Жүрек қуат
«Ата салтымызды ардақтайық» байқауы — ұлттың рухани-адамгершілік құндылықтарын дәріптеуге бағытталған тәрбиелік-танымдық шара. Оқыту — бір елі де бөлінбейтін тұтас үдеріс, сондықтан оны тәрбиеден ажырату мүмкін емес. Адам бойындағы рухани құндылықтар жаратылысымен бірге қалыптасады, ал сол құндылықтарды балаға дарыту ең алдымен отбасыдан басталып, үлкен мен кішінің арасындағы шынайы қарым-қатынас арқылы беки түседі.
Көзге көрінбейтін, бірақ аса нәзік әрі қымбат қасиеттерді жүректен жүрекке үзбей жеткізу — байқаудың өзегі. Осы ниетпен ұйымдастырылған сайыс оқушының сөз саптауын, салт-дәстүр туралы білімін, тапқырлығын және өнерін көпшілік алдында танытуға мүмкіндік береді.
Байқаудың мақсаты
- Оқыту мен тәрбиенің біртұтастығын көрсету, тәрбиелік мәні жоғары орта құру.
- Рухани-адамгершілік құндылықтарды ата-аналарға және оқушыларға түсінікті әрі әсерлі жеткізу.
- Үлкен мен кіші арасындағы сыйластықты, ізетті қарым-қатынасты насихаттау.
- Салт-дәстүрді тану, сөз мәдениеті мен шығармашылық қабілетті дамыту.
Өткізу тәртібі
Ұйымдастыру бөлімі
- Мұғалімнің кіріспе сөзі.
- Байқауға қатысушыларды таныстыру.
- Әділқазылар алқасын таныстыру (құрамын бекіту).
- Байқау шарттарымен таныстыру.
Байқау кезеңдері
- 1 Өзін-өзі таныстыру. Сайыскер өз-өзі туралы қысқаша, мазмұнды таныстырылым жасайды.
- 2 «Сиқырлы қоржын» (сұрақ-жауап). Қоржыннан асық алып, түскен сан бойынша сұраққа жауап береді.
- 3 «Салт-дәстүрді білеміз бе?» (көрініс). Үй тапсырмасы ретінде салт-дәстүрден көрініс көрсету.
- 4 «Ақ сандық, көк сандық» (сұрақ-жауап). Зат таңдап, санға байланысты халық даналығын айту.
- 5 «Өнерлі шаңырақ — өрге басар» (өнер көрсету). Әр сайыскер өз өнерін ортаға салады.
II кезең: «Сиқырлы қоржын» сұрақтары
Шарты: қоржын ішінен асық алып, шыққан сан бойынша қағаздағы сұраққа жауап береді.
- Қазақша ай аттарын ата.
- Ы. Алтынсарин өлеңінен үзінді оқы.
- Төрт түлікті төлдерімен бірге ата.
- Сүттен қандай тағамдар дайындалады?
- Мақал-мәтел немесе жаңылтпаш айт.
- Шешендік сөзден үлгі келтір.
Музыкалық үзіліс
Төлеш Тоқтар орындауындағы «Әке» әні тыңдалады.
III кезең: «Салт-дәстүрді білеміз бе?»
Шарты: әр сайыскер үй тапсырмасы ретінде салт-дәстүрден сахналық көрініс көрсетеді.
- Байғазы беру
- Жілік ұстату
- Қырқынан шығару
- Бесікке салу
- Тұсаукесер
- Ақ алып шығу
IV кезең: «Ақ сандық, көк сандық»
Шарты: сайыскер кез келген затты таңдайды. Заттағы белгіленген санға сай халқымыздың сан туралы ұғым-түсінігін, нақылын немесе ой орамдарын айтады.
Үш көз
- Су анасы — бұлақ
- Сөз анасы — құлақ
- Жол анасы — тұяқ
Үш тәтті
Жан, мал, жар
Үш арсыз
- Ұйқы арсыз
- Күлкі арсыз
- Тамақ арсыз
Үш қуат
- Ақыл қуат
- Жүрек қуат
- Тіл қуат
Үш жүз
Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүз
Үш жұрт
Өз жұрты, нағашы жұрты, қайын жұрты
Дүниенің төрт бұрышы
Шығыс, Батыс, Оңтүстік, Солтүстік
Бес қару
Садақ, қылыш, найза, шоқпар, айбалта
Бес асыл
Терең ой, талап, рақым, еңбек, қанағат
Бес дұшпан
Өсек, мақтаншақ, өтірік, еріншек, бекер мал шашпақ
Жеті ата
Әке, бала, немере, шөбере, шөпшек, немене, туажат
Жеті күн
Дүйсенбі, сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі, жұма, сенбі, жексенбі
V кезең: «Өнерлі шаңырақ — өрге басар»
Шарты: сайыскерлер өз өнерін көрсетеді. Өнер көрсету мазмұны салт-дәстүр тақырыбымен сабақтасып, көрерменге тәрбиелік ой тастайды.
Көрініс/нөмірлер
- Байғазы беру
- Жілік ұстату
- Қырқынан шығару
- Тұсаукесер
- Бесікке салу
- Ақ алып шығу
Әдеби үзіліс
Әмзе Заңғардың жыр шумағы тыңдалады.
Қорытынды бөлім
- Әділқазылар алқасына сөз беріледі.
- Нәтижелер жарияланып, қатысушылар марапатталады.
- Қорытынды сөз айтылады.