Жаңа технологияларда аймақтық компонентті қолданудың ерекшелігі

Біздің өркениеттік мақсатымыздың бірі — әлемнің ең озық елдерінің даму деңгейімен тереземізді теңестіру, дүниежүзілік бәсекеде қатар жүру. Елдегі өзгерістер білім беру жүйесіне де жаңа мақсаттар мен міндеттер жүктеді. Білімді жеке тұлғаға бағыттау, «біз» деген ұғымды қалыптастыру және өз туған аймағын тереңірек тану — бүгінгі оқушының дамуына тікелей әсер ететін негізгі бағыттар.

Зерттеу барысында қойылған сұрақтар

Аймақтық компонент нені білдіреді?
Мектеп бағдарламасына аймақтық компонент қажет пе?
Аймақтық компонентті қолданғанда қандай қиындықтар байқалады?
Аймақтық компонентті жаңа технологиялармен қалай байланыстырамын?

Жоспар құруда және ізденіс жұмыстарын ұйымдастыруда осы сұрақтарға жауап берудің жолдары жүйелі түрде қарастырылды.

Аймақтық компонентті енгізудегі мақсат

Аймақтық компонентті қолданудағы мақсатым — өзге тілді оқушыларға тек тілді меңгерту ғана емес, сонымен бірге олардың азаматтық, мәдени және тұлғалық қасиеттерін дамыту.

1) Патриоттық тәрбие

Оқушылардың Отанның қадір-қасиетін сезінуіне, тарихын тануына ықпал ету; Отан алдындағы жауапкершілігін ұғындыру; туған өңіріне деген сүйіспеншілігін күшейтіп, мақтаныш сезімін қалыптастыру.

2) Азаматтық және құндылықтарға құрмет

Ұлтжанды, келісімшіл, өзгенің құқығы мен бостандығын құрметтейтін тұлға тәрбиелеу.

3) Тіл мәдениетін дамыту

Аймақтық мазмұнды материалдар арқылы оқушының сөздік қорын кеңейтіп, сөйлеу мәдениетін, мәтінмен жұмыс істеу дағдысын жетілдіру.

Бұл мақсаттарды іске асыру — қазіргі білім беру үдерісіндегі өзекті міндеттердің бірі.

Мақсатқа жетудің практикалық қадамдары

Біріншіден: «Отан отбасынан басталады»

Отбасы және отбасы мүшелері туралы тақырыптарға мән беру қажет. Өз отбасы туралы дерек жинау, оны жүйелеу, шежіре (отбасы ағашын) құрастыру — әр оқушы орындай алатын әрі тәрбиелік мәні жоғары жұмыс.

Екіншіден: Шығыс Қазақстан — аңыздар мен әдебиет өлкесі

Өңірден шыққан әлемге әйгілі ақын-жазушылардың өмірі мен шығармашылығымен таныстыру оқу жұмысы, сыныптан тыс және мектептен тыс іс-шаралар арқылы жүргізіледі. Зерттеу, ізденіс, кітапханамен тығыз байланыстағы тапсырмалар ұйымдастырылады.

Үшіншіден: Семей өңірі — тарих пен дәстүр сабақтастығы

Талай ұрпақтың ізі қалған, тарих көшінің талай белесін бастан өткерген Семей өңірінің тарихын, дәстүрін жүйелі түрде зерттеу — аймақтық компоненттің маңызды бағыты.

Төртіншіден: Ел мақтанышы — спорт шеберлері

Аймақтан шыққан спорт шеберлері туралы мәлімет жинап, олардың ұлағатты өмір жолын насихаттау оқушылардың мотивациясын арттырады.

Жаңа технологияның мүмкіндігі және аймақтық мазмұн

Қазіргі қолданылып жүрген технологиялар мұғалімге сабақты тиімді жобалап, оқушының тіл меңгерудегі нәтижелі қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді. Қысқа уақытта жаңа технологияның көмегімен елеулі нәтижелерге қол жеткізуге болады.

Дәстүрлі оқу үдерісіне инновациялық технологияларды енгізу мұғалімге қалыптасқан әдістерді жаңаша жеткізуге жол ашады. Ал бұл тәсілді аймақтық компонентті дамытуда қолдану оқушының ақыл-ой мәдениетін, білімін, саналы көзқарасын көтеруге ықпал етеді.

Мультимедиа не береді?

Тіл үйрету үдерісін жеделдетеді және оқушы белсенділігін арттырады.
Дыбыстық, бейнелік, анимациялық тілдік материалдарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Оқушының тілді меңгеру деңгейін бақылауды жеңілдетеді.
Компьютер мен интернет арқылы ақпарат іздеу мәдениетін қалыптастырады.

Сондықтан сабақтарға аймақтық материалды енгізбес бұрын жүйелі жоспар құру маңызды: күнтізбелік-тақырыптық жоспарға сәйкес аймақтық компоненті бар қосымша жоспар әзірленеді.

Тақырыптық жоспарға аймақтық компонентті кіріктіру (үлгі)

Қазақ тілі сабақтарында аймақтық материалды қолданудың мысалдық тақырыптық жоспары (8-сынып, 2012–2013 оқу жылы) төмендегідей құрылымда беріледі.

№	Өтілетін тақырып	Аймақтық компонент материалдары
1	Қазақстан. Мемлекет басшысы	Семей сапарында
2	Сөйлем	Семей
3	Сөйлем мүшелері	Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі
4	Ел ертеңі — жастар	Қаланың оқу орындары
5	Бақыт — ынтымақта	Семейдегі ұлттық өкілдер ассамблеясы
6	Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері	Жер-ана жыламасын
7	Табиғатты қорғау — қасиетті іс	Ертіс орманы
8	Баяндауыш	Ертіс өзені
9	Өсімдік жақсы өссе	Берегите природу
10	Қорықтар неге керек	Батыс Алтай қорығы, Алакөл
11	Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері	Ұлылардың елі
12	Экономикалық аймақтар	Шығыс Қазақстан облысы
13	Анықтауыш	Өскемен
14	Ұлы Жібек жолы	Семейден шекараға дейін
15	Пысықтауыш	Жеті қырдың өрінде
16	Өнеркәсіп	Өскемен: Қазақ мыс-мырыш зауыты
17	Еліміздің даму бағыттары	Семейдегі өнеркәсіп орындары
18	Қазақстан ауыл шаруашылығы	Ауыл байлығы. Үжар
19	Толымды және толымсыз сөйлем	Бибігүл Төлегенова
20	Жалаң және жайылма сөйлем	Семей — Алаш (Құсмілия Нұрқасымов)
21	Баспасөз — өмір айнасы	Семейде шығатын газет пен журналдар
22	Оқшау сөздер	Менің мектебім
23	Барлық іс жарнамадан басталады	Қаладағы жарнамалар
24	Біздің өміріміздегі музыка	Роза Рымбаева
25	Спорт қашан пайда болды	Дәулет Тұрлыханов
26	Тарихи-мәдени ескерткіштер	Қаладағы мұражайлар

Жоспардың күтілетін нәтижесі

Оқушының белсенділігі артады.
Өз бетімен жұмыс істеу дағдысы қалыптасады.
Ақпарат іздеу және іріктеу мәдениеті дамиды.
Қызығушылығы оянып, пәнге деген ішкі уәжі күшейеді.

Ізденіс жұмысының кезеңдері

1-кезең: Ұғыммен танысу

Оқушы алдымен «аймақтық компонент» ұғымын түсінеді. Ожегов сөздігінде аймақ «белгілі бір жердің құрамы» ретінде түсіндіріледі.

2-кезең: Мақсат пен міндетті айқындау

Келесі кезеңде аймақтық компоненттің мақсаттары мен міндеттері нақты түсіндіріліп, оқу тапсырмаларымен байланысы көрсетіледі.

3-кезең: Тақырып ұсыну және дерек жинау

Тек осыдан кейін оқушыға өз ізденісіне лайық тақырыптар ұсынылады. Ақпарат көздерімен жұмыс, мәтіндерді талдау, материалды жүйелеу сияқты әрекеттер жоспарланады.

4-кезең: Конференция және жобалау

3-тоқсанда ізденіс жұмыстары бойынша конференция өткізіледі. Нәтижелі жұмыстар толықтырылып, оқушының ғылыми-ізденіс жобасына айналады.

Мысал

2010–2011 оқу жылында 11-сынып оқушысы Қалиев Е. «Қозы Көрпеш — Баян сұлу» және «Еңлік — Кебек» поэмаларының ұқсастығы мен ерекшелігі тақырыбымен қалалық ғылыми жобалар сайысына қатысты.

Сабақтан бір көрініс: компьютер арқылы интеллектуалды ойын

Аймақтық компонентті бекіту үшін компьютерді қолдана отырып, сипаттамалық-интеллектуалды ойын ұйымдастыруға болады. Мысалы, «Ақын-жазушылар» тақырыбы бойынша сұрақтар кестесі ұсынылады.

I. Ақын-жазушылар

10 — 1845 жылы Семей өңірінде дүниеге келген ақын (Абай).
20 — Абайдың талантты шәкірті (Шәкәрім).
30 — «Абай жолы» романының авторы (М. Әуезов).
40 — Абайдың ақын ұлы (Мағауия).
50 — «Үш анық» философиялық еңбегінің авторы (Шәкәрім).

II. Өмір деректері

10 — Абай қай жылы, қай жерде дүниеге келді? (Семей, 1845).
20 — Шәкәрім неше жасында жетім қалды? (8 жасында).
30 — Абайды кім тәрбиеледі? (Әжесі Зере, анасы Ұлжан).
40 — Шәкәрім қай қалалардың кітапханаларында болды? (Мысыр, Мәдина, Ыстамбұл).
50 — «Абай жолы» романы қай жылы аяқталды? (1957).

III. Шығармалары

10 — «Көзімнің қарасы» әнінің авторы (Абай).
20 — «Насихат» — кімнің шығармасы? (Шәкәрім).
30 — Пушкин, Лермонтов, Крыловты аударған ақын (Абай).
40 — Оралхан Бөкейді неге «табиғат жыршысы» деп атайды?
50 — «Ескендір» поэмасының авторы (Абай).

Қорытынды

Жаңа технологияларда аймақтық компонентті қолдану нәтижелері

Оқушылардың белсенділігін арттырады.
Білімге деген қызығушылықты күшейтеді.
Компьютерді өз бетімен қолдануға және интернеттен ақпарат іздеуге үйретеді.
Зерттеу мен ізденіс жұмыстарына баулиды.
Туған жердің әдебиеті, салт-дәстүрі, мәдениеті арқылы елге деген сүйіспеншілік пен мақтаныш сезімін қалыптастырады.
Оқушы мен мұғалімнің бірлескен жұмысы нәтижесінде рефераттар, деректер, жиналған материалдар мен қолданылған әдебиеттер оқу қорында сақталып, келесі жұмыстарға негіз болады.