Қазақша рефераттар

Сабақ жоспарлары

Орындаған: Жумаева Ф.А.

Тақырыбы: Сабақ түрлері мен типтері

Сабақ ұғымы

Сабақ — логикалық тұрғыдан аяқталған, толық әрі белгілі бір уақыт шегінде ұйымдастырылатын оқу-тәрбие үдерісі. Оның құрылымында оқу процесінің өзара тығыз байланысқан негізгі элементтері қамтылады: мақсат, міндет, мазмұн, әдіс, тәсіл, түр, сондай-ақ мұғалім мен оқушы арасындағы іс-әрекет байланысы.

Сабақ — мұғалім шеберлігінің айқын көрінісі. Сонымен қатар ол бір жағынан оқытудың психологиялық-педагогикалық заңдылықтарына, екінші жағынан білім беру стандартының талаптарына сүйеніп құрылады.

Сабақ түрлері және құрылымы

Сабақ түрлері мақсатқа қарай жүйеленеді: жаңа білімді түсіндіру, меңгергенді пысықтау және білімді сынау (тексеру).

Түсіндіру сабақтары

  • Жаңа сабақ — жаңа білім беру мақсатында.
  • Біріккен сабақ — жаңа білім мен өткенді және пәнаралық байланысты көрсету үшін.
  • Зерттеу сабағы — ізденіс әрекетін дамыту мақсатында.
  • Панорамалық сабақ — сабақ элементтерін кешенді көрсету үшін.

Пысықтау сабақтары

  • Бекіту сабағы — білімді меңгеру деңгейін байқау.
  • Саяхат сабақ — танымдық қабілетті дамыту.
  • Семинар сабақ — білімді тереңдету.
  • Қайталау сабағы — пән бойынша білімді толық қалыптастыру.
  • Жарыс сабақ — оқушылар ойының ұшқырлығын байқату.
  • Конференция сабақ — іскерлік пен танымдық белсенділікті қалыптастыру.
  • Талқылау сабағы — ауызекі тілде және жұмыста жіберілген қателерді арнайы талдау.

Сынау (тексеру) сабақтары

  • Сынақ сабақ — білім мен дағдыны жүйелеу.
  • Диспут сабақ — білім мен дағдыны бекіту және қалыптастыру.
  • Ойын, жұмбақ — оқушылардың зейінін дамыту.
  • Сахналау сабағы — шығармашылықты дамыту.

Сабақтың үш мақсаты

Білімділік

Оқушыларды білім, білік, дағды жүйесімен қаруландыру.

Тәрбиелік

Ғылыми дүниетанымды, тұлғаның адамгершілік қасиеттерін, көзқарасы мен сенімін қалыптастыру.

Дамытушылық

Танымдық қызығушылықты, шығармашылық қабілеттерді, тіл мен жадыны, қиял мен қабылдауды дамыту.

Сабаққа қойылатын талаптар

1) Дидактикалық талаптар

Сабақтың ұқыпты, айқын әрі дұрыс ұйымдастырылуы; тақырыптың орынды таңдалуы; білімдік және тәрбиелік мақсаттармен бірге нақты тапсырмалардың тиімді орындалуы — барлығы сапалы сабақ жоспары мен тақырыптық жоспарға тәуелді.

Сабақ жоспарында көрсетіледі:

  • тақырып және мазмұнның қысқаша жоспары;
  • білімдік және тәрбиелік мақсаттар, тапсырмалар;
  • құрал-жабдықтар, көрнекіліктер;
  • сабақ кезеңдері және қолданылатын әдістер, тәсілдер.

2) Технологиялық талаптар

Оқушылардың ойлау, есте сақтау, өз ойын жеткізу, ынта қою, ерік-жігер сияқты психологиялық ерекшеліктері сабақ үдерісіне тікелей ықпал етеді. Мұғалімнің көңіл күйі, жинақтылығы мен қарым-қатынас мәдениеті сыныптың оқу еңбегіне әсер етеді.

Сондықтан мұғалім эмоциялық күйді басқаруға, әр оқушыны танып-білуге, мадақтау мен қолдауды орынды қолдануға, сабаққа тұрақты қатысуды қамтамасыз етуге назар аударуы қажет.

3) Гигиеналық талаптар

Сыныптағы температура мен жарықтың нормаға сай болуы, санитарлық-гигиеналық талаптардың сақталуы — балалар денсаулығының кепілі. Мұғалім шамадан тыс ауыр (жүйкеге немесе миға салмақ түсіретін) тапсырмалар беруден сақ болуы тиіс.

Сабақ бірсарынды болса, зорығу мен назардың төмендеуі байқалады. Ақпарат қабылдауды өмірлік тәжірибемен байланыстыру және әртүрлі сезім мүшелерінің қатар жұмыс істеуін (көрнекілік, тыңдау, әрекет) ескеру маңызды.

Сабақтың негізгі компоненттері

  1. 1. Ұйымдастырушылық

    Сыныпты ұйымдастыру, дайындық пен тәртіпті қамтамасыз ету.

  2. 2. Мақсаттылық

    Сабақтың және оның кезеңдерінің мақсатын нақты қою.

  3. 3. Ынталандырушылық

    Материалдың тақырып және курс бойынша маңызын ашу.

  4. 4. Коммуникативтілік

    Мұғалім мен сынып арасындағы қарым-қатынас деңгейі.

  5. 5. Мазмұндық

    Оқылатын, бекітілетін, қайталанатын және өзіндік жұмыстар материалын таңдау.

  6. 6. Технологиялық

    Сынып пен тақырыпқа сай тиімді әдіс-тәсілдерді анықтау.

  7. 7. Бақылау-бағалаушылық

    Бағалау арқылы белсенділікті ынталандыру және қызығушылықты дамыту.

  8. 8. Аналитикалық (талдау)

    Сабақты қорытындылау және мұғалім әрекетінің нәтижесін талдау.

Мұғалімнің сабаққа дайындалуы

Сабаққа дайындық — сынып ерекшелігін ескеретін, мақсат пен мазмұнды нақтылайтын және кезең-кезеңімен жоспарланатын жүйелі процесс.

Сынып және оқушы ерекшелігін есепке алу

  • сынып деңгейі және жұмыс қарқыны;
  • пәнге қызығушылық және ынта;
  • білім, білік, дағдылардың қалыптасу деңгейі;
  • дәстүрлі және дәстүрден тыс жұмыс түрлеріне қатысуы;
  • жалпы тәртіп және оқу дағдысы.

Жеке ерекшеліктерді есепке алу

  • жүйке жүйесінің типі, эмоционалдық күйі;
  • тіл табысушылық, қарым-қатынас стилі;
  • жаңа материалды қабылдау ерекшелігі;
  • өз білімі мен біліктілігіне сенімділігі, дербестігі.

Сабаққа дайындық алгоритмі

  1. 1Сабақтың тақырыптағы және жылдық курстағы орнын анықтау, жалпы міндеттерді бөлу.
  2. 2Тақырыпқа қатысты ғылыми, ғылыми-көпшілік және әдістемелік әдебиеттерді таңдап, мазмұнымен танысу.
  3. 3Оқу бағдарламасын, түсіндірме хатты және стандарт талаптарын қарап, сабаққа қойылатын талаптарды нақтылау.
  4. 4Оқулықтағы материалды жүйелеу, тірек білім-біліктерді бөліп алу.
  5. 5Сабақ міндеттерін нақтылау, басты міндетті оқушыларға түсінікті тілмен тұжырымдау.
  6. 6Оқушы нені түсінуі, нені есте сақтауы және сабақ соңында нені меңгеруі керегін анықтау.
  7. 7Баяндау көлемін белгілеу, жетекші идеяны дәлелдейтін қызықты деректерді іріктеу.
  8. 8Мазмұнды жіктеп, жаңа білім мен дағдыны қалыптастыратын тиімді тәсілдерді таңдау.
  9. 9Дәптер мен тақтадағы жазба жұмыстарының құрылымын алдын ала ойластыру.
  10. 10Сабақ барысын тұтас жүйе ретінде жоспарға түсіру.

Сабақты жоспарлау және дайындық кезеңдері

  1. 1. Бөлім/тақырып бойынша сабақтар жүйесін құрастыру.
  2. 2. Бағдарлама мен әдебиеттер негізінде сабақтың үш мақсатын анықтау.
  3. 3. Оқу материалының тиімді мазмұнын айқындап, тірек бөлімдерге бөлу.
  4. 4. Түсініп, есте сақталуы тиіс негізгі материалды бөліп алу.
  5. 5. Оқу міндеттерін тұжырымдау.
  6. 6. Құрылымды жасау, сабақ типін және тиімді әдіс-тәсілдерді анықтау.
  7. 7. Пәнаралық байланысты және оны пайдалану жолдарын белгілеу.
  8. 8. Барлық кезеңдердегі (стандартты емес жағдайларды қоса) мұғалім-оқушы әрекетін жоспарлау.
  9. 9. Дидактикалық құралдарды таңдау.
  10. 10. Техникалық оқу құралдарын және құрал-жабдықты тексеру.
  11. 11. Тақтаға жазылатын және оқушы орындайтын ұқсас жұмыстарды жоспарлау.
  12. 12. Өзіндік жұмыстың түрі мен тиімді көлемін анықтау.
  13. 13. Бекіту, жинақтау және жүйелеу түрі мен әдісін таңдау.
  14. 14. Тексеру әдістерін таңдау, бағаланатын оқушылар тізімін құру, үй тапсырмасының түрі мен көлемін анықтау.
  15. 15. Сабақты қорытындылау формасын ойластыру.

Сабақ құрылымының жиі қолданылатын үлгілері

Аралас сабақ

Бұл үлгі күрделі құрылымды сабақтарға тән: ұйымдастыру, үй тапсырмасын тексеру, бұрынғы білімді өзектендіру, жаңа материалды баяндау, алғашқы бекіту, қорытындылау және үй тапсырмасын беру.

Бақылау және бағалау тәсілдері:

  • жеке ауызша жауап;
  • карточкамен жауап;
  • жазбаша жұмыс;
  • тақтада орындау;
  • басқа да бағалау жолдары.

Білімді жинақтау және қайталау сабағы

Әдетте тақырып аяқталғаннан кейін өткізіледі. Негізгі белгілері: тапсырма мен проблеманы нақты қою, нәтижені бағалау, қорытынды жасау, қателерді түзету және үй тапсырмасына нұсқаулық беру.

Білім, білік, дағдыны қолдану сабағы

Бұл сабақта негізгі әдіс — оқушының өздік жұмысы. Әдетте бөлімді/тақырыпты аяқтау кезінде қолданылады: ұйымдастыру, мақсатты түсіндіру, бұрынғы біліммен байланыс орнату, нұсқаулық, өздік жұмыс, қорытынды бағалау және үй тапсырмасы.

Дағды мен шеберлікті қалыптастыру және білімді бекіту сабағы

Мұнда еңбек және оқушының өздік жұмысы жетекші орын алады: есеп шығару, өлшеу-есептеулер, мәтінмен және басқа материалдармен өздігінен жұмыс істеу. Құрылымы: ұйымдастыру, мақсатты нақтылау, білімді жаңғырту, алдыңғы жұмыспен байланыс, нұсқаулық пен тапсырма мазмұнын хабарлау, мұғалім жетекшілігімен өздік жұмыс, бағалау-жинақтау, үй тапсырмасы.

Сабақты өзіндік талдау

Сабақты өзіндік талдау — жоспарланған мен іс жүзінде орындалған нәтижелерді салыстырып, сабақтың мақсаттары мен міндеттеріне қаншалықты жеткенін жүйелі түрде бағалау. Бұл мұғалімнің кәсіби рефлексиясын күшейтіп, келесі сабақтарды жетілдіруге негіз болады.

Өткізілген сабаққа мұғалімнің талдау жасау алгоритмі

  1. 1. Қандай талаптар басшылыққа алынды?
  2. 2. Тақырып ішіндегі сабақтардың байланысы қалай ескерілді?
  3. 3. Әлсіз және озат оқушылар ерекшелігі қалай есепке алынды?
  4. 4. Сабақтың үш мақсаты қалай анықталды?
  5. 5. Оқушылар іс-әрекеті қалай жоспарланды?
  6. 6. Оқу материалы дұрыс таңдалды ма?
  7. 7. Әдіс-тәсілдер тиімді болды ма? Болмаса, неге?
  8. 8. Көрнекілік пен техникалық құралдар өзін ақтады ма? Болмаса, неге?
  9. 9. Танымдық қабілет дамуына не ықпал етті?
  10. 10. Өзіндік жұмыстың педагогикалық құндылығы неде?
  11. 11. Тәрбие мен адамгершілік дамуына ықпалы қандай болды?
  12. 12. Сабақ барысы жоспарға сай өтті ме?
  13. 13. Қандай қиындықтар туды, себебі мен шешімі қандай?
  14. 14. Мақсатқа жетті ме? Жетпесе, қандай кедергі болды?
  15. 15. Сабақ нәтижелілігі қалай бағаланды?
  16. 16. Мұғалімнің өзін-өзі бағалауы қандай?
  17. 17. Сабақты жетілдірудің нақты жолдары қандай?

Сабақ талдауының түрлері мен типтері

Толық талдау

Мұғалімнің іс-әрекет стилін және іс тәжірибесін анықтау, оқу-тәрбие үдерісін сапалы ұйымдастыруды бақылау мақсатында жүргізіледі.

Қысқа талдау

Сабақтың жалпы сапасын бағалау үшін негізгі дидактикалық категорияларды айқындайды.

Кешенді талдау

Сабақ формасы, әдісі, мазмұны және мақсаттарының өзара байланысын жан-жақты қарастырады. Көбіне бір тақырыптағы бірнеше сабақты талдауда және жас мамандарды оқытуда қолданылады.

Талдаудың әр түрі бірнеше қырдан жүргізіледі: дидактикалық, психологиялық, тәрбиелік, методологиялық, ұйымдастырушылық. Мақсатқа байланысты сабақтың бір аспектісіне бағытталған жекеленген талдау да жүзеге асырылады.

Сабақтың тиімділігін арттырудың негізгі жолдары

  • Танымдық, тәрбиелік және дамытушылық мақсаттарды қою және нәтижелі шешу.
  • Оқу үдерісінің қолайлылығы: оқушы мүмкіндігі мен қабілетін ескеріп, ең тиімді нұсқаны таңдау.
  • Танымдық қызығушылықты қалыптастыру және тұрақты ынталандыру.
  • Ынталандыру әдістері мен тәсілдерін орынды қолдану.
  • Оқушылардың өзіндік іс-әрекетін жүйелі ұйымдастыру.
  • Жалпы және арнаулы білім-білік-дағды тұтастығын қалыптастыру.
  • Кері байланыстың жедел әрі сапалы ұйымдастырылуы.
  • Ынтымақтастыққа негізделген қарым-қатынас және жағымды психологиялық ахуал құру.

Анықтама жазу әдістемесі

Кез келген анықтама құрылымы әдетте төмендегі бөлімдерден тұрады. Дайын болғаннан кейін анықтама тексерілген тұлғаларға таныстырылып, қажет болған жағдайда тиісті түзетулер енгізіледі.

  1. 1 Анықтама тақырыбы — не тексерілді?
  2. 2 Тексеру мақсаты — не үшін тексерілді?
  3. 3 Тексеру мерзімі — қашан тексерілді? (күні нақты көрсетіледі)
  4. 4 Фактілер мен қорытындылар — не анықталды және себебі неде?
  5. 5 Ұсыныстар және іс-әрекет бағдарламасы — не істеу керек және кім жауапты?