Қазақша рефераттар

Ортақ пікірлер

Сабақ тақырыбы

М. Әуезовтің өмірі мен өнер жолы: ұлылық үлгісі

Бұл сабақтың өзегі — Мұхтар Әуезовтің ұлылығын түсіну, оның рухани биігіне ұмтылу, жазушының әлемдік мәдениетке қосқан үлесін пайымдау.

Сабақтың мақсаты

1) Білімділік

  • Жазушының әлемдік мәдениетке қосқан үлесі туралы білімді жүйелеу.
  • Алғашқы шығармаларындағы азаматтық рухтың, ел мен халыққа деген махаббаттың мән-мағынасын ашу.
  • Эпопеяға апарар жолдағы авторлық ізденіске негіз болған қайнар көздерді таныту.

2) Дамытушылық

  • Өнерге айналған өмірді танып-білуге, өзіндік тұжырым-пікір жасауға үйрету.
  • Суреткердің ойшылдық шеберлігін, тереңдігін ұғынып, меңгеруге бағыттау.

3) Тәрбиелік

  • Туған халқының тағдырына ортақтасуға баулу.
  • Адамдық пен сүйіспеншілік өсиеттерін ұстануға тәрбиелеу.

Қолдау материалдары

Альбомдар, буклеттер, зерттеу еңбектер, кітап көрмелері, ауызша әдеби журнал, газет-журнал жарияланымдары және өзге де дереккөздер.

Сабақ барысы: құрылым және логика

І. Ұйымдастыру кезеңі

Сәлемдесу, түгелдеу, оқу құралдарын даярлау, жаңа сабаққа назар аударту.

Жаңа сабақ: ойды ояту және бағыт беру

Бүкіл әлемді көз алдыңа келтіру, өзгенің көзіне түсіру, адам рухының қадір-қасиетін асқақтата көтеріп жар салу үшін — әр халықтың өз биігі болуы керек. Қазақ үшін сондай асқар шыңның бірі — Мұхтар Әуезов.

Сабақтың негізгі мақсаты — Әуезовтің ұлылығын ұғыну және сол биікті тануға қадам жасау.

Қызығушылықты ояту

  • М. Әуезов өмірі — ой мен қыры мол, күрделі құбылыс; тарих төріндегі орны ерекше.
  • Ұлы эпопеяға апарар жолдың бастауы — Абай шығармаларын терең танып-білуден өрбитіндей.
  • Әуезовтің қиял-ойы терең: оның “мұхитына” бойлаған сайын ой мен сезім еселеніп, жан дүниеміз байи түседі.

Ой қозғау сұрағы

Жазушы, ірі суреткер, ойшыл, ғалым, ұлағатты ұстаз Мұхтар Әуезов туралы не білеміз?

Тарихи-мәдени контекст

М. Әуезовтің 100 жылдық мерейтойының әлемдік деңгейде аталып өтуі — бүкіл қазақ халқының абыройын асқақтатқан елеулі оқиға. Бұл — Әуезов мұрасының халықаралық ауқымда мойындалуының айғағы.

Сабақта шолу ретінде жазушының өскен ортасы, балалық шағы, білім алу жолы, әдеби және қоғамдық қызметінің алғашқы кезеңдері сөз болады. Осыны жүйелеуде хронологиялық кесте тиімді құрал ретінде пайдаланылады.

“Екінші Абай” ұғымының мәні

Н. Погодин: “Әуезов Қазақстан үшін екінші Абай, біз үшін Шығыстың Шолоховы еді.”

Мұхтарды “Екінші Абай” деудің өзіндік салмағы бар. Абай — ұлы реалист ақын: ол өз заманының шындығын ашып, халқының мұң-мүддесін биік поэзия тілімен өрнектеді. Ал М. Әуезов сол дәуір шындығын тұтас қамтып, халық өмірінің сан қырын кең тынысты көркем проза арқылы жаңа биікке көтерді.

Реализм және сыншылдық

Абай сыншылдық реализммен әлеуметтік міндерді әшкерелесе, Әуезов реализм арқылы сол міндерді тудырған себеп-салдар мен заңдылықтарды, одан арылу жолдарын терең бейнеледі.

Эстетикалық мұрат

Абайдың мұраты — халқының алдан күткен арманына сай болса, Әуезовтің мұраты — сол арманның болашақта орындалуына ұмтылумен үндеседі.

Әуезов өз халқының жүрегіне үңіліп, Абай шеше алмаған күрделі түйіндерді көркем ой қуатымен тарқатуды мақсат етті. Бұл — ұлы тұлғаның тарихи миссиясы мен шығармашылық бағытын айқындайтын өзек.

Пысықтау: “Естеліктер сыр шертеді”

Жазушы шығармашылығын терең танытудың бір жолы — замандастарының, бірге оқып-өскен, қызметтес болған тұлғалардың естеліктері. Мұндай дүниелер ұлылықтың қыры мен сырын ашып, жас ұрпақтың дүниетанымын кеңейтеді; үлгі-өнеге мен тәрбиенің құнды қазынасына айналады.

“Естеліктер сыр шертеді” атты әдеби-альманах тәрізді жинақтардың әр мектепте болуы — рухани ортаға қосылған үлкен олжа.

Ой қозғау: “Ақындарды тыңдайық”

I бөлім

Қазіргі арамызда жүрген ғалым, жазушы, ақындардың өз дауыстарын үнтаспадан тыңдау.

II бөлім

Бүгін арамызда жоқ әдебиеттанушы ағалар, ақындар, зерттеуші-сыншылардың сөздерімен танысу.

III бөлім

Шетел қаламгерлерінің пікірлерін тыңдап, мәнін сезіну (Ш. Айтматов, Луи Арагон, А. Брагин, К. Федин, Олесь Гончар және т.б.).

Тыңдалымнан кейінгі тапсырмалар

  1. Үзінділерден авторлардың ой тереңдігі мен сезім өрісін қалай байқадыңдар?
  2. Қандай көркемдік суреттеу құралдары қолданылған?
  3. Ой нақтылығы мен пафостың үнінен қандай тұжырым жасауға болады?

Оқушылар пікірін шығармашылық жұмыс арқылы білдіреді: әркім өз ойын дәптеріне жазып, сынып алдында оқиды. Бұл тәсіл сын тұрғысынан ойлауды, зерттеушілікті, дерекпен және мәтінмен жұмысты, көркем әдебиетке қызығушылықты күшейтеді.

Қорытынды бөлім: “Поэзия минуты”

Әуезовке талай ақын жүрекжарды жырын арнаған. Сабақтың түйіні ретінде “Ақындарды тыңдаймыз” жинағынан өлеңдер тыңдалып, поэзия минуты ұйымдастырылады. Мәнерлеп, нақышына келтіріп оқуға қабілетті оқушыларға үзінділер беріледі.

Ұсынылатын шығармалар

  • М. Шаханов — “Менің есімімді неге Мұхтар қойған?”
  • С. Мәуленов — “Мұхтар асуы”
  • С. Жусуев (қырғыз ақыны) — арнау өлеңдері
  • Әбу-Хамисиден — “Жарық жұлдыз”

Ортақ пікірлер мен түйіндер

  • Әуезов мұрасының мәңгілігін танып, көркем ой алыбының тұлғасын көз алдымызға елестетеміз; ұлы адамның жан дүниесіне жақындай түсеміз.
  • Ақындармен бірге біз де суреткер талантына сүйсінеміз; “Мұхтар” есімінің қазақ үшін қастерлі мәнін терең сезінеміз.
  • Қазақ әдебиетінің дүниежүзілік аренаға шығуына Әуезов шығармаларының ықпалы зор екенін нақты түсінеміз.
  • Қазақ тілінің құдіретті күші мен көркемдік мүмкіндігін айқын танимыз.

Сабақты қорытындылау сұрақтары

“Не білдік, не таныдық, не үйрендік?” деген сауалдарды ой елегінен өткізе отырып, ортақ тұжырым жасалады.

Ең бастысы — оқушы санасында тарих көшімен бірге мәңгі жасайтын есімге, Мұхтар Әуезовке деген адал құрмет пен ыстық ықылас беки түседі; ұлы тұлға бейнесі жаңғырады.