Қазақша рефераттар

Есірткінің ағзаға әсері және зардаптары

Жасөспірім және зиянды әдеттер

Өмір — табиғат адамға сыйлаған ең қымбат қазына. Ұзақ, мәнді әрі сапалы өмір сүрудің басты шарты — денсаулық. Денсаулық жоғалса, оны қайта қалпына келтіру қиын; ол — орны толмас асыл байлық.

Бүгінгі таңда адам денсаулығына қауіп төндіретін факторлар көп: соғыс, ашаршылық, экология, сондай-ақ ағзаны улайтын зиянды әдеттер. Сол себепті жасөспірімдерді темекі, алкоголь, насыбай және есірткі сияқты қауіпті әдеттердің зардабы туралы нақты деректермен таныстыру — маңызды міндет.

Мақсат

  • Жас ұрпақтың салауатты өмір салтын ұстануға бағытталған ой-өрісін дамыту.
  • Зиянды әдеттерге еліктеу мен «қызығушылықтың» өмірге қауіп төндіретінін ескерту.
  • Темекі, алкоголь және есірткінің ағзаға әсерін, салдарын түсіндіру.

Қатысушылар

  • Жүргізуші
  • Эксперт қонақтар
  • Сынып жетекшілері, ата-аналар

Көрнекіліктер

  • Зиянды заттар бойынша көрме
  • Бейнероликтер, слайдтар
  • Жағдаяттық тапсырмалар, номинациялар

Темекі: қысқа «әдет» — ұзақ зардап

Темекі Еуропа мен Азияға XV ғасырда келген. Алғашында тіс ауруына қарсы «дәрі» ретінде қолданылғаны айтылады. Ресейде темекі тарту Петр I дәуірінде кең тараған.

Нақты деректер

  • ДДҰ деректері бойынша, темекі салдарынан өлім-жітім жыл сайын миллиондаған адамға жетеді (мәтіндегі болжам: 2007 жылы 10 млн).
  • Темекі шоғы шамамен 300°C-қа жеткенде, ауыз ішіндегі температура 60°C-қа дейін көтерілуі мүмкін.
  • Бұл ауыз қуысы, өңеш, кеңірдек, тыныс жолдары мен асқазанның нәзік жасушаларын зақымдайды.
  • Темекі түтінінде 4000-нан астам химиялық зат бар.

Қоғамдық әсері

Тарихта темекіге қатаң жаза қолданған елдер болған: кей кезеңдерде Түркияда темекі тартқандарға ауыр жаза берілсе, Англияда да қатал шаралар кездескені айтылады. Ал кей мемлекеттерде алдын алу саясаты күшейіп, жастар арасында шылым шегу деңгейі төмендеген.

Мәтіндегі дерекке сай, 13–15 жас аралығындағы оқушылардың едәуір бөлігі темекіге әуес болған — бұл алаңдатарлық жағдай.

Алдын алу жолдары

  • Темекіні тастағысы келетіндерге нақты көмек көрсету (кеңес, қолдау, бағдарлама).
  • Қоғамдық орындарда темекі шегуге шектеу қою.
  • Кәмелетке толмағандарға темекі сатуға тыйым салу.
  • Үлгі көрсету: отбасы мен мектептегі орта — шешуші фактор.

Насыбай туралы

Насыбай — ауыз қуысы арқылы қолданылатын темекі өнімі. Ол асқазан-ішек жолына және бауырға зиян келтіруі мүмкін, сондай-ақ ауыз қуысының шырышты қабатын зақымдайды. Жасөспірім ағзасы мұндай әсерге әлдеқайда сезімтал.

Алкоголь: денсаулыққа да, болашаққа да соққы

Алкогольді шамадан тыс тұтыну ағзаның бірқатар қызметін бұзады және уақыт өте тәуелділікке әкеледі. Мәтіндегі дерекке сай, алкогольге тым үйір адамның өмір жасы орташа көрсеткішпен салыстырғанда 15–20 жылға қысқаруы мүмкін.

Маскүнемдік қалай қалыптасады?

  1. 1 Тұрмыстық деңгейде жиі ішуден басталады.
  2. 2 «Бас жазу» әдеті қалыптасып, үнемі ішкісі келу күшейеді.
  3. 3 Ішкен мөлшерді бақылау жоғалып, тәуелділік тереңдейді.

Жасөспірімдерге қатысты алаң

Мәтінде Қазақстанда алкогольді қолдану жас ерекшелігіне қарай әртүрлі деңгейде кездесетіні келтірілген (балалар, жасөспірімдер, жастар). Бұл деректер профилактикалық жұмыстың үздіксіз жүргізілуі керек екенін көрсетеді.

Отбасындағы ішімдікке әуестік баланың мінез-құлқы мен оқуына, психологиялық ахуалына және дамуына да кері әсер етуі мүмкін.

Талқылауға арналған сұрақтар

«Арақ ішу — айып, мас болу — қылмыс» дегенді қалай түсінесіз?
Ішімдік ішкен адамның мінез-құлқында қандай өзгеріс байқалады?
Ішімдік пен құқықбұзушылық арасында байланыс бар ма?
Отбасының бұзылуына ішімдіктің әсері қандай?
Маскүнемдікке итермелейтін басты себептер қандай?
Жасөспірімдердің жауапкершілігі заң алдында қалай қарастырылады?

Есірткі: тәуелділік — еркіндіктің жоғалуы

Есірткі — адамның көңіл күйін, сана-сезімін және мінез-құлқын өзгертетін, заңмен тыйым салынған қауіпті химиялық зат. Ол адамды құмарлыққа байлап, есірткісіз өмір сүре алмайтын күйге түсіреді.

Кең тараған түрлері

  • Апиын
  • Кокаин
  • Көкнәр өнімдері
  • Марихуана және т.б.

Неге жастар есірткіге ұрынады?

Ең жиі себептер: қызығушылық, «жаңа сезімді» іздеу, қысымға көну, ортаға сіңісу, күйзеліс пен жалғыздық. Белгісіз нәрсені «сынап көру» кейде қайтарылмас салдарға әкеледі.

Талқылауға арналған сұрақтар

  • Есірткінің кең тараған түрлері қандай?
  • Тәуелділік дегеніміз не?
  • Тәуелділіктің негізгі белгілері қандай?
  • Есірткінің ағзаға әсері мен салдары қандай?
  • Нашақор адамның достық қарым-қатынасы қалай өзгереді?
  • Есірткі қолдануға не итермелейді?

Мәтіндегі статистикалық мәліметтер (анықтама ретінде)

Мәтінде елімізде наркологиялық есепте тұрған адамдар саны және есірткі айналымына байланысты тіркелген қылмыстар туралы көрсеткіштер келтірілген. Бұл — профилактика, ерте анықтау және отбасы-мектеп-қоғам ынтымақтастығының маңызын айқындайтын деректер.

Жағдаяттық тапсырмалар: дұрыс шешім қабылдау

1) Сынып жетекшісіне арналған жағдаят

Оқушы қалтасынан қолын алған кезде байқаусызда насыбай түсіп қалды. Ол сізді көрмеді, жан-жағына қарап алып, қайта қалтасына салып алды. Сіздің әрекетіңіз қандай?

  • Дәлелге сүйеніп, сабырмен жеке сөйлесу.
  • Мектептің ішкі тәртіп ережесі мен алдын алу алгоритмін сақтау.
  • Ата-анамен және мамандармен (медбике/психолог) бірлескен жұмыс жүргізу.

2) Оқушыға арналған жағдаят

Сенің жан досың бар, бірінші сыныптан бері бірге оқисыңдар. Соңғы кезде оның өзгергенін байқадың: бір рет шылым шеккенін, сыра ішкенін және аузына насыбай салғанын естідің. Сен не істейсің?

  • Қорламай, айыптамай, ашық сөйлесу және қолдау көрсету.
  • Ересек адамнан (ата-ана, сынып жетекшісі, психолог) көмек сұрау.
  • Қауіпті ортадан алшақтатуға көмектесу: спорт, үйірме, пайдалы орта.

Қорытынды ой

Бұл тақырыптағы әңгіме — тыйым салу үшін емес, таңдау еркіндігін жауапкершілікпен ұғындыру үшін қажет. Темекі, алкоголь, есірткі — өмірдің жібін үзуі мүмкін қауіп. Денсаулықты сақтау — өзіңе, отбасыңа, еліңе деген құрмет.

Номинациялар

Ең белсенді ата-ана

Номинациялар

Ең белсенді сынып жетекшісі

Номинациялар

Ең белсенді оқушы

Тәрбиелік үндеу (өлең)

Отаным — Қазақстан, егеменді ел,

Қазағым жомарт менің, береген ел.

Қазағымның атын асқақтатсам деп,

Келемін болашаққа үмітпенен кең.

Біз — жаңа ғасырдың жас ұрпағымыз,

Еліміздің ертеңгі тірегіміз.

Заман дертіне қарсы тұрар,

Дарындыға бай болсын туған еліміз.

Қаршадайдан білім қуып біз өстік,

Қазақ елі дамуға бет түзеді.

Бүгін жаудай тиген қасіретке

Күресемін — ұрпақ үні, жас үміт.

Ойлан, жасым: қызығу — өткінші жел,

Қайғы тұрар жанарыңда мөлтілдеп.

Нашақорлық дертіне душар болып,

Қалма артыңда қасіретті көп тізбектеп.

Егеменді елің барда — үмітің бар,

Өсиетін ата-баба сақта, ағайын.

Қарсы тұрып ғасыр дертіне бәріміз,

Болашаққа жол ашайық — жарқын, айқын.