Өсімдіктерді қорғау
Сабақтың тақырыбы
Өсімдіктердің тіршілігі туралы білімдерін бекіту.
Негізгі өзек: өсімдікті тану, қорғау және жауапкершілік
Сабақтың мақсаттары
1) Білімділік мақсат
- Өсімдіктердің тіршілігі туралы үйренген білімдерін бекіту.
- Өсімдіктерді қорғау мәдениетін қалыптастыру.
2) Танымдық мақсат
- Сөздік қорын молайту.
- Өз ойын еркін әрі жүйелі жеткізуге дағдыландыру.
- Ойлау қабілетін дамыту.
3) Тәрбиелік мақсат
- Ұйымшылдыққа, жылдамдыққа және топпен еңбек етуге баулу.
- Табиғатқа жанашырлық пен аяушылық сезімін ояту.
- Елін, жерін сүюге, достыққа және жолдастыққа тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі
Көрнекі материалдар
Өсімдіктердің суреттері, кестелер, үлестірмелі парақшалар.
Мәтіндік тіректер
Өсімдіктер туралы нақыл сөздер мен тыйым сөздер жазылған плакаттар, әдеби кітаптар.
Табиғат бұрышы
«Қазақстанның жасыл әлемі» атты табиғат бұрышы.
Қорғау тақырыбы
Қызыл кітаптың көшірмесі (суреті) және қосымша материалдар.
Сабақтың барысы
1) Психологиялық икем
Сабақ басында оқушылардың көңіл күйін көтеріп, жұмысқа бағыттайтын қысқа жаттығу орындалады.
2) Білім, білік және дағдыны өзектендіру
Оқушылар топқа бөлініп отырады. Әр топқа жемістердің суреттері таратылады: алма, қияр, сәбіз, жүзім. Әр топ — жеке бір «үйдің бақшасы».
1-тапсырма: «Жобаны қорғау»
Топтар берілген плакаттарға сызба (схема) жасап, қорғайды.
- 1-топ: Өсімдік — тірі ағза
- 2-топ: Өсімдіктің мүшелері
- 3-топ: Өсімдікке не қажет?
Уақыт аяқталғанда әр топтан бір оқушы шығып, плакатпен таныстырады.
2-тапсырма: Тестпен жұмыс
Топтарға тест сұрақтары таратылады. Әр топтан бір оқушы жауап беріп, кейін жауаптар талданады.
3-тапсырма: Жұмбақ құрастыру
Төрт топ өсімдіктер туралы төрт жұмбақ құрастырады. Қалған оқушылар жұмбақтардың жауабын табады.
4-тапсырма: «Өз бақшамызға оралу»
Үш «бақшаға» үш бағыт бойынша тапсырмалар беріледі. Әр бағытта үш тапсырмадан бар. Тапсырмалар кезекпен орындалып, топтар арасында алмастырылып отырады: 1-топ → 2-топ → 3-топ → 1-топ. Соңында әр топ өз қағазын оқып береді.
- Өсімдік мүшелерінің қызметі
- Шөптесін өсімдіктердің түрлері
- Өсімдіктің түрлері
3) Ой-қиял: ойын арқылы бекіту
Музыка қосылады. Оқушылар допты бір-біріне береді. Музыка тоқтағанда доп кімнің қолында қалса, сол оқушы сұраққа жауап береді.
Сұрақтар:
- Жапырақ неге сарғаяды?
- Картоп немен көбейеді?
- Бидай — біржылдық па, көпжылдық па?
- Ағаштың түбірі арқылы көбеюі қалай жүреді?
- Құнарлы топырақ дегеніміз не?
- Қызамық немен көбейеді?
4) Жаңа тақырып: Өсімдіктерді қорғау
Табиғат — халық қазынасы. Сондықтан оның байлығын тиімді пайдаланып қана қоймай, қорғауды да үйренуіміз керек. Қазақстан Республикасында шамамен 7 мың жоғары сатыдағы өсімдік түрі бар.
Өсімдіктердің адамға және ортаға пайдасы
- Денсаулықты нығайтып, бойға күш береді.
- Ауаны және суды тазартады.
- Топырақты құнарландырады.
Мысалы, бір ғана терек ағашы бір айда 9 кг көмірқышқыл газын сіңіріп, ауаның тазаруына ықпал етеді. Сол себепті халық теректі көптеп отырғызған.
Адам күнделікті тұтынатын азық-түліктің және көптеген қажетті заттардың (киім, баспана, қағаз-кiтап, дәрі-дәрмек және т.б.) едәуір бөлігін өсімдіктерден алады. Алайда өсімдіктер сарқылмайтын қазына емес. Сондықтан бүгінгі күні өсімдіктерді қорғау ісі өзекті міндетке айналып отыр.
Қызыл кітап және қорғау жұмыстары
Қазақстанда 1966 жылы Халықаралық табиғатты қорғау қоғамы құрылған. Бұл ұйым азайып, жойылып бара жатқан өсімдіктерді Қызыл кітапқа тіркеп отырады. Қызыл кітап тұңғыш рет 1981 жылы жарық көрді. Онда қызыл және сары беттер бар: қызыл беттерде жойылып бара жатқан, сары беттерде саны аз түрлер көрсетіледі.
Қызыл кітапқа тіркелген өсімдіктер (мысалдар):
- Қазжуа
- Жауқазын
- Қалампыр
- Тобылғы
- Сүттіген
- Долана
- Сары өрік
- Қайың
- Емен
- Терек
- Рауғаш
- Селеу
- Шырыш
5) Сабақты қорытындылау
Тақтаның арғы жағы ашылып, плакаттардағы сызбалар бойынша негізгі ұғымдар жинақталады: өсімдіктің тірі ағза екені, мүшелері, тіршілікке қажетті жағдайлар және қорғаудың маңызы.
6) Үй тапсырмасы
«Өсімдіктерді қорғау» тақырыбын оқып келу және мазмұнын айтып беру.
7) Бағалау
Топтық жұмысқа қатысуы, жауаптарының дәлдігі, белсенділігі және ынтымақтастығы бойынша бағаланады.