Витамин сөзінің аудармасы

Мақсаттары мен көрнекіліктер

Білімділік

Оқушылардың зеректік қабілетін дамытып, ой-өрісін кеңейту; білімге деген құштарлығын арттыру; озық ойлы оқушыны анықтау.

Дамытушылық

Дүниетанымды, білімге қызығушылықты, ойлау және ойды жүйелеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Өз мүмкіндігін дұрыс пайдалана алатын, зейінді әрі жауапты тұлға тәрбиелеу.

Көрнекіліктер

Интерактивті тақтадағы слайдтар
Карточкалар

Сайыстың жүру барысы

Кезеңдер

I бөлім — «Сен білесің бе?»
II бөлім — «Мақалдың жалғасын тап»
III бөлім — «Күлдіргі жұмбақтар»
IV бөлім — «Кім тапқыр?»
V бөлім — «Кім жылдам?»
VI бөлім — Қорытындылау

Жүргізушіге арналған кіріспе мәтін

Біреудің жүрегінің түгі бар, біреудің арқалап жүрген қоғамдағы жүгі бар. Бәрінен де бастысы — барлығының қатты істейтін миы бар.

Енді сайыскерлерімізді топ басшылары таныстырып өтсін.

Ғылымның сырын ұғына, шығыңдар білім шыңына. Ұқыптылық пен зеректік жеткізер сіздердей өренді жеңістің мынау шыңына!

Көрермен жиналған бұл тамашаға құр қарап жай отыру жараса ма? Туысқа, досқа, сыныптасқа емес — білгірлер мен талаптыға қол соғайық!

I бөлім — «Сен білесің бе?»

Әр сұраққа — 5 ұпай

3 «А» сыныбы

Біздің облысымызды ата. Жауабы: Ақтөбе облысы.
Жылдың неше мезгілі бар? Жауабы: төрт.
Жаз айларын ата. Жауабы: маусым, шілде, тамыз.
Білім күні қай күн? Жауабы: 1 қыркүйек.
Зат есім дегеніміз не? Қандай сұрақтарға жауап береді? Жауабы: заттың атын білдіретін сөздер.
ҚР-ның тұңғыш президенті кім? Жауабы: Н. Назарбаев.
Ескерту: бастапқы мәтінде кейбір сұрақтардың жауабы көрсетілмеген (мысалы: «Суда жұбын жазбай жүретін құс?», «Жұмадан кейінгі күн?», «Аң аулағанда қай құсты пайдаланады?», «Әліппенің атасы кім?»). Қажет болса, толықтырып беруге болады.
Биыл тәуелсіздікке неше жыл? Жауабы: 22 жыл.

3 «Ә» сыныбы

Елбасымыз кім? Жауабы: Н. Ә. Назарбаев.
Қазақтың ұлы ақыны кім? Жауабы: А. Құнанбаев.
Алғашқы оқулық қалай аталады? Жауабы: «Әліппе».
Елтаңбаның авторлары кімдер? Жауабы: Ш. Уәлиханов, Ж. Мәлібеков.
Үш биді ата. Жауабы: Төле, Қазыбек, Әйтеке.
1 маусым қандай мереке? Жауабы: Балаларды қорғау күні.
ҚР-ның астанасы қай қала? Жауабы: Астана.
ҚР-ның тәуелсіздігі қашан жарияланды? Жауабы: 1991 жыл, 16 желтоқсан.
Әнұранның авторлары кімдер? Жауабы: Н. Назарбаев, Ж. Нәжмеденов, Ш. Қалдаяқов.
Т. Әубәкіров кім? Жауабы: ғарышкер.

4-сынып

30 тамыз қандай мереке? Жауабы: Конституция күні.
Тудың авторы кім? Жауабы: Ш. Ниязбеков.
ҚР-ның мемлекеттік тілі қандай? Жауабы: қазақ тілі.
ҚР-ның тәуелсіздік күні қашан? Жауабы: 16 желтоқсан 1991 жыл.
Қазақтың ұлттық ойындарын ата. Жауабы: бәйге, көкпар, алтыбақан, қыз қуу.
Мемлекеттік туда не бейнеленген? Жауабы: күн, қыран, ою.
Көкжиек тұстарын ата. Жауабы: оңтүстік, солтүстік, батыс, шығыс.
Астана қаласының бұрынғы атауы қандай? Жауабы: Ақмола.
Ата Заң қашан қабылданды? Жауабы: 1995 жыл, 30 тамыз.
Рәміздерді ата. Жауабы: ту, елтаңба, әнұран.

II бөлім — Мақалдың жалғасын тап

Дұрыс жауапқа — 5 ұпай

«Мақал айтсаң — жол көрсеттің, мәтел айтсаң — жанымды жайландырдың» демекші, енді оқушылар ата-анамен немесе топпен бірлесіп мақалдың жалғасын табады.

3 «А» сыныбына

Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің.
Ата — бәйтерек, бала — балжапырақ.
Тамшы тас жарады, тас жармаса бас жарады.
Өнер алды — қызыл тіл.
Денсаулық — зор байлық.
Әдепті бала — арлы бала, әдепсіз бала — сорлы бала.
Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады.
Әдептілік белгісі — иіліп сәлем бергені.
Ата көрген оқ жонар, ана көрген тон пішер.
Анаға құрмет — балаға міндет.

3 «Ә» сыныбына

Ер бір өледі, қорқақ мың өледі.
Мысыққа ойын керек, тышқанға өмір керек.
Мектеп — кеме, білім — теңіз.
Жүздің көркі — көз, ауыз көркі — сөз.
Көп сөз — күміс, аз сөз — алтын.
Әдептілік белгісі — иіліп сәлем бергені.
Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
Күннің шуағы жылы, ананың құшағы жылы.
Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.
Өнерлінің қолы алтын, өлеңшінің сөзі алтын.

4-сыныпқа

Өле жегенше, бөле же.
Таяқ еттен өтеді, сөз сүйектен өтеді.
Жақсы сөз сүйіндіреді, жаман сөз күйіндіреді.
Жақсы байқап сөйлер, жаман шайқап сөйлер.
Ана сүті бой өсіреді, ана тілі ой өсіреді.
Жақсының алдында жазыласың, жаманның алдында тарыласың.
Емен ағаштың иілгені — сынғаны, ер жігіттің екі сөйлегені — өлгені.
Жаяудың шаңы шықпас, жалғыздың үні шықпас.
Аттың бәрі тұлпар болмас, құстың бәрі сұңқар болмас.
Баланың ұяты — әкеге, қыздың ұяты — шешеге.

III бөлім — Күлдіргі жұмбақтар

Дұрыс жауапқа — 5 ұпай

1) Кім барлық тілді сөйлейді?

Жауабы: жаңғырық.
2) «Тышқан аулағышты» бес әріппен қалай жазуға болады?

Жауабы: мысық.
3) Дүниедегі ең шапшаң нәрсе не?

Жауабы: ой-қиял.
4) Егер түнгі сағат 12-де жаңбыр жауса, 72 сағаттан кейін күн ашылып, шуақ түсе ме?

Жауабы: жоқ, бұл — түн мезгілі.
5) Қай кезде аспан жерден төмен тұрады?

Жауабы: аспанның суреті суға көрінген кезде.
6) Қандай бөшкеге су құюға болмайды?

Жауабы: іші толы бөшкеге.
7) Үш түйеқұс «ұшып» келе жатты. Аңшы олардың бірін атып алды. Қаншасы қалды?

Жауабы: түйеқұстар ұшпайды.
8) Қосарлап жегілген үш ат 1 сағатта 12 км жүреді. Осы уақыт ішінде бір ат қанша жол жүреді?

Жауабы: 12 км.
9) Не нәрсе сенің меншігің, бірақ оны сенен гөрі басқалар жиі атайды?

Жауабы: сенің есімің.
10) Тауық түс көре ме?

Жауабы: тауықтың түсіне тары кіреді.
11) Аппақ қарға бола ма?

Жауабы: қарға баласын «аппағым» дейді.
12) Адамның қай мүшесі қорқақ, қай мүшесі батыр?

Жауабы: көз — қорқақ, қол — батыр.

IV бөлім — «Кім тапқыр?» (әріптер сөйлейді)

Әр сұраққа — 1 ұпай

Тақтада әріптер көрсетіледі. Сайыскерлер әріп таңдап, сол әріпке сәйкес сұраққа жауап береді.

Әріп	Сұрақ / анықтама	Жауап
А	Қазақтың ұлы ақыны	А. Құнанбайұлы
Ә	Алғашқы оқулық	Әліппе
Б	Қазақтың батыры	Бөгенбай батыр
В	Ежелгі мемлекеттердің бірі	Вавилон
Г	«Әнұран» сөзінің орысша атауы	Гимн
Ғ	Т. Әубәкіров кім?	Ғарышкер
Д	«Витамин» сөзінің аудармасы	Дәрумен
Е	Қызыл кітапқа тіркелген жануар	Елік
Е	«Шырша» сөзінің аудармасы	Елка
Ж	Бурабайдағы көлдің ортасындағы тас	Жұмбақтас
З	«Үлкен, дәу» сөздерінің синонимі	Зор
И	Тігінші құралы	Ине
Й	Қоңыр түсті дәрі	Йод
К	Ұлттық ойындардың бірі	Көкпар
Қ	Атақты күйші	Құрманғазы
Л	Ешкінің төлі	Лақ
М	Күнге ең жақын орналасқан планета	Меркурий
Н	Ас атасы	Нан
О	Батыс Қазақстандағы қала	Орал
Ө	Тілсіз жау	Өрт
П	Ірі жануар	Піл
С	Тілдің негізі	Сөз
Т	Үш бидің бірі	Төле би
У	Жыланның тілінің ұшындағы не?	У
Ұ	Құстардың үйі	Ұя
Ү	«Кіші» сөзінің антонимі	Үлкен
Ф	Әл-Фараби кім?	Философ
Ч	Крокодил Генаның досы	Чебурашка
Ш	Тудың авторының есімі	Шернияз Ниязбеков
Ы	«Посуда» сөзінің аудармасы	Ыдыс
І	Қарға «қарқ» дегенде аузынан не түсіп кетті?	Ірімшік
Э	«Экология» сөзінің аудармасы	—
Ю	«Киіз үй» сөзінің аудармасы	—

Ескерту: бастапқы мәтінде «Экология» және «Киіз үй» сөздерінің аудармасы бос қалдырылған. Қажет болса, нақты нұсқасын енгізіп, кестені толықтыруға болады.

V бөлім — «Кім жылдам?» (сандар сөйлейді)

Дұрыс жауапқа — 10 ұпай

Сандардың орнына әріптерді қойып, білім туралы мақал-мәтелді оқыңдар.

Әріп-сан сәйкестігі

Бастапқы материалдағы кесте толық сақталды (Аа—1, Әә—2 ... Яя—42).

Үзінді	Мазмұны
Аа—1, Әә—2, Бб—3 ... Яя—42	Толық алфавиттік сәйкестік (материал бойынша)

Шифрланған мәтін

1 15 37 16 — 25 20 11 3 1 13 25 37 18 25 20 18.
3 38 16 38 17 — 25 1 26 24 37 16 17 1 13 25 37 18 14 8 18.

Дұрыс жауабы: Ақыл — тозбайтын тон, білім — таусылмайтын кен.

Кезеңнің жабылуы

Осы бөліммен сайыстың негізгі шарттары аяқталады. Әділқазылар алқасы ұпайларды есептегенше, көрермендермен қысқа ойын жүргізуге болады.

Қорытынды және көрермендерге арналған жұмбақтар

Көрермен жұмбақтары

Бар жұмысы, ермегі, талай қанат қағады. Еңбекті хош көрмейді, жат ыдысты бағады.

Жауабы: шыбын.
Жабық астында жарты күлше.

Жауабы: ай.
Жылқы тұмсық, ешкі құйрық. Есек құлақ, қорқақ өзі, қыли көзі.

Жауабы: қоян.
Тал басында, түнсіз отау.

Жауабы: құстың ұясы.
Күндіз жоқ, түнде бар.

Жауабы: жарқанат.

Жүргізушінің қорытынды сөзі

«Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар шығады» демекші, бүгінгі сайысты таразылап, әділ бағасын береді деген сеніммен келесі сөзді әділқазылар алқасына береміз.

Болмасын ешбір сын-өкпе,

Әсері қалсын жүректе.

Қазылар берген бағалар,

Ұштассын айтар тілекке!