Жаман әдет жұқпалы
Тәрбиенің негізі — имандылық
Қазақ халқы бала тәрбиесіне әрдайым жауапкершілікпен қараған. Тәрбиенің мақсаты — баланы жан-жақты кемелдендіріп, қоғамға пайдасы тиетін азамат етіп қалыптастыру. Осы жолда Ислам дінінің кемел тәрбиеге қосар үлесі ерекше.
Мақсаты
- Оқушылар бойына адамгершілік, ізеттілік, имандылық құндылықтарын сіңіру.
- Дүниетанымын кеңейтіп, ойлау қабілетін шыңдау, өз пікірін анық жеткізуге үйрету.
- Иманды ұл, инабатты қыз болуға, ұлтжандылыққа тәрбиелеу.
Көрнекілігі
- Интерактивті тақта
- Кітап көрмесі
- Қанатты сөздер
Жоспар
- 1.Кіріспе: мұғалім сөзі
- 2.«Имандылық» ұғымына ассоциация құру
- 3.«Мұны білесің бе?»
- 4.Хадистер: Мұхаммед пайғамбардың даналық сөздері
- 5.Адамның сөзі — ақылының таразысы
- 6.Жаман әдет жақсы ат әпермейді
- 7.Ата-анаға құрмет
- 8.Уақыттың қадірі
- 9.Қонақтарға сөз беру
- 10.Қорытынды: «Осы кештен қандай ой түйдіңіз?»
Кіріспе
Құрметті ұстаздар, оқушылар және қонақтар! Сөзімізді Рахымды Алланың атымен бастайық. «Тәрбие» сөзі араб тілінде «көктету, өсіру, жетілдіру» деген мағынаны білдіреді. Шығыс халықтарында: «Бала қымбат болса да, баланың тәрбиесі одан да қымбат» деген нақыл бар.
Соңғы жылдары ұлттық тәрбие жүйесі қағажу көріп, тәрбиенің ырғағы босаңсығаны байқалады. Жасөспірімдер арасындағы теріс әдеттердің, бұзақылық пен қылмыстың көбеюі — соның бір дәлелі. Бұған отбасындағы уақыт тапшылығы, ата-ананың жұмысбастылығы, сондай-ақ күш көрсетуге негізделген кейбір кино мен мультфильмдердің ықпалы әсер етуі мүмкін.
Осы тұста Ислам тәрбиесі адамға жақсылық пен жамандықтың аражігін танытып, дұрыс өмір сүрудің, дұрыс қарым-қатынас жасаудың, отбасы құндылығын қадірлеудің өлшемдерін ұсынады.
Имандылық ұғымы
Ізгі қасиеттер
- Сабыр
- Мейірім
- Әдеп
- Қамқорлық
- Төзім
- Шыншылдық
- Отансүйгіштік
- Ар-ұят
Негізгі түсінік
Имандылық — адам бойындағы адамгершілік, ізгілік, кісілік белгісі. Мұсылмандық дүниетанымда имандылық иманнан бастау алады. Иман — жүректегі нұр; ал сол нұрдың сыртқы көрінісі — имандылық.
Қарсы ұғым
Имандылыққа қарсы сипат — имансыздық. Зайырлы, өркениетті қоғамда да имандылық жоғары адамшылық қасиет ретінде бағаланады.
«Мұны білесің бе?»
1) Исламның қасиетті кітабы
Құран Кәрім
2) Үш «арсыз»
Ұйқы, күлкі, тамақ
3) Үш байлық
Денсаулық, ақ жаулық, он саулық
4) Бес дұшпан
Өсек, өтірік, мақтаншақтық, еріншектік, орынсыз мал шашпақ
5) Мұсылманның бес парызы
Куәлік сөзі, намаз, ораза, зекет беру, қажылық
6) Жеті ата
Өз жеті атаңды білу — ұлттық тәрбиенің өзегі.
Хадис — Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) даналық сөздерінің жиынтығы. Құран Кәрімнен кейінгі ең қастерлі дереккөздердің бірі ретінде адамгершілік, имандылық, инабаттылық қағидаларын насихаттайды.
Хадистерден тағылым
- 1. Кездескенде бірінші болып сәлем берген адам — Алла алдында иманды. Иманның көркем белгісі — сабыр мен кеңпейілдік.
- 2. Әйелдермен сыпайы сөйлеу бұйырылған: әйел — анаң, әжең, қызың.
- 3. Ас ішкенде табақтың шетінен жеу әдепке жатады. «Береке ортасында» деген ұғым осыған үндейді.
- 4. Біреуге зиян келтірме және өзіңе зиян келтіруге жол берме.
- 5. Алғыс алғанның жолы ашылады, қарғыс алғанның аты өшуі мүмкін.
- 6. Үлкен күнәлардың бірі — ата-ананы ренжіту. Ата-анаға құрмет — имандылықтың өлшемі.
- 7. Көп адам тіліне ие болмағандықтан өкінішке ұрынады. Сөз — жауапкершілік.
Адамның сөзі — ақылының таразысы
Адам жас кезінен дұрыс әрі әсем сөйлеуге дағдылануы керек. Әрбір сөз — аманат: орынсыз сөз, бос әңгіме адамды ұятқа қалдырады. Тілді шұбарламай, шұрайлы тіркестерді орынды қолдану — мәдениеттіліктің белгісі.
Сөз сөйлеу әдебі
- Үлкеннің сөзін бөлме; екі адам арасындағы әңгімені тасыма, араздастырма.
- Сыр сақтай біл; алдымен амандасып, содан кейін сөз баста.
- Дөрекі сөйлеме; балағат сөзге үйретпе; біреудің көңіліне жара салма.
- Сыпайы сөйле; анық білмейтін нәрсеңді дабырайтып айтпа.
- Уәдеңде тұр; өтіріктен аулақ бол.
«Жақсы — байқап сөйлер, жаман — шайқап сөйлер.»
«Тілден бал да тамады, зәр де тамады.»
«Тау мен тасты су бұзады, адамзатты сөз бұзады.»
«Аңдамай сөйлеген — ауырмай өледі.»
Жаман әдет жақсы ат әпермейді
Жаман әдет — көпшілікке ұнамсыз, моральдық-этикалық нормаларға сай келмейтін, соңы өкінішке ұласатын жағымсыз қылық. Оған темекі мен ішімдікке әуестік, есірткі, өтірік, өсек, қызғаныш, балағат сөз, сұғанақтық, сұраншақтық сияқты әрекеттер жатады. Жаман әдет жұқпалы: ол ортадан, достан, бақылаусыз әдеттен тарауы мүмкін.
Жаман дағдыға берілмеу үшін
- 1. Өз әлсіз тұстарыңды таны: «Мен қателеспеймін» деген ойдан аулақ бол.
- 2. Жаман әдет байқалса, дәл бүгін күрес баста; ертеңге қалдырма.
- 3. Өзіңе сын көзбен қара; рухани білімді арттыр; бос отырма.
- 4. Жаман ортадан алыста; жақсыдан үлгі ал; пайдалы әдеттерді әдет қыл.
Ата-анаға құрмет
Ата-ана — әркімнің ең қымбат асылы. Абай: «Әке ұрысса балаға — ол да достық. Бала ұрысса әкеге — жараса ма?» деп, перзенттің ата-анаға қарсы келуі орынсыз екенін ескертеді.
Орманбай ақынның өсиеті де осыны меңзейді:
«Бес уақыт намазыңды жинамасаң,
Ораза ұстап жаныңды қинамасаң,
Алланың кешірмейтін бір күнәсі —
Ата менен анаңды сыйламасаң.»
Сағат сатып алсаң да, уақыт сатып ала алмайсың
Уақыт — ең қымбат қазына. Абайдың «Қарыны тоқтық, жұмысы жоқтық аздырар адам баласын» дегені бос отырудың адамды әлсірететінін көрсетеді. Хадисте де: «Адам баласы екі нәрсенің қадірін білмейді: бос уақыт және денсаулық» деп ескертіледі.
Уақыттың қадірі
Уақыттың бос өтуінен сақтан. Уақытыңды ізгі істерге жұмса: білім ал, ата-ана алдындағы міндеттерді орында, жетім-жесірге қол ұшын бер, мамандығыңды меңгер, мәнді әрі пайдалы іске ұмтыл.
Қонақтарға сөз
Бұл бөлімде қонақтар өз ойымен бөлісіп, имандылық, әдеп, ата-анаға құрмет, уақытты бағалау тақырыптары бойынша пікір айтады.
Қорытынды: «Осы кештен қандай ой түйдіңіз?»
Ешкімді қинап жақсы көргізе алмайсың. Жақсылығыңды аяма, қалғанын адамдардың өзі түсінеді.
Сенімге кіру үшін жылдар керек, ал сенімнен шығу — бір-ақ сәт.
Ең жақын достарың да ренжітуі мүмкін; кешіре білу қажет.
Кейде біреуді кешіру аздық етеді — өзіңді де кешіре білуің керек.
Екі адам бір нәрсеге қарап, екі түрлі мағына көруі мүмкін.
Жүрегің қанша сыздаса да, өмір сен үшін тоқтап қалмайды. Сондықтан сабыр сақтап, алға қадам бас.