Қазақ жырының қара бурасы атанған Мұқағали Мақатаевтың өмірі мен шығармашылығын таныстыру
Тәрбие сағатының мазмұны
Бұл тәрбие сағаты 8-сынып оқушыларына арналған поэзиялық кеш ретінде ұйымдастырылды. Негізгі бағыт — оқушылардың поэзияға сүйіспеншілігін оятып, сұлулық пен махаббатты тануға жетелеу, адамгершілік пен мейірім қасиеттерін нығайту және өнерді құрметтеуге тәрбиелеу. Кеш барысында Мұқағали Мақатаевтың өмірі мен шығармашылық жолы таныстырылады.
Білімділік
Қазақ поэзиясының аса көрнекті өкілі — «қазақ жырының қара бурасы» атанған Мұқағали Мақатаевтың өмірі мен шығармашылығын таныстыру.
Дамытушылық
Ақын өлеңдері арқылы оқушылардың поэзия туралы түсінігін кеңейту, сыни ойлау қабілетін дамыту және дерекпен өздігінен жұмыс істеуге баулу.
Көрнекіліктер
М. Мақатаевтың фотосуреті, кітаптар, нақыл сөздер, шарлар, слайд-шоу, бейнематериал.
Ұйымдастыру кезеңі
- I Амандасу.
- II Оқушыларды түгендеу.
Негізгі бөлім
Таудай едің, таудың алып тумасын,
Нағыз қазақ едің сөздің турасы.
Қыр басында нағып шөгіп жатырсың,
Ей, өлгеннің буырқанған бурасы.
Ақын Жәркен Бөдешұлы атап өткендей, «қазақ жырының қара бурасы» атанған Мұқағали Мақатаевтың өмірі мен шығармашылығына тоқталамыз. Құрметті мұғалімдер, оқушылар және қонақтар, 8 «Ә» сыныбы дайындаған тәрбие сағатына қош келдіңіздер.
Бүгінгі тәрбие сағатымыз 3 бөлімнен тұрады:
- 1 Мұқағали Мақатаевтың өмірбаяны
- 2 Мұқағали Мақатаевтың шығармашылығы
- 3 Мұқағали Мақатаевтың поэзиясы
Қарасаз, қара шалғын өлеңде өстім,
Жыр жазсам, оған жұртым елеңдестің.
Өлсе өлер Мұқағали Мақатаев,
Өлтіре алмас, алайда, өлеңді ешкім.
Ендеше, ақынның өмірбаянына тоқталайық.
Өмірбаян
Мұқағали Мақатаев 1931 жылы 9 ақпанда Алматы облысы, Нарынқол ауданының Қарасаз ауылында дүниеге келген. Әкесі соғыста қаза тауып, ақын анасы мен әжесінің тәрбиесінде өседі. Әкесі Сүлеймен — еңбекқор шаруа адамы болған.
Бастауыш білімді Қарасазда алып, орта мектепті Нарынқолдағы интернатта тәмамдайды. Мектеп қабырғасында жүріп-ақ алғашқы өлеңдерін жаза бастайды.
1948 жылы мектепті жақсы аяқтап, Алматыға барып, шет тілдер институтының неміс тілі факультетіне оқуға түседі. Алайда отбасылық жағдайына байланысты оқуын жалғастыра алмай, ауылға оралуына тура келеді.
1949 жылы Лашын апамызбен отбасын құрады. Перзенттері: Алмагүл, Шолпан, Айбар, Жұлдыз. Ал Майгүл есімді қызы 10 жасында қайғылы қазаға ұшырап, бұл қасірет ақын жүрегіне ауыр салмақ түсіреді.
Мұқағали балаларына ерекше мейіріммен қарап, олардың қуанышы мен қамын өз өмірінің өзегіндей көргені туралы естеліктер көп айтылады.
Еңбек жолына кіріспе
Ақын ауыл мектебінде мұғалім болды. Кейін ауылдық кеңестің хатшысы, «қызыл отау» меңгерушісі, комсомол комитетінде қызмет атқарды. 1954–1962 жылдары Қазақ радиосында диктор болып еңбек етті. 1962 жылы маусым айында Алматыға көшіп келіп, шығармашылық ортаға жақын араласып, көптеген туындыларын дүниеге әкелді.
Қызметтері мен шығармашылық ортасы
Мұқағали Мақатаев әр жылдары «Социалистік Қазақстан», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде, «Мәдениет және тұрмыс», «Жұлдыз» журналдарында бөлім меңгерушісі болып еңбек етті. 1972–1973 жылдары Қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші қызметін атқарды.
Ол Алматы шет тілдері институтында неміс тілін, Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетінде білім алған. Сондай-ақ Мәскеудегі М. Горький атындағы Әлем әдебиеті институтында оқығаны айтылады.
Ақын өмірінің соңғы кезеңі денсаулықпен байланысты қиындықтарға толы болды. Бұл бөлікте айтылатын деректерді жеткізуде нақты тарихи мәліметтер мен естеліктерді салыстыра қарастыру маңызды.
Көркем әлеміне бір қадам
Мұқағали Мақатаев — кәусар сезім мен тоятталмас көңіл, шалқыған шаттық пен мұңға тұнған махаббат, буырқанған шабыт пен сабырға көнбес сағыныш сыйлаған ақын. Оқушылар, осы мәліметтерді тереңірек түсіну үшін деректі бейнебаянға назар аударайық.
Көрсетілім:
«Мұқағалиға арналған деректі фильм» (бейнематериал)
Поэзиядағы биік белес
Мұқағали — қазақ өлең өрнегінің ұлттық мектептері мен дәстүрін жалғап қана қоймай, оны жан-жақты дамытқан, тереңдеткен, қазақтың өлең сөзін жаңа заңғарларға көтерген ХХ ғасырдың санаулы саңлақтарының бірі.
... Ақынмын деп қалай мен айта аламын,
Халқымның өз айтқанын қайталадым.
Күпі киген қазақтың қара өлеңін,
Шекпен жауып өзіне қайтарамын.
Бұл жолдар — ұлы тұлғаның поэзияға, халықтық сөз өнеріне деген жауапкершілігін, ұстанымын айқын танытады.
Поэзия! Менімен егіз бе едің?
Сен мені сезесің бе, неге іздедім?
Алауыртқан таңдардан сені іздедім,
Қарауытқан таулардан сені іздедім.
Сені іздедім кездескен адамдардан,
Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.
Шырақтардан, оттардан, жалаулардан,
Сені іздедім жоғалған замандардан...
... Сені іздедім. Іздеймін, тағат бар ма?
Сені маған егіз ғып жаратқан ба?