Қазақша рефераттар

Сейтек Оразалыұлы өмірі және күйлері

Сабақ жоспары

Сейтек Оразалыұлы: өмірі және күйлері

Бұл сабақта қазақ күй өнерінің ерекшелігі, күй түрлері, домбырада тартылуы мен орындалу мәдениеті қарастырылады. Сонымен қатар Сейтек Оразалыұлының өмір жолы мен шығармашылық мұрасы арқылы күйшілік өнерге құрмет пен қызығушылық қалыптастыру көзделеді.

Сабақтың мақсаты

Оқушыларға қазақ күйлерінің түрлері, олардың тартылуы мен орындалуы туралы түсінік беру.

Білімділік бағыты

Сейтек Оразалыұлының өмірімен таныстыра отырып, күйшілік өнерге тәрбиелеу.

Дамытушылық бағыты

Оқушылардың домбыра аспабына деген қызығушылығын арттыру.

Көрнекіліктер

  • Домбыра (аспап)
  • Мультимедиа материалдары
  • Күйшінің портреті

Сабақ форматы

Сабақ түрі
Аралас сабақ
Сабақ типі
Жаңа білім беру
Әдісі
Көрнекілік, тыңдау және талдау

Сабақтың жүру барысы

  1. 1) Ұйымдастыру

    Амандасу, сабаққа көңіл бөлу

    Оқушылармен амандасу, орындарына жайғасуын сұрау, сабақтың мақсат-міндетін қысқаша таныстыру.

  2. 2) Үй тапсырмасын тексеру

    Аспапта орындау

    Үйге берілген орындаушылық тапсырма тексеріледі. Оқушылардың дыбыс сапасы, ырғақ, қағыс және отырыс-тұрыс мәдениетіне назар аударылады.

  3. 3) Өткен тақырыпты қайталау

    Сауалнама (тест)

    Сауалнама сұрақтары

    1. 1) Күйші деген кім?

      • а) Жыр орындайтын адам
      • ә) Күй шығаратын адам
      • б) Ән айтатын адам

    2. 2) Музыкада неше нота бар?

      • а) 7
      • ә) 5
      • б) 8

    3. 3) Әнұранның авторы кім?

      • а) Ш. Қалдаяқов
      • ә) Әубәкіров
      • б) Ж. Нәжімеденов

    4. 4) Домбыра неше құрылымнан тұрады?

      • а) 5
      • ә) 3
      • б) 2

    5. 5) XIX–XX ғасырда өмір сүрген кім?

      • а) Айгүл Үлкенбаева
      • ә) Құрманғазы Сағырбаев
      • б) Нұрғиса Тілендиев

    6. 6) Альтерация белгілеріне қайсысы жатады?

      • а) Скрипка
      • ә) Бас
      • б) Бемоль

    7. 7) Домбырада неше перне бар?

      • а) 18
      • ә) 19
      • б) 21

    8. 8) Домбырада кездесетін октава түрлері

      • а) Контроктава
      • ә) Екінші октава
      • б) Субконтроктава

    9. 9) Музыкада қандай кілттер бар?

      • а) Альт
      • ә) Бикар
      • б) Диез

    10. 10) «Тойбастар» күйі кімнің күйі?

      • а) Дәулеткерей
      • ә) Қазанқап
      • б) Дина

    11. 11) Қорқыт қандай аспапта ойнайды?

      • а) Домбыра
      • ә) Қобыз
      • б) Сырнай

    Сауалнама нәтижесі бірге тексеріледі.

  4. 4) Жаңа сабақ

    Өмірі мен күйлері

    Оразалыұлы Сейтек (1861–1933)

    Сейтек Оразалыұлы қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Орда ауданында дүниеге келіп, Астрахан облысының Қарабайлы ауданында қайтыс болған. Домбыра тартуды үйреткен алғашқы ұстазы — Шошақ атты домбырашы. Кейін Әлікей Мақар, Салауаткерей, Тұрып сияқты өнерпаздармен танысып, өңірдің бай музыкалық дәстүрінен тәлім алады.

    Сейтек домбыраны ерекше қастерлеп, жан дүниесінен күй шығарған. Ол өз дәуірінің ауыртпалығын көп көрген күйші: қуғын-сүргінге ұшырап, Астрахань мен Мәскеу түрмелерінде болған, «саяси аса қауіпті» деген айыппен жер аударылған деген деректер айтылады. Сондықтан да оның күйлері ішкі мазмұнға бай, мұң мен сабырды, сағыныш пен қайсарлықты қатар өрген терең сазымен ерекшеленеді.

    Сейтек күйлерінен үлгілер

    Айдау Арман Балқаймақ Бес қыз Бұлбұл айдай Еркіндік Заман Заман-ай Көк ала ат Қарашаш Қызыл сұңқар 16-шы жыл 17-ші жыл Сексен ер Тойбастар Ақсақ құлан

    Тізім оқу үдерісіне бейімделген түрде берілді; басқа да күйлері бар.

  5. 5) Тыңдау және орындаушылыққа дайындық

    «Сексен ер»

    Бүгінгі үйренетін күй — Сейтектің «Сексен ер» күйі. Ең алдымен күйдің орындалуын тыңдап, негізгі әуен желісі мен ырғақтық ерекшеліктеріне назар аударамыз.

  6. 6) Музыканы талдау

    Қайталап тыңдау әдісі

    Күйді бірнеше рет тыңдау арқылы оқушылар өз бетінше талдау жасайды: характері, динамикасы, қағыс түрлері, фраза құрылымы және орындаушылық штрихтар белгіленеді.

  7. 7) Қорытындылау

    Рефлексия

    Сабақты қорытындылай отырып, әр оқушы жаңа тақырыптан не түсінгенін қысқаша жазады және ауызша бөліседі.

    Негізгі тірек деректер (қайталау)

    • Алғашқы ұстазы: Шошақ
    • Туған жылы: 1861
    • Қуғын-сүргін деректері: Астрахань, Мәскеу қалалары
    • Қайтыс болған жылы: 1933
    • Күйлерінен: «Айдау», «Заман-ай», «Бес қыз», «Балқаймақ», «Көк ала ат», «Сексен ер», «Еркіндік», «Ақсақ құлан», «Арман»

  8. 8) Бекіту

    Сөзжұмбақ

    Тақырыпты бекіту үшін сөзжұмбақ шешіледі (өмірбаян деректері, күй атаулары, музыкалық ұғымдар).

  9. 9) Бағалау

    Кері байланыс

    Бағалау орындаушылық тапсырма, сауалнама нәтижесі және сабақтағы белсенділік бойынша жүргізіледі.

  10. 10) Үй тапсырмасы

    Оқу және жаттау

    • Сейтек Оразалыұлының өмірі мен күйлері туралы оқу.
    • «Сексен ер» күйінің берілген бөлігін үйде жаттап келу.