Қазақша рефераттар

Отбасылық құндылықтар

Отбасылық құндылықтар және олардың қазіргі қоғамдағы маңызы

Отбасы — адамның жақсылық жасауға, жауапкершілік алуға, мейірімділік пен сыйластықты өмірлік ұстаным етуге үйрететін ең алғашқы әлеуметтік орта. Дәл осы ортада бала мінез қалыптастырады, құндылықтарды таниды және қоғамға бейімделеді.

Негізгі мәселе

Қазіргі қоғамда отбасылық құндылықтардың әлсіреуі, жастар бойындағы адамгершілік қасиеттердің көмескіленуі және тәрбиенің төмендеуі кеңінен байқалады. Дағдарыстың түпкі себептерінің бірі — адамның рухани-адамгершілік тұрғыдан «ашығуы», адасуы, ішкі тіректің әлсіреуі.

Түйін

Отбасындағы тәрбие — қоғамның адамгершілік деңгейін айқындайтын басты негіз.

Салдар

Құндылықтар әлсіресе, өскелең ұрпақтың мінез-құлқы мен болашақ таңдауы да тұрақсызданады.

Мәңгілік жалпыадамзаттық құндылықтар

Отбасындағы берік тәрбие көбіне әмбебап, уақыттан тыс құндылықтарға сүйенеді. Олар адамның ішкі мәдениетін қалыптастырып, өмірлік бағыт береді.

  • Ақиқат

    Шындықты айту, әділ шешім қабылдау, сенімге адал болу.

  • Сүйіспеншілік

    Мейірім, жанашырлық, жақынға жылулық таныту.

  • Дұрыс әрекет

    Жақсы әдеттерді бекітіп, жауапты қадам жасау.

  • Ішкі тыныштық

    Өзін-өзі басқару, сабыр, үйлесім мен тұрақтылық.

  • Қиянат жасамау

    Зиян келтірмеу, сөзбен де, іспен де жауапкершілікті сезіну.

Отбасы құндылықтары: ұғымы және негізгі топтары

Отбасылық құндылықтар — бір-бірін сүйіп қосылған жанұялардың отбасын сақтап, нығайту үшін ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан салт-дәстүрлері, қағидалары мен күнделікті өмірдегі ортақ ұстанымдары. Әр отбасының өз құндылықтары болады: олар көне дәстүрге сүйенуі де, жаңа өмір салтына бейімделуі де мүмкін.

Дәстүрлі отбасылық құндылықтар

Дәстүрлі құндылықтар көбіне үлкендердің жас отбасыға айтатын ақыл-кеңестерімен, отбасылық әдет-ғұрыппен, ұрпақ сабақтастығымен тығыз байланысты. Дегенмен дәстүр әр өңірде, әр шаңырақта әрқилы болғандықтан, бұл тақырыпта бәріне ортақ бір түсінікке келу әрдайым оңай емес.

Жиі кездесетін ортақ тұстар

  • •Дінді құрметтеу
  • •Некені сақтауға ұмтылу
  • •Ұрпақ жалғастыру
  • •Балаларды тәрбиелеу

Қазіргі отбасылық құндылықтар

Қазіргі отбасылар да салт-дәстүрге сүйенеді, алайда заман өзгерген сайын ұстанымдар да түрленеді. Әр дәуірдің адамы басқа, сондықтан бұрынғы өмір салтын сол күйінде қайталау мүмкін емес.

Қарапайым мысал

Бұрын ерлі-зайыптылар бір-біріне тұрмыстық мәні жоғары сыйлықтар берсе, бүгінгі жас отбасылар гүл, киім немесе ортақ әсер сыйлайтын сыйлықтарға көбірек мән береді.

Негізгі тіректер

Махаббат, сенім, түсіністік, тең серіктестік және ашық қарым-қатынас.

Тәрбиелік (тәрбиелі) отбасылық құндылықтар

Отбасының басты мақсаты — бақытты ғұмыр кешу. Некеде түсініспеушілік пен жанжал да болады, бірақ маңыздысы — қателікті мойындау, кешіру және қайтадан бірлікке келу. Осындай ортада құрмет, сабыр, кешірім мен ортақ жауапкершілік бекиді.

Маңыздысы

Балалар ата-ананың мінезі мен әрекетін бойына сіңіреді; ата-ана да өз өмірінің жалғасын баласынан көреді. Сондықтан үлкендердің әр сөзі мен ісі — тәрбие.

Тәрбие: сөз бен істің сәйкестігі

Отбасындағы кез келген жағдайда ата-ана мен үйдің үлкендері баланың алдында сөзінде де, іс-әрекетінде де әдептілік танытқаны жөн. Балаға бір нәрсені дұрыс деп үйретіп, соған қарсы әрекет ету — тәрбиенің ең әлсіз жері.

Теріс үлгінің салдары

Мысалы, ата-ана арақ пен темекінің зиянын айтып отырып, баланың көзінше ішімдік ішіп, темекі шегуді жалғастырса, бала одан жақсы тәрбие ала алмайды. Мұндай жағдайда бала басқа өмірді аңсайды немесе теріс үлгіге тез бой алдырады. Егер бала бұл жолға мүлде бет бұрса, бәйтеректің бір бұтағы қисық өскендей: болашақта бақытсыздық пен адасуға әкелуі мүмкін.

Сонда кінәні кімнен іздейміз?

Ата-ананың бір-біріне деген құрметі

Баланың тұлға болып қалыптасуына ата-ананың өзара қарым-қатынасы тікелей әсер етеді. Дәстүрімізде әкені отағасы ретінде қадірлеу бар. Анасы жұбайын сыйлап, оның абыройын балалардың алдында көтеріп ұстаса, бала да әкеге ұқсап, беделді, жауапты болып өсуге ұмтылады.

Ал әке де жарына жылы сөйлеп, оны «ана» деп құрметтесе, балалар ананың өмірдегі құдіретін түсініп, оның көңіліне қаяу салмауға тырысады.

«Менің көршім…» танысу тренингі

Қарым-қатынасты жұмсартып, өзара сенімді күшейтудің қарапайым тәсілдерінің бірі — танысуға арналған шағын тренингтер. Бұл жаттығу топтың ішкі байланысын нығайтып, бір-бірін тыңдауға үйретеді.

Нұсқау

  1. 1 Бір парақтың бір бетіне өз атыңызды, екінші бетіне лақап атыңызды жазыңыз.
  2. 2 Парақтарды араластырып, біреуін суырыңыз.
  3. 3 Суырған парақтағы адамды тауып, бір-біріңізбен танысыңыз.
  4. 4 Содан кейін ортаға шығып, көршіңізді (жұбыңызды) баршаға таныстырыңыз.

Түйін және келесі қадамдар

Отбасылық құндылықтардың әлсіреу себептері

  • •Рухани-адамгершілік тіректің әлсіреуі
  • •Сөз бен істің үйлеспеуі
  • •Қарым-қатынастағы құрметтің азаюы
  • •Тәрбиенің жүйесіздігі және немқұрайлылық

Отбасылық құндылықтарды сақтаудың жолдары

  • •Үй ішінде тұрақты әрі жылы диалог құру
  • •Баланың көзінше үлгі болатын мінез көрсету
  • •Үлкенді сыйлау, кішіні қорғау мәдениетін қалыптастыру
  • •Ортақ дәстүрлер мен отбасылық естеліктерді көбейту
  • •Мәңгілік құндылықтарды күнделікті өмірге енгізу