Қазақша рефераттар

Қарағанды көмірдің жалпы қоры

Сабақтың тақырыбы

Орталық Қазақстанның шаруашылықтың аумақтық ұйымдастырылуы және ішкі айырмашылықтары.

Сабақтың мақсаты

Орталық Қазақстанның өнеркәсібі, көлігі, ауыл шаруашылығы және экологиялық проблемалары туралы білімді толықтыру. Оқушыларды өз бетінше ізденуге, шығармашылық қабілеттерін дамытуға және тақырыптық картамен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Күтілетін нәтиже

  • 1 Оқушылар жаңа білім алады.
  • 2 Ынтымақтастық атмосферасы қалыптасады.
  • 3 Қызығушылық артады.
  • 4 Сыни ойлау дағдылары дамиды.

Құралдар мен тәсілдер

  • Тақырыптық карта, мәтінмен жұмыс
  • Топтық талдау, салыстыру, баяндау
  • Интербелсенді тақтамен сергіту
  • Деңгейлік тест тапсырмалары
  • Рефлексия: «Әткеншек» ойыны

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушыларды жылы жүзбен қарсы алып, психологиялық дайындық жүргізеді. Өзін-өзі реттеуге бағыт береді.

Оқушының іс-әрекеті

Сәлемдеседі, сабаққа назар аударады, жұмысқа дайындалады.

2) «Білу» кезеңі: негізгі деректерді іріктеу

Тақырып мазмұнын ашу үшін оқушылар Кім? Не? Қандай? Қалай? Нені? Қашан? Не істеді? сияқты сұрақтарға жауап беретін толық ақпаратты іріктейді.

Жетекші сұрақтар

  1. Орталық Қазақстанның пайдалы қазбалары туралы не білеміз?
  2. «Сандар сөйлейді»: берілген көрсеткіштер нені білдіреді?

«Сандар сөйлейді» (қысқаша деректер)

Халық саны

1358 мың

Орташа тығыздығы

3,2 адам/км²

Ауданы

428 мың км²

Қыстың орташа температурасы

−15 °C

Жылдық жауын-шашын

250 мм

Вегетациялық кезең

160 күн

Минералдық ресурс ерекшелігі

Кокстелетін көмір қоры жоғары; Атасу мен Жезді маңында марганец кен орындары бар (деректе 100% көрсеткіші берілген).

Ұлт өкілдері

115+

деректе: «115, 1, 3 млн»

Халықтың қаладағы үлесі

69%

Қалалар туралы дерек

Деректе: ауданда 11 қала; жалпы қала халқы 1063,4 мың, соның ішінде Қарағанды қаласында 479 мың адам тұрады.

Әрбір дұрыс жауап үшін оқушыларға жұлдызшалар таратылады.

3) Топтық жұмыс: «Мозайка» әдісі

Оқушылар «Мозайка» әдісі арқылы үш топқа бөлініп, тапсырмаларды бөлісе орындайды.

1-топ

Өнеркәсіптің түрлері

2-топ

Балқаш және Жезқазған өнеркәсіп тораптары, көлік

3-топ

Ауыл шаруашылығы, экологиялық проблемалар

4) «Түсіну» кезеңі: себеп-салдарлық байланыс

Бұл кезеңде Неге? Неліктен? Себебі? Не үшін? сұрақтары қойылып, жауаптар тереңдетіледі.

  1. Неліктен Орталық Қазақстан «тау-кен металлургиясы мен көмір» орталығы деп аталады?
  2. Өткен ғасырдың 30-жылдарында Қ. И. Сәтбаев жүргізген жұмыстардың нәтижесі қандай болды?
  3. Қарағанды көмірі туралы қандай деректерді білесің?
  4. Қ. И. Сәтбаев кім? Оның зерттеулерінің маңызы неде?
  5. Орталық Қазақстан қай облыспен шектеспейді?

5) «Қолдану» кезеңі: мәтінмен жұмыс және салыстыру

Оқушылар мәтінге сүйеніп, өнеркәсіптің маңызын ашады, орталықтарын сипаттайды және салыстырады.

Нәтиже ретінде күтілетін әрекеттер

  • Өнеркәсіп орталықтарын картадан көрсету
  • Көліктің түрлері мен маңызын дәлелдеу
  • Ауыл шаруашылығының бағыттарын атау
  • Экологиялық проблемаларды талдау

6) Сергіту сәті

Интербелсенді тақтадан «Скелет биі» қойылып, оқушылар қысқа сергіту жаттығуын орындайды.

7) «Талдау» кезеңі: қорытындылау және жүйелеу

Карта және орталықтар

Әр топ өз тақырыбы бойынша өндіріс орталықтарын картадан көрсетіп, сипаттайды және баяндайды.

Көлік және өндіріс

Көліктің түрлері мен негізгі бағыттары, ірі кәсіпорындар талданады.

Табиғат және экология

Ауыл шаруашылығының ерекшеліктері мен экологиялық проблемалар табиғи жағдайлармен байланыстырылады.

8) «Топтау» кезеңі: бағалау және пайым

Әр топ өз жұмысына баға береді: өнеркәсіп орталықтарының рөлі, көліктің маңызы, ауыл шаруашылығының бағыттары және экологиялық мәселелердің өзектілігі бойынша қорытынды жасайды.

Деңгейлік тапсырмалар (тест)

I деңгей

  1. Қазақтан шыққан тұңғыш геолог, Ұлттық ғылым академиясының тұңғыш президенті:

    • A) Ш. Уәлиханов
    • B) Қ. Сәтбаев
    • В) М. Қашқари

  2. Қарағанды көмірінің жалпы қоры:

    • A) 31 млрд
    • B) 56 млрд
    • В) 51 млрд

  3. Астана – Қарағанды – Мойынты – Шу теміржолы қай жылдары салынды?

    • A) 1950 ж.
    • B) 1930 ж.
    • В) 1940 ж.

  4. Орталық ауданда жақсы дамыған мал шаруашылығы саласы:

    • A) қой
    • B) түйе
    • В) құс

  5. Күкірт қышқылын өндіруден Орталық Қазақстан нешінші орында?

    • A) 1
    • B) 4
    • В) 2

II деңгей

  1. Толық циклді зауыт қай қалада орналасқан?

    • A) Теміртау
    • B) Жезқазған
    • В) Балқаш

  2. Мыс кен орындарын зерттеген академик:

    • A) Ш. Уәлиханов
    • B) Қ. Сәтбаев
    • В) М. Қашқари

  3. Шойын мен болаттың неше %-ын береді?

    • A) 100%, 50%
    • B) 100%, 60%
    • В) 100%, 80%

  4. Орталық Қазақстанда қандай дәнді дақылдар өсіріледі?

    • A) бидай, арпа
    • B) бидай, күнбағыс
    • В) тары, картоп

  5. Орталық Қазақстандағы жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қандай бұйымдар шығарады?

    • A) аяқ киім, мех
    • B) тігін, тоқыма
    • В) тоқыма, шұлық

III деңгей

  1. Мыс зауыты қай қалада орналасқан?

    • A) Теміртау, Балқаш
    • B) Жезқазған, Балқаш
    • В) Балқаш, Қарағанды

  2. Орталық Қазақстанда қандай техникалық дақыл өсіріледі?

    • A) арпа
    • B) күнбағыс
    • В) картоп

  3. Орталық Қазақстанда химия өнеркәсібі қандай өнімдер шығарады?

    • A) лак, күкірт
    • B) бояу, тұрмыстық химия өнімдері
    • В) бояу, фосфор

  4. Петропавл – Шу магистралындағы көлік торабы:

    • A) Қостанай
    • B) Ақтөбе
    • В) Қарағанды

  5. Орталық Қазақстан каналы:

    • A) Шардара, Іле
    • B) Кеңір, Бұқтырма
    • В) Ертіс – Қарағанды – Жезқазған

Бағалау

Мұғалім жинақтап, қорытынды баға қояды. Әр топ басшысы бағалау парағындағы қорытынды ұпайды шығарып, сыныпқа хабарлайды.

Рефлексия: «Әткеншек» ойыны

Оқушылар екі шеңберге тұрады: ішкі және сыртқы. Шеңберлер кезекпен қозғалып, сабақ барысында не болғанын бір-біріне қысқаша айтып шығады.

Үй тапсырмасы

  • §42 оқу.
  • Кескін картаға Орталық Қазақстанның өнеркәсіп орталықтарын белгілеу.
  • Үй тапсырмасын күнделікке жазып алу.