Баланы тәрбиелеуде отбасының екі тірегі әке мен ана басты тәрбиешілер
Кіріспе
Сәлеметсіздер ме, ардақты әкелер! Бүгінгі тренингке қош келдіңіздер! «Әке» — үш әріптен құралғанымен, мағынасы терең ұғым. Бұл сөздің өзегінде мейірім, ержүректік, жауапкершілік және әдеп жатыр. Бала дүние есігін ашқан сәттен бастап оның өсіп-жетілуіне әкенің ықпалы ерекше екені бәрімізге мәлім.
Әке — баланың мінез-құлқына, тәртібіне, өзіне сеніміне және адамдармен қарым-қатынасына әсер ететін негізгі тұлғалардың бірі. Әсіресе бала есейген сайын әкесімен байланыс маңыздырақ болып, шамамен 6 жастан бастап әке рөлі алдыңғы қатарға шыға бастайды.
Тренинг кезеңдері
1) Есімдер аллитерациясы
Шеңбер құрып, әрқайсымыз өз есімімізді айтып, қысқаша танысамыз. Жаттығудың мақсаты — ашық коммуникация орнатып, бір-бірімізді жақынырақ тану.
- Есіміңіз кім?
- Есіміңіз қандай мағына береді?
- Өз есіміңіз өзіңізге ұнай ма? Неліктен?
2) «Мен үшін әке болу — бұл…»
Қатысушылар «Мен үшін әке болу — бұл…» сөйлемін өз ойымен аяқтайды. Бұл тапсырма әкелік миссияны жеке құндылықтар арқылы түсінуге көмектеседі.
3) Баяндама: уақыт, бедел және үлгі
Қазіргі таңда көпшілігіміз жұмыстың қарқынында жүріп, балаларымызға жеткілікті уақыт бөле бермейміз. Соның салдарынан бала мен әке арасындағы жақындық әлсіреуі мүмкін. Дегенмен күн сайынғы шағын назардың өзі — бірге ойнау, кешкі әңгіме, ортақ іс — баланың жүрегіне қауіпсіздік пен мейірім ұялатады.
Ананың қамқорлығы
Киіндіру, тамақтандыру, жылылық пен жайлылықты қамтамасыз ету.
Әкенің айрықша үлесі
Үй шаруасындағы «үлкен істер», техникаға баулу, өмірлік бағыт көрсету, зияткерлік әңгіме құру.
Әке — сенімділік пен сыйластықтың үлгісі, тәртіп пен реттіліктің белгісі. Әкенің беделі айқын болған отбасында бала өзін еркін әрі қауіпсіз сезінеді; шекара мен жауапкершілікті дұрыс қабылдайды.
Әке — дүние, еңбек және техника туралы танымның көзі. Ол баланың болашақ мамандыққа бағытталуына ықпал етіп, әлеуметтік пайдалы мақсаттарды құруға үйретеді.
Ұл балаға әсері
Әкесі қасында өскен ұлдардың түрлі жағдайға тез бейімделетіні жиі байқалады. Бұл — үлгі, тәртіп және өмірлік дағдының ерте қалыптасуымен байланысты.
Қыз балаға әсері
Әкенің мақтауы мен қолдауы қыздың өзіне деген сенімін күшейтеді, сырт келбетіне қысылмауына, болашақтағы қарым-қатынастарда үйлесімді болуына ықпал етеді.
4) Бейнеролик және балалардың пікірлері
«Әке, сенің бір сағат уақытыңды сатып алайыншы?» тақырыбындағы бейнеролик көрсетіледі. Одан кейін балалардың әкелері туралы пікірлерін тыңдап, ортақ ой қорытылады.
5) Ситуациялық сұрақтар
Төмендегі жағдайлар отбасындағы қарым-қатынас, эмоцияны басқару және тәрбиелік ұстанымдар туралы ойлануға бағытталған.
- 1) Сіз балаға тек ата-ана ғана емес, дос та болуыңыз керек. Ол үшін нені өзгерту қажет?
- 2) Көңіл-күйіңіз төмен болса, бұл отбасыңызға және балаларыңызға әсер ете ме?
- 3) Балаңыздың теріс әрекетін білдіңіз. Сіз оны қалай қабылдайсыз, қалай әрекет етесіз?
- 4) Балаңыз далада ойнап жүріп жылап келді: басқа баланың тасы тиіп кеткенін айтады. Сіз не істейсіз: барып сөйлесесіз бе, әлде алдымен балаңызға түсіндіресіз бе?
- 5) Бір жаққа асығып бара жатырсыз. Балаңыз велосипедінің дөңгелегі жарылғанын айтып, жөндеп беруіңізді өтінді. Қандай шешім қабылдайсыз?
6) Тест: «Мен жақсы әкемін бе?»
Қатысушылар әкелік қатысу, назар, тыңдау және қолдау деңгейін бағалауға арналған қысқа сұрақтарға жауап береді. Мақсат — «мінсіз болу» емес, өзіңіз үшін даму нүктесін анықтау.
7) «Өз жұлдызыңызды табыңыз»
Жұлдызды түнді елестетіңіз: жұлдыздар үлкен-кіші, жарық-күңгірт болуы мүмкін. Біреу үшін — бір немесе бірнеше жұлдыз, ал біреу үшін — сансыз көп. Сол жұлдыздардың ішінен ең ерекше, өзіңізге жақынын таңдаңыз.
Мүмкін ол бала күнгі арманыңызды еске түсірер, мүмкін бақытты шақтарыңызды қайта жаңғыртар. Сол жұлдызға сүйсініп, оған жетуге талпыныңыз. Бар күшіңізді салыңыз: сіз міндетті түрде өз жұлдызыңызға жетесіз. Оны аспаннан алып, алдыңызға қойғандай елестетіңіз.
- а Әр ата-ана «жұлдыздардың» ішінен біреуін таңдайды.
- ә Болашақта баласын қандай адам ретінде елестететінін жазып, тақтаға іледі.
8) Мақал-мәтелдің мағынасын ашу
«Әкеге қарап ұл өседі»
Ұл бала әкесінен мінез, тәртіп, еңбекке қатынас және жауапкершілік үлгісін алады.
«Әке көрген оқ жонар»
Әкенің үйретуі мен көрсеткені баланың өмірлік дағдысына айналады.
9) «Мен ұлымды/қызымды мақтан тұтамын» жаттығуы
Әкелер түрлі-түсті қағаздан қиылған алма пішіндеріне ұлдары мен қыздарына арналған тілектерін жазады. Кейін сол «алмаларды» талдың суретіне жапсырып, ортақ «тілек ағашын» құрастырады.
Қорытынды
Бала тәрбиесінде отбасының қос тірегі — әке мен ана. Ең басты қағида: тәрбие берушінің өзі тәрбиелі болуы керек. «Баланы жастан бақпасаң, жамандықтан қақпасаң, қадірден жұрдай қасқа боп, кешкенің өмір босқа тек» деген ой әр ата-анаға жауапкершілікті еске салады.
Бүгінгі ұл — ертеңгі әке, ол әкесіне қарап өседі. Бүгінгі қыз — ертеңгі ана, ол анасына қарап бой түзейді. Балаға білім мен тәрбие беруде ұстаз маңызды тұлға болса, оны жалғастырып, демейтін — ата-ана. Сондықтан ата-ананың үлкен мақсаты — өз баласын үлкен әріппен жазылатын Азамат етіп тәрбиелеу.
Сіздің балаңыз — еліміздің ертеңгі болашағы. Бүгін берген уақытыңыз, жылы сөзіңіз және айқын үлгіңіз — оның ертеңгі тірегі.