Қазақша рефераттар

Оптикалық аспаптар

Жамбыл облысы, Байзақ ауданы

Ахметова Гүлзада Мыңжасарқызы

Сабақтың тақырыбы

Оптикалық аспаптар. Көз — оптикалық жүйе ретінде

Сабақ түрі

Кіріктірілген сабақ

Оқыту форматы

Топтық жұмыс, диалогтік оқыту, практикалық тапсырмалар

Құрал-жабдықтар

  • Лупа
  • Көзәйнек
  • Микроскоп
  • Электронды оқулық

Көрнекіліктер

  • Үлестірмелер
  • Слайдтар

Сабақтың мақсаты

1) Білімділік

Геометриялық оптика заңдарына сүйене отырып, нәрсенің кескінін беретін оптикалық жүйелердің (әртүрлі оптикалық аспаптардың) жұмыс істеу принципін түсіндіру.

2) Дамытушылық

Оптикалық аспаптарды салыстыру арқылы ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау, талдау және жүйелеу қабілеттерін дамыту.

3) Тәрбиелік

Оптика заңдарының тәжірибедегі қолданылуын көрсету және жылдам әрі жүйелі ойлауға тәрбиелеу.

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу.
  • Студенттерді түгендеу.
  • Сабаққа дайындығын тексеру: жұмыс орны, отырысы, сыртқы келбеті.

II. Үй тапсырмасын пысықтау

Тақырып: Линзалар және олардың оптикалық параметрлері

Пысықтау сұрақтары

  1. Линза дегеніміз не?
  2. Линзаның түрлері қандай?
  3. Линзаның негізгі оптикалық параметрлері қандай?

Қорытындылау

  • Линзалар туралы бейнеролик көрсету.
  • Негізгі ұғымдарды қысқаша қайталау.

Сәйкестендіру тапсырмасы (нұсқалық)

Төмендегі ұғымдарды дұрыс анықтамаларымен сәйкестендіріңіз: жинағыш және шашыратқыш линзалар, линзаның оптикалық күші (D), жарықтың түзу сызықты таралу заңы, шағылу және сыну заңдары.

  • Жинағыш линза: дөңес линза.
  • Шашыратқыш линза: ойыс линза.
  • Оптикалық күш: D = 1 / f (фокус арақашықтығы метрмен).
  • Түзу сызықты таралу: біртекті ортада жарық түзу сызық бойымен таралады.
  • Шағылу заңы: түсу бұрышы шағылу бұрышына тең.
  • Сыну: жарық бір ортадан екінші ортаға өткенде бағытын өзгертеді (сыну заңы).

III. Жаңа сабақ: қаралатын сұрақтар

Оптикалық аспаптар

  • Проекциялық оптикалық аспаптар
  • Фотоаппарат
  • Телескоп
  • Микроскоп

Көз және көзілдірік

  • Көз — оптикалық жүйе ретінде
  • Көзілдірік және көру ақауларын түзету

Оптикалық аспаптар: анықтамалар мен қолданылуы

Проекциялық аспаптар

Экранда нәрсенің шын және үлкейтілген кескінін беретін оптикалық аспаптар.

Фотоаппарат

Линзалар жүйесі арқылы жарық сезгіш қабатта (пленка/сенсор) сақталатын кескінді алатын оптикалық құрылғы.

Лупа

Ұсақ денелерді қарауға арналған ең қарапайым құрал: қысқа фокусты линза.

Микроскоп

Өте ұсақ денелерді көруге арналған аспап; объектінің үлкейтілген кескінін береді.

Телескоп

Аспан денелерін (планеталар, жұлдыздар, кометалар) бақылауға арналған оптикалық аспап.

Көзілдірік

Көру ақауларын (жақыннан көргіштік, алыстан көргіштік) түзету үшін қолданылатын оптикалық аспап.

Көз — оптикалық жүйе

Көз — «тірі» оптикалық аспап. Ол адамға және жануарларға қоршаған ортаны танып-білуге мүмкіндік береді. Көру — жарық арқылы жүзеге асатын қабылдау: біз әлем туралы ақпараттың үлкен бөлігін көз арқылы аламыз.

Құрылысы жағынан көз фотоаппаратқа ұқсайды, бірақ оның оптикалық жүйесі анағұрлым күрделі. Адам көзінің пішіні шар тәрізді, сәл қысыңқы; диаметрі шамамен 23–25 мм.

Көз қабықшалары (қысқаша)

  • Сыртқы қабық (склера) — қатты әрі мықты, көзді механикалық зақымданудан қорғайды. Склераның алдыңғы мөлдір бөлігі — қасаң қабықша.
  • Тамырлы қабық — қан тамырларына бай, көзді қоректендіреді; алдыңғы бөлігінде нұрлы қабыққа (түсті қабық) өтеді.
  • Нұрлы қабық және қарашық — қарашық арқылы жарық көзге өтеді, ал нұрлы қабық бұлшықеттері қарашық диаметрін өзгертіп, жарық мөлшерін реттейді.

Нақты деректер

Қарашық
Жарық кіретін саңылау; нұрлы қабық арқылы диаметрі реттеледі (тірі диафрагма).
Көз бұршағы
Диаметрі шамамен 8–10 мм болатын кішкентай қосдөңес линзаға ұқсас.
Көздің ұқсастығы
Фотоаппарат сияқты: жарық өтеді, линза кескін түзеді, әрі жүйе оны қабылдайды.

Сабақты бекіту

1) Физикалық диктант

  1. Оптикалық аспаптардың негізгі бөлігі — линзалар жүйесінен тұрады.
  2. Оптикалық аспаптардың жұмыс істеуі геометриялық оптика заңдарына негізделген.
  3. Оптикалық аспаптар қолданылу мақсатына қарай проекциялық және бақылау/үлкейткіш аспаптарға (микроскоп, телескоп т.б.) бөлінеді.
  4. Микроскоп дененің үлкейтілген кескінін береді.
  5. Көздің бұршағы қосдөңес линзаға ұқсас.
  6. Кескін көздің тор қабығында алынады.

2) Жұмбақ-сұрақ (жағдаяттық тапсырмалар)

1-конверт

  1. Жақыннан көргіш адам аралға тап болды. Ол көзілдірігінің линзаларын қолданып от жаға ала ма?
  2. Көздің бұзылуы мен ауру түрлерін атаңыз.

2-конверт

  1. Дәрігер оптикалық күші +2.5 диоптр көзілдірік тағуға кеңес берді. Бұл қандай көру кемшілігін түзетеді?
  2. Орманда адасып қалған бала сіріңкесіз-ақ Күн сәулесі мен өз көзілдірігін пайдаланып от жақты. Бұл балада қандай көру кемшілігі болуы мүмкін?

Сергіту сәті: көз гимнастикасы

1-жаттығу

  • Көзді 2–3 секунд қатты жұмып, 2–3 секунд ашыңыз. 6–8 рет қайталаңыз.
  • Алысқа 2–3 секунд қараңыз, кейін мұрын ұшына 2–3 секунд қараңыз. 6–8 рет қайталаңыз.

2-жаттығу

  • Кірпікті 1–2 минут жылдам қағыңыз.

3-жаттығу

  • Түрегеп тұрып, басты қимылдатпай көзді оңға–солға, жоғары–төмен жүргізіңіз. 10–12 рет қайталаңыз.

Жаңа білімді жинақтау

Физикалық эстафета

Екі қатарға бүгінгі тақырыпқа сәйкес сұрақтар жазылған үлестірмелер таратылады. Әр партадағы студент тек бір сұраққа жауап береді де, парақты артқы партаға береді. Соңында жауаптар талданып, сараланады.

Қорытынды және кері байланыс

  • Сабақты қорытындылау, негізгі ұғымдарды бекіту.
  • Кері байланыс: студенттердің пікірін тыңдау.
  • Белсенді қатысқан студенттерді бағалау.

Үй тапсырмасы

Оқу

Тақырып: Оптикалық аспаптар (қайталау және конспект).

Жазба жұмысы

Эссе: «Көз — өмірдің айнасы».