Материал ұсынудың ерекше формасы
Мектеп оқушысының оқуға деген ынтасы — күнделікті қарым-қатынас, дер кезінде қолдау және түсінікті талап арқылы қалыптасатын дағды. Төменде ата-аналар мен мұғалімдерге арналған нақты ұсыныстар жинақталды.
Негізгі ой
Ынта көбіне «жазалау мен қысымнан» емес, мән-мағына, қолжетімді мақсат, жүйелі кері байланыс және қауіпсіз орта арқылы өседі.
Ата-аналарға арналған 20 қадам
1) Білімнің маңызын бірге талқылаңыз
Балаңызбен мектеп, оқу және білімнің өмірдегі рөлі туралы ашық сөйлесіңіз. Неліктен маңызды екенін нақты мысалмен түсіндіріңіз.
2) Күн сайын «күнің қалай өтті?» деп сұраңыз
Оқиғаларды егжей-тегжейлі айтуына жағдай жасаңыз: не ұнады, не қиын болды, қандай сұрақтар туды.
3) Үй тапсырмасы мен жобаларды бақылап отырыңыз
Мұғалімдер қандай тапсырма береді, қандай жобалар бар — соны біліп, мерзімін алдын ала жоспарлаңыз.
4) Тапсырма болмаса да, қайталауға уақыт бөліңіз
Үйде міндетті тапсырма болмаса да, кемінде 30 минут өткен тақырыптарды қайталауын қадағалаңыз.
5) Жетістік пен мінез-құлық туралы сөйлесіңіз
Үйде қол жеткізген нәтижелерін атап, оларды қалай қайталай алатынын талқылаңыз. Қажет болса, зиянды әрекеттеріне шектеу қойып, салдарын түсіндіріңіз.
6) Жақсы әрекеттерді жиі мақтаңыз
Тек қателікке назар аудару ынтаны төмендетеді. Кішкентай ілгерілеудің өзін байқаңыз.
7) Төмен баға болса да — қолдаңыз
«Сәтсіздік — тәжірибе» қағидасын ұстанып, келесі қадамды бірге жоспарлаңыз.
8) Қажет болса, қосымша көмек ұйымдастырыңыз
Оқудан қиналса, мұғалімнің қолдауы немесе репетитор көмегі пайдалы болуы мүмкін.
9) Балама ресурстарды мұғаліммен талқылаңыз
Оқулықтан бөлек түсіндіретін материалдар, платформалар немесе әдістер туралы сұраңыз.
10) Мұғалімдермен тұрақты байланыста болыңыз
Үлгерім мен тәртіпті тек тоқсан соңында емес, жүйелі түрде талқылап отырған дұрыс.
11) Жасөспірімге нақты мақсат қойыңыз
«Неге қол жеткізгіміз келеді? Қандай білімді меңгереміз?» деген сұрақтарға бірге жауап беріңіз.
12) Мерзімін анықтап, жоспарды жариялаңыз
«Мен түзетемін, жаттаймын, орындап бітіремін» деген сияқты нақты уақыт шеңбері жауапкершілікті арттырады.
13) Оқудың қолданбалы мәнін табыңыз
«Маған бұл не үшін керек? Өмірде қалай қолданамын?» деген сұраққа пән бойынша мысал келтіріңіз.
14) Нәтижені нақты әрі уақытылы қадағалаңыз
Үлгерім, тапсырма орындалуы, тақырып түсінуі — бәрі жүйелі бақылаумен жақсарады.
15) Мадақтау жүйесін құрыңыз
Лайықты ісі үшін мақтаңыз, қажет болса бүкіл отбасы алдында атап өтіңіз. Бұл ынтаны күшейтеді.
16) Тұрақты қолдау көрсетіңіз
Жылы сөз бен нақты кеңес — сынау мен мін тағудан тиімдірек.
17) Жаңа білімге оң көзқарас қалыптастырыңыз
«Үйренуге болады» деген сенім оқушыны қиындықтан қашырмайды, керісінше әрекетке итермелейді.
18) Қарым-қатынас арқылы оқуға тартыңыз
Жасөспірім үшін қарым-қатынас маңызды. Пәнді талқылаңыз, пікірін сұраңыз, оң әрекетін бағалаңыз.
19) Басқалармен салыстырмаңыз
Сыныптастарымен салыстыру ашу мен қарсылық тудыруы мүмкін. Басты өлшем — баланың өз прогресі.
20) Балаңызды жақсы көріңіз
Қабылдау, сенім және қауіпсіз орта — оқу мотивациясының іргетасы.
Мұғалімдерге арналған 30 ұсыныс
Сыныптағы мотивацияны күшейтетін өзек
Таңдау + қызығушылық + қолжетімді табыс + қауіпсіз кері байланыс
Оқушының оқу процесіндегі негізгі көңіл-күйі — қызығу мен қуану. Ынта ең алдымен «қолыңнан келді!» деген сезімнен басталады.
Оқушыға таңдау құқығын беріңіз
- Жартылай таңдау: тапсырма түрі, тақырып, формат.
- Қызығушылықтары мен ұмтылыстарын ескеріңіз.
- Әр баланың тұлғасына құрметпен қараңыз.
«Қолыңнан келді!» әсерін жасаңыз
- Үлкен тапсырманы бірнеше шағын қадамға бөліңіз.
- Жетістікке жеткізетін қолжетімді тапсырмалар беріңіз.
- Жетістікті атап өтіңіз, табыс тізімін жүргізуге үйретіңіз.
Қауіпсіз орта мен сенім құрыңыз
- Сәтсіздік үшін жазаламаңыз: сәтсіздіктің өзі — сабақ.
- Үрей мен қысылу оқуды қиындатады, мотивацияны төмендетеді.
- Серіктестік ахуалын қалыптастырыңыз.
Материалды ұсыну мен әдісті әртараптандыру
- Материалды қызықты етіп, дұрыс ұсыныңыз.
- Әдістер мен тәсілдерді өзгертіп отырыңыз.
- Музыка, әзіл-қалжың, жарыс элементтері арқылы сабақты серпілтіңіз.
- Жаңа ақпараттық технологияларды қолданыңыз.
- Материал ұсынудың ерекше формаларын іздеңіз.
Кері байланыс, бағалау және рефлексия
- Әр оқушыға жиі назар аударып, түсінбегенін нақтылап отырыңыз.
- Сабақтың түрлі кезеңдеріндегі бірнеше жауабы бойынша бағалауды қарастырыңыз.
- Рефлексия сұрақтары: «Неге қиын болды?», «Қандай жаңа нәрсе білдің?»
- Бағалау, ризашылық білдіру, сөзбен мадақтау мәдениетін қалыптастырыңыз.
Тұлғалық және танымдық қабілеттерді дамыту
- Жады, қиял, ойлау, реакция шапшаңдығын мақсатты түрде дамытыңыз.
- Негізгі мақсат — тек үйрету емес, пән арқылы ойлауды жақсарту.
- Тақырыптарды басқа пәндермен байланыстырып, дүниетанымды кеңейтіңіз.
Ұжымдық жұмыс, ойын және сабақ динамикасы
- Топтық жұмысты ұйымдастырыңыз: бірлесе іздеу, тексеру, көмектесу.
- Ойын — қызығушылықты күшейтетін қуатты құрал; орта буында әсіресе тиімді.
- Рөлдік ойын оқытуды белсенді етеді және түрлі жаттығу қажеттілігін өтейді.
- Пікірталас, ортақ шешім, үлгілеу, жіктеу арқылы серіктестік құрыңыз.
Оқушы мотивациясы төмен болса: неден бастау керек?
1) Себебін анықтау
Оқи алмай ма, түсінбей ме, әлде тәрбиелік немесе эмоциялық фактор бар ма? Мәселені нақтылаңыз.
2) Сенімді байланыс орнату
Қатынас пен қауіпсіз ахуалсыз әдіс те, технология да толық әсер бермейді. Оқушының өзіне сенуіне жағдай жасаңыз.
Талқылауға сұрақ
Оқушылардың сабақтағы ынтасын арттыру үшін өз тәжірибеңізден қандай тәсілдер тиімді болды? Кеңестеріңізбен бөлісіңіз.
Дерек көзі: көрсетілмеген.