Жақсыз сөйлем
Сабақтың тақырыбы
Жай сөйлемнің түрлері
Білімділік
Жай сөйлемнің түрлері бойынша білімді түрлі тапсырмалар және ҰОТ форматындағы жұмыстар арқылы тереңдету.
Дамытушылық
Жай сөйлем туралы түсінікті кеңейту, ой қорыту дағдысын арттыру, тіл байлығын дамытуға жағдай жасау.
Тәрбиелік
Еңбексүйгіштікке, тапқырлыққа, ұқыптылыққа, сауатты әрі таза жазуға, топпен жұмыс істеуге баулу.
Сабақтың түрі
Бекіту сабағы.
Сабақтың әдісі
Ұжымдық оқыту технологиясы: Ривин әдістемесі және Ривинге кері әдістеме.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Ой қозғау
«Жай сөйлем» тақырыбы бойынша сызбаны толтыру.
II. «Білім ғаламшарына саяхат»
Әр бекетте тапсырмалар жүйелі түрде орындалып, жай сөйлемнің түрлері нақты мысалдар арқылы бекітіледі.
Күміс қақпа бекеті
Слайд №1
Жалаң сөйлемді жайылма сөйлемге, ал жайылма сөйлемді жалаң сөйлемге айналдырыңыз.
- Әкім басын изей берді.
- Бұл қобалжуды Сәден жақсы біледі.
- Шәкен жиналыста үндемеді.
- Күн суыды.
- Мен оқып жаттым.
Күміс қақпа бекеті
Слайд №2
Жақты және жақсыз сөйлемдерді оқып, жасалу жолын түсіндіріңіз.
| Сөйлем | Жасалу жолы |
|---|---|
| Жақсы үйге, жақсы орынға жатқым келер. | |
| Абай Дәркембайдың жайын танып отыр. | |
| Бұл жұмысты тезірек қолға алуымыз керек. | |
| Бұл дөңестен аман-есен өттік. |
Күміс қақпа бекеті
Слайд №3
Толымды және толымсыз сөйлемдерді белгілеңіз. Толымсыз сөйлем қандай жағдайда болады?
Күміс қақпа бекеті
Слайд №4
Атаулы сөйлемдерді жазып шығыңыз. Атаулы сөйлемнің басқа сөйлем түрлерінен айырмашылығын түсіндіріңіз.
Алтын қақпа бекеті
Слайд №5 — Ривин әдістемесімен жұмыс
Тақырып: Жануарларға қойылған ескерткіш
Табиғат — адамдардың бәріне ортақ тіл. Ол — жер бетіндегі барлық көрме мен мұражайлардан да бай әрі көрікті үлкен мұражай. Табиғат мұражайының қойнауы тарихи мұралар мен ескерткіштерге толы. Мысалы, Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Тараз маңындағы Айша бибі мазары, Аягөздегі Қозы Көрпеш — Баян сұлу бейіті және басқалары — соның айғағы.
Табиғат мұражайында ерлігімен немесе ел алдындағы еңбегімен жұртшылық құрметіне бөленген жануарларға қойылған ескерткіштер де бар. Мұндай ескерткіштер әлемнің көптеген қалаларында кездеседі.
Жануарлар дүниесіне үңілсек, адамдардың сенімді серігі — ит. Оның өзіндік себебі бар: ит — үй жануарларының ішінде ең алғаш қолға үйретілгені. Бүгінде адамзат иттің үш жүзден астам тұқымын біледі. Ит — өте сақ, иесін және қора-жайын қорғайтын сенімді жануар. Ол — соғыста санитар да, байланысшы да болған; мемлекеттік шекараны күзетуде шекарашылардың таптырмас көмекшісі. Ит адамға ұзақ жылдар бойы қызмет етіп келеді.
Осыған байланысты бұрынғы Кеңес Одағында дерексіз бір итке қойылған ескерткіш туралы айтайық. 1935 жылы Санкт-Петербург маңындағы Колтуши елді мекенінде атақты ғалым И. П. Павловтың тікелей басшылығымен итке ескерткіш орнатылды. Ескерткіште академик Павловтың мынадай түсіндірме сөзі берілген: иттің адаммен ертеден бері достасуы, түйсік арқылы болжай білетіндігі, шыдамдылығы мен тыңдағыштығы көп жылдар бойы адамдардың жадында сақталады.
Сондай-ақ Украинаның Сумы облысындағы Кулешовка елді мекенінің маңында мамонтқа қойылған ескерткіш бар. Оның тарихы былай өрбиді: 1939 жылы жергілікті тұрғындар ауыл маңынан мамонттың көптеген сүйек қалдықтарын табады. Бұл хабарды естіген ғалымдар сол жерде палеонтологиялық қазба жұмыстарын жүргізіп, мамонт қалдықтарын анықтайды. Кейін сол жерге шойыннан жасалған, биіктігі үш метр, үшбұрышты пирамида түріндегі ескерткіш орнатылды. Тұғырының төрт шетінде мамонт қаңқасы бейнеленген. Ондағы жазуда: «Бұл арада 1939 жылы су басу дәуіріне дейін тіршілік еткен мамонт сүйектерінің қалдықтары табылды», — делінген. Қазір бұл ескерткіш ғылыми әрі мәдени құндылығына байланысты мемлекет қамқорлығына алынған. Бұл — дүниежүзінде бұрын тіршілік етіп, кейін жойылып кеткен алып жануарға көрсетілген алғашқы құрмет белгілерінің бірі.
Тапсырмалар
- Мәтінмен жұмыс жасаңыз.
- Мәтіннен қажет абзацты таңдап алыңыз.
- Таңдалған абзацпен танысыңыз: мазмұнын оқып, сұрақтар дайындаңыз, тақырып қойыңыз.
- Өзіңізге жұмыс серігін таңдаңыз.
Слайд №6
Ривинге кері әдістемемен жұмыс
Сурет бойынша мәтін құрастырыңыз.
Тақырып: Ақбөкен
Жоспар
Тақырып: Асан қайғы
Жоспар
«Не? Қайда? Қашан?» бекеті
Слайд №7
- «Түндігін түтеді» тұрақты тіркесінің мағынасын түсіндіріңіз.
- «Бір рет өлетін кім? Мың өлетін кім?» мақал-мәтелін айтып беріңіз.
- М. Жұмабаевтың «Толқын» өлеңі бойынша жұмыс.
- Тіл тазалығы деген не?
Лағыл қақпа бекеті
Слайд №8 — Тест сауалнамасы
1. Белгілі бір атау мағынасын білдіретін сөйлем түрін көрсетіңіз.
- A) Жай
- B) Құрмалас
- C) Мезгіл
- D) Атаулы
- E) Жайылма
2. Тек қана тұрлаулы мүшелерден тұратын жай сөйлем түрін көрсетіңіз.
- A) Жалаң
- B) Жайылма
- C) Толымсыз
- D) Толымды
- E) Жақсыз
3. Тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелері қатысқан жай сөйлем түрін көрсетіңіз.
- A) Жайылма
- B) Жалаң
- C) Толымды
- D) Толымсыз
- E) Жақсыз
4. Жақсыз сөйлемді табыңыз.
- A) Нарықтық экономикаға бет бұрдық.
- B) Елімізде көптеген кәсіпорындар пайда болды.
- C) Кәсіпкерлік жылдам дамыды.
- D) Демократиялық істерді жүзеге асырамыз.
- E) Бұл жерде суға түсуге болмайды.
5. Берілген жай сөйлемнің түрін анықтаңыз: «Мұғалім кеше ақылды оқушыларды мектепке шақырды».
- A) Жақсыз сөйлем
- B) Толымсыз сөйлем
- C) Атаулы сөйлем
- D) Сұраулы сөйлем
- E) Толымды сөйлем
6. Жалаң сөйлемді белгілеңіз.
- A) Мен мектепке тез жиналдым.
- B) Күн шықты.
- C) Кәсіпорын жұмысын бастады.
- D) Мұғалім балаларды мектепке кіргізді.
- E) Жаңа мектеп маған өте ұнады.
7. Жақты сөйлемді анықтаңыз.
- A) Кітап алғым келеді.
- B) Біз нарықтық экономикаға бет бұрдық.
- C) Бүгін демалыс.
- D) Уақытты жоспарлай білу керек.
- E) Үлкен жетістік.
8. Атаулы сөйлемді анықтаңыз.
- A) Кітап оқып болды.
- B) Алтын күз.
- C) Көлдің суы тұзды.
- D) Табиғатты қорғау — біздің міндетіміз.
- E) Балқаш көлінің суы азайып барады.
9. Тұрлаусыз мүшелердің болу-болмауына қарай жай сөйлемдердің бөлінуін көрсетіңіз.
- A) Жақты, жақсыз
- B) Атаулы
- C) Толымды, толымсыз
- D) Жалаң, жайылма
- E) Жай, құрмалас
10. Сөйлемді анықтаңыз: «Көктем. Дала қараңғы.»
- A) Жалаң сөйлем
- B) Жайылма сөйлем
- C) Жақты сөйлем
- D) Атаулы сөйлем
- E) Толымсыз сөйлем
Жауап кілті
Ескерту: 7-сұрақтың жауабы бастапқы нұсқадағыдай сақталды («B»). Қажет болса, жауап кілтін сөйлем түріне толық талдаумен кеңейтуге болады.
Алтын сандық бекеті
Слайд №8
Жиналған ұпай жұлдызшамен есептеледі: 1 жұлдызша = 1 ұпай.