Қазақша рефераттар

Қиял - ғажайып ертегілер

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сабақтың тақырыбы
Ертегілер және оның түрлері
Сабақтың типі
Дәстүрлі
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ
Сабақтың әдістері
Ассоциация әдісі, шежіре ағашы
Көрнекілігі
Слайдтар, суреттер
Пәнаралық байланыс
Қазақ тілі, тарих, бейнелеу өнері

Сабақтың мақсаттары

  • Оқушыларды халық ауыз әдебиетіндегі ертегілермен және ертегі кейіпкерлерімен таныстырып, ұлттық рухани біліммен қаруландыру.
  • Халық мұрасы арқылы оқушының тілін, қиялын және сөздік қорын дамыту.
  • Ертегіні сүйіп оқуға, адамгершілікке, шындыққа және елжандылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру бөлімі

  1. 1 Сәлемдесу.
  2. 2 Оқушыларды түгендеу.
  3. 3 Назарларын сабаққа аударту.

II. «Қане, жауап ізделік» ойыны

Өтілген тақырыптар бойынша сұрақтар

Фольклор мен ауыз әдебиеті бір ұғым ба?

Ауыз әдебиетінің қандай белгілері бар?

Ауыз әдебиетінің қандай түрлері бар?

Мақал-мәтелдерді неге ауыз әдебиетіне жатқызамыз?

Мақал мен мәтелдің айырмасын айт.

Жұмбақ ауыз әдебиетінің қай түріне жатады?

Қалай ойлайсыңдар, ертегілерде мақал-мәтелдер мен жұмбақтар кездесе ме?

III. Ассоциация әдісі

«Ауыз әдебиеті» ұғымына байланысты негізгі бағыттарды анықтау:

Мақал-мәтелдер

Тәрбиелік ой, нақыл сөздер.

Жұмбақтар

Тапқырлық пен ойлау қабілетін дамытады.

Батырлар жыры

Ерлік пен елдік идеясы.

Тұрмыс-салт жырлары

Дәстүр мен ғұрып айнасы.

Аңыз әңгімелер

Тарихи таным мен тағылым.

Төрт түлік туралы жырлар

Мал шаруашылығы мәдениеті.

IV. Жаңа сабақ

Қадам 1

Бейнебаян көрсету.

Қадам 2

Бейнебаян бойынша ой бөлісу, пікір алмасу.

Қадам 3

Жаңа тақырыпты ашу (мұғалімнің кіріспе сөзі).

Талқылауға арналған жетекші сұрақтар

  • Бейнебаян не туралы болды деп ойлайсыңдар?
  • Ертегі дегеніміз не? Сендер оны қалай түсінесіңдер?
  • Қандай ертегілерді білесіңдер?
  • Ертегілер қалай басталады және немен аяқталады?

Тақырыпты толықтыру: ертегінің мәні

Ертегілер — ауыз әдебиетінің ең көне жанрларының бірі. Онда көбіне өмірде сирек кездесетін немесе мүлде болмайтын, қиялдан туған оқиғалар баяндалады. Ертегілер ауызша айтылып, халық жадында ғасырлар бойы сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа ауыса отырып бүгінгі күнге жеткен.

Әр кезеңде ертегі айтушылар мазмұнға өз жанынан жаңа оқиғалар қосып отырған. Соның нәтижесінде ертегілер үнемі жаңарып, толықтырылып, жетілдіріле түсті.

Халық ертеден-ақ зұлымдықты әділдік жеңетініне, адамның табиғаттың асау сырларын танып, игере алатынына сенген. Жақсы өмірді аңсаған жұрт қашыққа тез жетуді, ғажайып күшке ие болуды, көкке ұшуды, жер астына түсіп асыл қазына табуды армандаған. Осындай қиял мен үміттің бәрі ертегілердің өзегіне айналды.

Сондықтан ертегілерде халықтың қиялы мен арманы ғана емес, ғасырлар бойы жинақталған даналық пен өмір тәжірибесі де бар.

Ертегілердің түрлері

Ертегілер негізінен үш түрге бөлінеді:

  1. 1

    Хайуанаттар туралы ертегілер

    Негізгі кейіпкерлері — аң-құс және үй жануарлары. Олар адамға тән қасиеттермен суреттеліп, соның арқылы сұмдық, қиянатшылдық, дөрекілік пен қу мінез әшкереленеді. Сонымен бірге еңбексүйгіштік, батылдық, адалдық сияқты асыл қасиеттер дәріптеледі.

  2. 2

    Қиял-ғажайып ертегілер

    Ер жүрек, батыр адамдардың басынан кешкен ерлік оқиғалар баяндалады. Кейіпкерлер жеті басты дәу, жалмауыз, түрлі құбыжықтармен күреседі; көкке ұшады, жер астына түседі, теңіздерден өтеді. Олар ақыл-айла, тапқыр тәсіл арқылы қиындықты жеңіп отырады.

    Жәрдемші бейнелер

    Желаяқ, Таусоғар, Саққұлақ, Самрұқ құс, Қарлығаш сияқты ізгі ниетті кейіпкерлер; ақылды ат және алып құстар.

  3. 3

    Шыншыл ертегілер

    Өмір шындығына жақын оқиғаларды, адам мінезін және қоғамдағы құбылыстарды бейнелейді. Бұл ертегілерде тапқырлық, әділет, еңбекқорлық сияқты қасиеттер айқын көрінеді.