Балалардың кішіпейіл, қарапайымдылық сияқты адами қасиеттер туралы түсініктерін кеңейту
Мақтану мен мақтаншақтықты ажырату
Бұл сабақтың негізгі идеясы — балаларға кішіпейілдік, қарапайымдылық, ұстамдылық сияқты адамгершілік құндылықтарды түсіндіру және күнделікті өмірде дұрыс қолдануға үйрету.
Мақсаты
Балалардың кішіпейілдік пен қарапайымдылық туралы түсінігін кеңейту.
Міндеттері
- Мақтану, мақтау, мақтаншақтық туралы түсінік қалыптастыру.
- Жағымды және жағымсыз қылықтарды ажырата білу дағдысын дамыту.
- Кішіпейілдікке, қарапайымдылыққа, ұстамдылыққа тәрбиелеу.
Көрнекі құралдар
Үнтаспа, дәптер, оқулық.
Шаттық шеңбері
Мұғалім балалармен бірге шеңбер құрып, сәлемдеседі. Одан кейін бәрі қосылып Абай Құнанбаевтың «Ғылым таппай мақтанба» өлеңінен бір шумақ айтады.
Бес нәрседен қашық бол,
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Бес нәрсеге асық бол,
Еріншек, бекер мал шашпақ
Адам болам десеңіз.
Бес дұшпаның білсеңіз.
Әңгімелесу: негізгі сұрақтар
Мұғалім сабақтың тақырыбын таныстырып, оның мәнін ашу үшін әңгімелесу жүргізеді. Негізгі мақсат — балалардың өз ойларын дәлелдеп айтуына мүмкіндік беру.
Талқылауға арналған сұрақтар
- «Мақтану» дегенді қалай түсінесіңдер?
- Қандай істеріңмен мақтана аласыңдар?
- Мақтаншақ адам қандай болады деп ойлайсыңдар?
Мұғалімнің түйіні
Адам өз еңбегімен келген жетістігін жақындарына айтып, қуанышын бөліссе — бұл мақтану. Ал істемеген ісін «жасадым» деу, аз еңбегін асыра айту, қолынан келмейтін іске масаттану, өзін өзгеден жоғары санау — мақтаншақтық. Мұндай мінез адамды ұятқа қалдырады.
Мәтінмен жұмыс: «Алтын мүйіз» ертегісі
Оқушыларға мақтану мен мақтаншақтықтың айырмасын түсіндіру үшін И. Хасенұлының «Алтын мүйіз» ертегісі бойынша әңгімелеу жұмысы жүргізіледі. Мәтін мазмұнын оқушылар кезекпен айтып береді.
Талқылау сұрақтары
- Алтын мүйіздің іс-әрекеті мақтануға жата ма, әлде мақтаншақтыққа ма? Неліктен?
- Ол мақтаншақтығының салдарынан қандай қиындықтарға тап болды?
Дәйексөз арқылы түйіндеу
Ертегі мазмұнынан туған ойды дәйексөзбен нақтылау — балалардың тұжырым жасауына көмектеседі. Мұғалім тақтаға Жүсіпбек Аймауытовтың сөзін жазып, мәнін түсіндіреді.
«Мақтаншақ кісі — менмен кісі, менмендік — адамның міні.»
Негізгі ой
Мақтаншақтық адамды ыңғайсыз жағдайға қалдырады, өтірік айтуға итермелейді, күш-қуат пен ақылды босқа жұмсатады. Мақтаншақ адам өзін өзгеден артық санайды, сондықтан көпшілік оған жақындағысы келмей, ол біртіндеп беделінен айырылуы мүмкін. Үлгі болар іс үшін орынды мақтануға болады, ал мақтаншақ болудан сақтану керек.
Оқушылар дәйексөзді дәптерлеріне жазып алады.
Тыныштық сәті
Бір сәт тынығу арқылы балалардың ойы сергітіледі. Оқушылар денесін тік ұстап, басын жоғары көтеріп, ыңғайланып отырады. Көзін жұмса болады. Ауаны терең жұтып, еркін тыныстайды. Денесін бос ұстап, айналадағы тіршілік иелері оларды аялап, қоршап, қамқор болып жатқанын іштей сезінеді. Тұла бойына жақсылық пен махаббат толғанын елестетеді. Осы қалыпта шамамен екі минут отырады.
Жағдаяттарды сахналау
Мұғалім оқушылардың мақтану мен мақтаншақтықты ажырата алуын байқау үшін шағын сахналау ұйымдастырады. Сынып үш топқа бөлінеді. Әр топқа алдын ала дайындалған мәтін беріледі: олар оқиғаны сахналап, оның мақтануға ма, әлде мақтаншақтыққа ма жататынын дәлелдеуі керек.
1-топ: Сынып журналы
Үстелде қалың көк қағазбен қапталып, тысына әдемі жазылған сынып журналын көрген мұғалім: «Енді журнал тозбайтын да, кірлемейтін де болды. Мұны жасаған адамға көп-көп рақмет!» — дейді. Орнынан ұшып тұрған Алмас: «Оны қаптаған мен», — деп мақтанады.
Шын мәнінде, журналды қаптауға қажет қалың қағазды Нұртас тауып әкелген, жазуын Әкім жазған, ал Алмастың қаптағаны рас еді. Яғни үш баланың еңбегін Алмас жалғыз өзі иемденіп тұрған болатын. Мұғалім олардың бәрі қатысқанын білсе де, басқа балалар «Біз де көмектестік» деп жарыса сөйлеген жоқ.
Мұғалім: «Менің естуімше, Нұртас, Әкім — үшеуің қаптаған сияқты едіңдер. Әлде мен қателесіп естідім бе?» — деп сұрайды. Өз қылығынан қысылған Алмас: «Иә, біз үшеуміз жасағанбыз», — деп кешірім сұрағандай мойындайды.
2-топ: Жадыраның жеңісі
Жадыра республикалық біріншілікке қатысып, жүлделі орын алды. Ертеңіне сыныпқа келе сала: «Мен бірінші орын алдым!» — деп қуанышпен айтады. Сыныптастары Жадыраның жетістігіне шын жүректен қуанады.
3-топ: Айдостың асыра айтуы
Шаңғы тебуді үйренгеніне үш-ақ күн болған Айдос достарына: «Мен ертең әкеммен бірге биік таудан сырғанаймын. Шаңғыны енді үйреніп жүрсем де, жаттықтырушым маған рұқсат етті», — дейді. Балалар оған таңырқап, күмәнмен қарайды.
Әр топ көрсетілімнен кейін өз пікірін айтып, дәлел келтіреді: қай тұсы — орынды мақтан, қай тұсы — мақтаншақтық екенін талдайды.
Ойын: «Жарнама»
Оқушыларды өз жетістігін орынды жеткізуге үйрету үшін «Жарнама» ойыны ұйымдастырылады. Балалар үш топқа бөлінеді:
1-топ
Достарын «жарнамалайды» (жақсы қасиеттерін атап, мысал келтіреді).
2-топ
Оқулықтарын «жарнамалайды» (пайдасы, қызығы, көмегі).
3-топ
Сыныптастарының жетістіктерін «жарнамалайды» (ортақ қуаныш ретінде).
Жаңа ақпарат
Мұғалім «мақтаныш» және «мақтаншақтық» ұғымдарының мағынасын ашады: адам өз еңбегінің жемісін көргенде мақтаныш сезіміне бөленеді.
Ал мақтаншақтық — өзімшілдік пен менмендіктен туындайтын жағымсыз қасиет. Ол адамды шындықтан алыстатып, қарым-қатынасты әлсіретуі мүмкін.
Дәптермен жұмыс
Сабақта алған түсінікті бекіту үшін дәптерде «Менің ойымша…» айдарымен берілген бос жолдарға мақтану және мақтаншақтық туралы өз ойларын жазады.
Жазылым тапсырмасы
«Менің ойымша, мақтану — …, ал мақтаншақтық — …»
Қорытындылау және «Жүректен жүрекке»
Сабақ соңында мұғалім балалармен бірге негізгі ойды жинақтайды: мақтаншақтық — жағымсыз қылық, ал мақтан тұту — өнеге мен үлгіге жетелейді, жақсы әдеттерді үйретеді.
Оқушыларға ой тастайтын сұрақтар: Сендер кімді мақтан тұтасыңдар? Оның қандай қасиетін үлгі етесіңдер? Оны қалай жеткізер едіңдер?