптары

Әзілге ұқсас «үш жақсы жағы» және ащы шындық

Бір данышпаннан темекі туралы сұрағанда: «Мен оның үш жақсы жағын білемін», — деген екен: біріншіден, темекі шеккеннің үйіне ұры түспейді; екіншіден, оны ит қаппайды; үшіншіден, шылымқор адам мәңгі жас болып көрінеді.

Дәлелі мынау: темекі тартқан адам түні бойы күркілдеп жөтеледі — ұры «ояу адам бар» деп кері қайтады. Көп жөтелген адамның белі бүгіліп, ерте таяқ ұстауға мәжбүр болады — таяқ ұстаған жаннан қабаған ит те жасқанады. Ал «мәңгі жас» деуі — темекіні көп тартқан адам ерте қайтыс болып, қартайып үлгермейді деген ащы мысқыл.

Заң бар, бірақ мәселе бар

Мектеп жасындағы балаларға ішімдік пен темекі сатуға тыйым салатын заң болғанымен, оның әрдайым сақтала бермейтіні жасөспірімдер арасындағы шылым шегудің жиілеуінен байқалады. Мамандар бұл мәселені шешу үшін бақылауды күшейту, жауапкершілікті арттыру және балалардың темекіге қолжетімділігін төмендету қажет екенін айтады.

Темекі тарихына қысқаша көзқарас

Ежелде үндістер меңдуанаға ұқсас шөпті жағып, шыққан түтінді танау арқылы ішке тартып, әсеріне еліткен. Оны «табако» деп атаған деген дерек бар. Кейінірек Еуропада дәрі-дәрмек ретінде ұсынылып, қызығушылық тудырған. Уақыт өте келе сауда арқылы кең тараған.

Дерек пен дәйек: денсаулыққа әсері

Жаһандық статистика

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша темекі тартудың зардабынан жыл сайын шамамен 5 миллион адам қайтыс болады. Кей болжамдарда бұл көрсеткіш 10 миллионға дейін өсуі мүмкін екені айтылады.

Қатерлі ісік қаупі

Темекі тартатындар арасында көмейдің қатерлі ісігі қаупі бірнеше есе, өңештің ісігі қаупі де айтарлықтай жоғары екені көрсетіледі.

«Бір тал» — бір зиян

Бір тал темекі шеккен адам орта есеппен 0,4–3,5 мг аралығында никотин қабылдайды деген мәлімет келтіріледі және бұл әдет өмір ұзақтығын қысқартатыны айтылады.

Түтіннің химиялық «ізі»

Темекі түтіні ауаға зиянды қосылыстарды бөледі: күкірт қышқылы, аммиак, никотин, темекі майы және иісті газдар. Ол көптеген ауруды асқындырып, жүйке жүйесінің қызметін бұзуы мүмкін.

Температура және күйік әсері

Темекі шоғының қызуы өте жоғары деңгейге жетеді. Оны сорғанда ауыз қуысындағы температура көтеріліп, ауыз, өңеш, кеңірдек, тыныс жолдары мен асқазанның шырышты қабығындағы нәзік жасушаларға күйдіргіш әсер етуі мүмкін. Көп деректе темекі шегетін адамның өмір жасы темекі шекпейтін адамға қарағанда 10–15 жылға дейін қысқа болуы ықтимал екені айтылады.

Темекімен күрес: әр елдің тәжірибесі

Темекінің зиянын ертерек түсінген елдер әртүрлі шектеу шараларын енгізген. Тарихта тым қатал жазалар да болған, ал бүгінгі таңда басым бағыт — заңмен шектеу, айыппұл, қоғамдық орындарды қорғау.

  • Франция (1680): темекіні еркін сатуға тыйым салынып, тек дәрігер жазбасы арқылы дәріханадан алуға рұқсат етілгені айтылады.

  • Югославия (1987): жұмыс орындары мен қоғамдық орындарда, соның ішінде мектепте темекі шегуге тыйым салынып, айыппұл қарастырылған.

  • Сингапур: темекі шегуге тыйым салынған жерде ұсталған адамға ірі көлемде айыппұл салынады.

  • Қазақстан: кәмелетке толмағандарға темекі сатуға тыйым салу және мемлекеттік мекемелерде темекі сатпау туралы нормалар бар.

Ескерту: тарихи деректер әр дереккөзде әртүрлі берілуі мүмкін; негізгі ой — қоғам темекінің зиянын түсінген сайын шектеу мен алдын алу күшейеді.

Пікірталасқа сұрақтар

1) Адамдар зиянын біле тұра неліктен темекі шегуді жалғастырады?

2) Қыз балалар арасындағы темекіге әуестік туралы көзқарастарыңыз қандай? Бұған не әсер етеді?

Қорытынды

Адам бұл өмірге қонақ. Сондықтан бір-ақ рет берілетін өмірді қадірлеп, еңбек етіп, мәнді де толыққанды өмір сүру — әрқайсымыздың міндетіміз. Темекіден бас тарту — өзіңе жасалған ең үлкен жақсылықтың бірі.