Сөз кезегі сіздерде әділ - қазы алқалары
Бұл материал — жаратылыстану пәніндегі «Жер — Күн жүйесінің ғаламшары» бөлімі бойынша білімді жүйелеуге арналған танымдық ойын-сайыстың (сыныпішілік жарыс) жоспары. Сабақ ойын түрінде өткізіліп, оқушылардың білімін қайталау, жылдам ойлау және топпен жұмыс жасау дағдыларын дамытуға бағытталады.
Мақсаты
Білімдік
«Жер — Күн жүйесінің ғаламшары» бөлімі бойынша алған білімді жүйелеу, толықтыру, тереңдету және сынып жүлдегерін анықтау.
Тәрбиелік
Ұйымшылдыққа, топпен жұмыс жасауға, бір-бірін сыйлауға, тыңдай білуге, өз пікірін мәдени түрде жеткізуге тәрбиелеу.
Дамытушылық
Карта, атлас, оқулық және қосымша дереккөздерден алған білімді шығармашылықпен қолдану, қисынды ойлау қабілетін дамыту.
Сабақ туралы қысқаша ақпарат
- Әдісі
- Топтық жұмыс
- Типі
- Қайталау сабағы
- Түрі
- Ойын, жарыс
- Көрнекілік
- Дүниежүзінің физикалық картасы, глобус, интерактивті тақта
Ойынның өткізілу барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Ойынға 7 үміткер қатысады. Мұғалім сайыстың мақсаты мен ережесін таныстырады. Қазақ мәдениетінде жеті саны киелі саналады; әлемде «дүниенің жеті кереметі» ұғымы бар. Осы идеяны сабақтың кіріспесінде мотивациялық әңгіме ретінде қолдануға болады.
Сайыс басталмас бұрын әділқазылар алқасы сайланады.
Бағдарлама (кезеңдер)
- 1 Таныстыру: әр үміткер аты-жөнін және өмірлік ұстанымын айтады.
- 2 Бәйге: сұрақтарға жауап беру (әр оқушыға 3 сұрақ).
- 3 Тіл өнері: жұмбақтардың жауабын үш тілде айту (қазақша, орысша, ағылшынша).
- 4 Қызықты өткел: 1/2/3 карточка арқылы көп таңдаулы сұрақтарға жауап.
- 5 Кім жылдам? 5 минуттық тест.
- 6 Тоғыз шаршы: тақтадағы сандар арқылы тапсырма таңдау.
- 7 «Егер мен… болсам»: президент/әкім/директор рөлінде ой айту.
- 8 Шешендік өнер: экология тақырыбында шығармашылық ой-толғау.
2-кезең: «Бәйге» (әр қатысушыға 3 сұрақ)
Бұл кезеңде әр үміткерге үш сұрақ қойылады. Жауаптар қысқа әрі нақты болуы тиіс.
Үміткер 1
- Ең ежелгі құрылық: Пангея
- Алғашқы глобусты жасаған: М. Бехайм
- Ғаламшар саны (дәстүрлі есептеуде): 9
Үміткер 2
- Экватор ұзындығы: 40 000 км
- Аспан денелерін зерттейтін ғылым: астрономия
- Философ, энциклопедист ғалым: Әл-Фараби
Үміткер 3
- Солтүстікті көрсететін жұлдыз: Темірқазық
- Жер шарының кішірейтілген моделі: глобус
- Жер бетінің жалпы ауданы: 510 млн км²
Үміткер 4
- Күнге ең жақын ғаламшар: Меркурий
- Қазақтың тұңғыш ғарышкері: Т. Әубәкіров
- Солтүстік полюске алғаш ту тіккен зерттеуші: Р. Пири
Үміткер 5
- Ежелгі мұхит атауы: Панталасса
- Жердің ішкі құрылысы: жер қыртысы, мантия, ядро
- Гранит пен базальт: магмалық жыныстар
Үміткер 6
- Топырақтану ғылымының негізін салушы: В. В. Докучаев
- Емдік су көзінің атауы: арасан
- Ауа қабығы: атмосфера
Үміткер 7
- Ең терең шұңғыма: Мариан шұңғымасы
- Ең ұзын өзен: Ніл
- Климат: белгілі аймақта ауа райының ұзақ жылдар бойғы қайталанатын тұрақты режимі
Ескерту: Бұл кезең аяқталған соң ұпай қою үшін сөз әділқазыларға беріледі.
3-кезең: «Тіл өнері» (үш тілде жауап)
Жұмбақтың жауабын қазақша, орысша және ағылшынша айту талап етіледі.
Жұмбақтар
-
Ұстасаң, қолға ілінбес. Қарасаң, көзге түспес.
Жауабы: Ауа / Воздух / Air
-
Аузымен сурет салады, демімен ағаш жарады.
Жауабы: Аяз / Мороз / Frost
-
Ақ шапанын алты ай шешпейді, қара шапанын алты ай тастамайды.
Жауабы: Қыс пен жаз / Зима и лето / Winter and summer
-
Ол келсе орман шулайды, толқын теңіз тулайды.
Жауабы: Жел / Ветер / Wind
Жұмбақтар (жалғасы)
-
Таңертең бар, кешке жоқ; түсте де жоқ. Мөлдір моншақ.
Жауабы: Шық / Роса / Dew
-
Қанатсыз құс маңып барады, көзінен жасы тамып барады.
Жауабы: Бұлт / Туча / A cloud
-
Көк жүзінде көк жолақ — оны кім бояп қойған?
Жауабы: Кемпірқосақ / Радуга / Rainbow
Бұл кезеңнен кейін ұпайы төмен екі оқушымен сыпайы қоштасып, келесі кезеңге өтеді.
4-кезең: «Қызықты өткел» (1/2/3 карточка)
Мұғалім жалпы сұрақ қояды, ал қатысушылар үш нұсқаның бірін таңдап, қолындағы 1, 2, 3 карточкаларын көтереді.
Сұрақтар
-
Дүние жүзіндегі ең ірі арал?
1) Гренландия 2) Мадагаскар 3) Кариб
-
Ең ұзаққа созылған эра?
1) Протерозой 2) Архей 3) Кайнозой
-
Жер қыртысы құрылымдық ерекшеліктеріне қарай қалай бөлінеді?
1) Мұхиттық және материктік 2) Мұхиттық 3) Материктік
-
Жер қыртысының қозғалмалы бөлігін қалай атайды?
1) Плита 2) Геосинклиналь 3) Платформа
-
Мұхит суының көлденең бағыттағы қозғалысы?
1) Жел 2) Мұхит ағысы 3) Материк серпіні
-
Солтүстік Америка жағалауындағы жылы ағыс?
1) Куросио 2) Канар 3) Гольфстрим
-
Мұхит суының басты қасиеттері?
1) Тұздылығы мен температурасы 2) Бастауы мен сағасы 3) Молдығы мен тереңдігі
-
Мұхиттағы тіршілік дүниесі нешеге бөлінеді?
1) Бір 2) Екі 3) Үш
-
Әр 1000 м сайын температура қанша градусқа азаяды?
1) 6°С 2) 9°С 3) 10°С
-
Атмосфераның төменгі қабаты?
1) Тропосфера 2) Стратосфера 3) Мезосфера
-
Бірдей температураларды қосатын сызық?
1) Изосызық 2) Изотерма 3) Изобара
-
Экватор маңындағы қысым?
1) Төмен 2) Жоғары 3) Қысым жоқ
-
Ең ірі табиғат кешені?
1) Материк пен мұхит 2) Табиғат зонасы 3) Биіктік белдеулер
-
Жер қыртысындағы күрделі құбылыстардың бірі?
1) Зат алмасу 2) Жанартау атқылауы 3) Жер сілкінісі
-
Географиялық қабықтағы құбылыстың уақыт ішінде қайталануы?
1) Ырғақтылық 2) Зоналылық 3) Ендік
-
Биіктік белдеуде табиғат зоналары қалай өзгереді?
1) Төменнен жоғары 2) Жоғарыдан төмен 3) Өзгермейді
Кезең соңында бағалау үшін сөз әділқазылар алқасына беріледі.
5-кезең: «Кім жылдам?» (тест, 5 минут)
Үміткерлерге алдын ала дайындалған тест тапсырмалары таратылады. Уақыты — 5 минут. Қатысушылар тест орындап жатқанда, көрермендермен шағын ойын (жұмбақ шешу) өткізіледі.
Көрермендерге жұмбақтар
-
Бар ма, жоқ па — анық көрмейміз. Ол жоқ жерде өмір сүрмейміз.
Жауабы: ауа
-
Жер бетінің кескінін түрлі түспен көрсеткен, құрметті орынға ілінген.
Жауабы: шартты белгілер
-
Үшбұрышқа ұқсаймын, жағама алғаш Колумб жеткен; Үндістанды таптым деп, халқымды «үндістер» деп атаған.
Жауабы: Оңтүстік Америка
-
Қаласы бар — үйі жоқ, өзені бар — суы жоқ, орманы бар — түбі жоқ, бақшасы бар — гүлі жоқ.
Жауабы: карта
Бағалау
Әділқазылар алқасы тест нәтижесін тексеріп, ұпай қояды. Ұпайы төмен екі оқушымен алғыс айтып қоштасып, келесі кезеңге өтеді.
Кеңес: тестке арналған жауап кілтін алдын ала дайындап, тексеруді жылдамдатуға болады.
6-кезең: «Тоғыз шаршы» ойыны
Тақтада сандар жазылған табло беріледі. Үміткерлер тапсырма таңдап жауап береді. Әр үміткер тек 3 рет таңдай алады.
20 ұпай
- Жер шарының 361 млн км² аумағын су алып жатса, құрлық аумағын есептеңіз.
- Масштаб санмен көрсетілсе, ол қандай масштаб деп аталады?
- 8742 м тереңдік қай мұхитқа сәйкес келеді?
30 ұпай
- Ауаның қанша пайызы оттегіден тұрады?
- Атмосфераның төменгі қабаты: тропосфера
- 1 тонна бидай өсіруге қажет су: 1500 т
40 ұпай
- Қызыл теңіздің тұздылығы: 41‰
- Молекулалардың сұйықта және газда таралуы: диффузия
- Бүкіләлемдік тартылыс заңын ашқан ғалым: Исаак Ньютон
Кезең соңында ұпай қою үшін сөз әділқазыларға беріледі. Ұпайы төмен екі оқушымен алғыс айтып қоштасып, финалдық кезеңдерге өтеді.
7-кезең: «Егер мен… болсам»
Үміткерлерге рөлдік тапсырма беріледі: «Егер мен президент/әкім/директор болсам…». Мақсат — жауапкершілік, қоғамға пайдалы бастама ұсыну, ойды жүйелі жеткізу.
Бұл кезеңде мазмұннан бөлек, сөйлеу мәдениеті мен дәлелді пікір айту да бағаланады.
8-кезең: «Шешендік өнер» (қорытынды)
Соңғы кезеңде қатысушылар төмендегі тақырыптардың бірін таңдап, қоршаған ортаның ластануы және табиғатты қорғау туралы шығармашылық ой-толғауын жеткізеді:
-
«Табиғатты көркейтуге қосар үлесім»
Жеке бастамалар мен нақты әрекеттер.
-
«Табиғатты аялайық»
Құндылық, жауапкершілік, қоғам мәдениеті.
-
«Таза болса табиғат — аман болар адамзат»
Денсаулық, қауіпсіздік және тұрақты даму байланысы.
Әділқазылар қорытынды шығарғанша, көрермендер мен қарсыластар бір-біріне жылы лебіз, тілек айтуына болады. Қорытынды жарияланған соң жеңімпаз анықталып, барлық қатысушыларға алғыс білдіріледі.
Қорытынды сөз үлгісі
Осымен «Сынып жүлдегері» танымдық сайысы өз мәресіне жетті. Білімін көрсетіп, белсенді қатысқан оқушыларға және қолдау білдірген көрермендерге шынайы алғыс айтамын. Назар қойып тыңдағандарыңызға көп рақмет! Сау болыңыздар!