Тірі бөлме өсімдіктермен жасанды гүлдерді салыстыру
Оқу іс-әрекетінің бағыты
Білім беру саласы: Қатынас. Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті: Тіл дамыту. Тақырыбы: «Табиғат — анамыз».
Мақсаты
Қоршаған орта туралы түсінігін кеңейту; табиғатты сүюге, оған қамқор болуға баулу; табиғаттың байлығы мен сұлулығын сезінуге және сурет бойынша әңгімелеп, ойды бейнелі жеткізуге үйрету.
Көрнекіліктер
- Табиғатқа байланысты суреттер
- Жылдың төрт мезгіліне арналған материалдар
Әдіс-тәсілдер
- Күтпеген сәт
- Дидактикалық ойындар
- Сұрақ-жауап, түсіндіру, оқу, әңгімелеу
Сабақтың басталуы: жылы шеңбер
Тәрбиеші балалардың көңіл күйін сұрап, «Жылулық шеңберіне» шақырады. Балалар бір-біріне жылы сөз айтып, қуанышын бөліседі.
Өлең жолдары
Біз қандаймыз, қандаймыз — шұғылалы таңдаймыз.
Күлімдеген күндейміз — ренжуді білмейміз.
Қуанамын мен де, қуанасың сен де,
Қуанайық, достарым, арайлап атқан күнге.
Балалар өлеңді бірге қайталап, қимыл-қозғалыспен көрсетеді.
Күнмен амандасу
Тәрбиеші балаларға: «Күн бізге не береді?» — деп сұрайды. Балалар: сәуле, жарық, жылу деп жауап береді. Содан кейін күнге сәлем береді.
Сәлемдесу шумағы
Сәндетіп даламыз,
Сәулетті қаламыз,
Сәлем, Күн-анаымыз!
Уақыт пен мезгілді нақтылау
- Аптаның күні
- Сейсенбі (аптаның екінші күні)
- Жыл мезгілі
- Күз
- Күздің белгілері
- Жапырақтар сарғаяды, күн салқындайды, жаңбыр жауады, құстар жылы жаққа ұшып кетеді.
- Күз айлары
- Қыркүйек, Қазан, Қараша
- Жыл мезгілдері
- Күз, Қыс, Көктем, Жаз
Күтпеген сәт: Дымбілмес қонақта
Есікті біреу қаққандай болады. Топқа Дымбілмес кіріп, балалармен амандасады да, өзімен бірге сиқырлы гүл әкелгенін айтады. Гүлдің ішінде сұрақтар бар екен, бірақ Дымбілмес олардың жауабын таба алмай жүр. Балалардан көмек сұрайды.
Балалардың ұстанымы
Балалар Дымбілместі қонақ ретінде қабылдап, өз білімін ортаға салуға дайын екенін білдіреді: бірге ойланып, бірге жауап табады.
Жұмбақтар арқылы тақырыпқа шығу
1) Жер
Бір зат бар дүниеде құшағы кең,
Ұшқан құс, жүйрік оқ — бәріне тең.
Адамзат, жан-жануар соның арқасында,
Мәңгілік өсіп-өнегең.
Жауабы: Жер
2) Күн
Таңмен көзін ашады,
Әлемге нұрын шашады.
Жауабы: Күн
Талқылау: Күннің жарығы мен жылуынсыз адамдар да, жануарлар мен өсімдіктер де өмір сүре алмайды.
3) Су
Дәмі де жоқ, түсі де жоқ,
Пайдаланбас кісі де жоқ.
Жауабы: Су
4) Ауа
Бір нәрсе жер мен көктің арасында,
Көрмейді өзі түгіл қарасы да.
Білінбей жер бетінде жүрсе дағы,
Пайдалы адамзаттың баласына.
Жауабы: Ауа
Қорытынды: Ауасыз тіршілік жоқ. Су, күн сәулесі және ауа — жер бетіндегі барлық тіршілік иелері үшін қажет.
Негізгі тақырып: «Табиғат — анамыз»
Бүгін біз өмір сыйлаған қоршаған орта — табиғат туралы әңгімелесеміз, табиғатты аялаудың мәнін түсінеміз.
Н. Жанаевтың «Табиғат — анамыз» өлеңінен
Табиғат — ол анамыз,
Табиғатқа баламыз.
Құшағында ойнаймыз,
Шаттық әнге саламыз.
Жазда аралап тауында,
Барамыз біз бауында.
Өзеніне шомылып,
Жүгіреміз жауында.
Өлең мазмұны талданып, табиғаттың адам өміріндегі орны туралы пікір алмасу жүргізіледі.
Табиғаттың түрлері: өлі және тірі
Өлі табиғат
Қоректенбейді, тыныс алмайды, өспейді, сезбейді.
- Ауа
- Су
- Күн
- Жер, тау, тастар
Тірі табиғат
Өседі, қоректенеді, тыныс алады, өмір сүру үшін күтімді қажет етеді.
- Адамдар
- Жануарлар
- Өсімдіктер
Тәжірибелік салыстыру: тірі өсімдік пен жасанды гүл
Дымбілмес екі жасанды гүл әкеледі: бірінде сұрақтар, екіншісін балалардан топыраққа «отырғызуды» сұрайды. Осы сәтте балалар жанды өсімдік пен жасанды гүлді салыстырып көреді.
Неге жасанды гүл өспейді?
- Тамыры жоқ
- Су, жарық, ауа арқылы қоректенбейді
- Өсу үдерісі жүрмейді
Тірі өсімдікке не қажет?
Су құю, жарық пен ауа жеткізу, түбін қопсыту, жапырағын сүрту. Күтім болмаса — өсімдік әлсірейді, тіпті өспей қалады.
Ұқсастық арқылы тәрбиеші: «Ата-ана қамқорлығы болмаса, біз де өсе алмас едік» деген ойды бекітеді.
Жақсылық жасауға шақыру
Өсімдік дәні жерге түскеннен кейін тамырлап өседі: жаңбыр суарады, күн шуағы өсіреді. Ал үлкейгенде адамды желден, жауыннан қорғайды, жеміс береді, ыстықта көлеңке сыйлайды. Сондықтан табиғатқа қамқорлық — күнделікті әдет болуы керек.
Практикалық әрекет
Балалар бөлме өсімдігін топырақ салынған ыдысқа отырғызып, Дымбілмеске сыйға тартады. Мақсат — гүлдің қалай жайқалатынын бақылап, күтім түрлерін есте сақтау.
Сергіту сәті
Қимыл-қозғалыс жаттығуы
Күн болып жанайық,
Мөлдір су боп ағайық,
Гүл болып жайнайық,
Терең-терең тыныстап,
Жүріп, жүгіріп алайық.
Сиқырлы гүлдегі сұрақтар
- Табиғат туралы қандай өлең білесіңдер?
- Қызыл, сары жапырақтар қай кезде болады?
- Қандай мақал-мәтел білесіңдер?
- Бір жылда неше мезгіл бар?
- Өлі және тірі табиғатқа нелер жатады?
Нақты жауаптар
Қызыл, сары жапырақтар күзде болады. Бір жылда төрт мезгіл бар.
Қайталау
Өлі табиғат: ауа, су, күн, жер, тау, тастар. Тірі табиғат: адамдар, жануарлар, өсімдіктер.
Дидактикалық ойын: «Жақсы — жаман»
Ереже: суреттегі әрекет жақсы болса — қол шапалақтаймыз, жаман болса — тыныш отырамыз.
Жақсы әрекеттер
- Гүлдерге су құю
- Құстарға жем беру
- Құстарға ұя жасап беру
Жаман әрекеттер
- Ағаштарды сындыру
- Құстың ұясын бұзу
- Гүлдерді жұлу
Қорытынды және рефлексия
«Неден жасалған?» тапсырмасы
Балалар заттардың неден жасалғанын және оның адамға тигізер пайдасын айтады (ауа, су, жарық — тіршілікке қажетті негізгі құндылықтар).
Негізгі ой: табиғаттан бір нәрсе алсаң, оған да бір нәрсе бер. Ағаш отырғыз, бұлақтың көзін аш, құстарға жем бер — сонда табиғат бізге мол пайдасын тигізеді.
Оқу іс-әрекетінің соңында тәрбиеші балаларға ертегі кітапшасын сыйға тартады. Балалар табиғатты аялауға, қорғауға уәде береді.