Бастауыш мектептің негізгі міндеті - баланың бастапқы жеке басын қалыптастыруды қамтамасыз ету, оның қабілеттерін анықтау және дамыту
Мектептің баланың тұлғалық дамуына әсері
Мектеп — баланың дамуының оң қырларын жүйелі түрде қалыптастыратын негізгі орта. Мектептік өмір балалардың мінез-құлқының қалыптасуында шешуші рөл атқарады. Баланың тұлғалық дамуын, мінезін тәрбиелеу мен қалыптастырудағы басты міндет — оның жан-жақты болып өсуін қадағалау.
Негізгі ой: мектеп — тәртіп, қарым-қатынас және жауапкершілік сияқты қасиеттердің күнделікті тәжірибе арқылы орнығатын кеңістігі.
Алғашқы кезең: әлеуметтік-психологиялық бейімделу
Баланың мектепке алғаш келуі — жаңа жағдайға әлеуметтік-психологиялық бейімделу кезеңі. Әдетте бұл үдерістегі қиындықтар балабақшаға бармаған, әсіресе отбасында жалғыз өскен балаларда жиі кездеседі. Егер баланың құрбыларымен қарым-қатынаста жеткілікті тәжірибесі болмаса, ол сыныптастары мен мұғалімнен үйде қалыптасқан қарым-қатынас үлгісін күтуі мүмкін.
Неліктен стресс пайда болады?
Мұғалім барлық балаға бірдей қарайды. Балаға бұрынғыдай ерекше көңіл бөлінбесе, ол мұны «мені аямады» немесе «мені ұнатпайды» деп қабылдауы мүмкін.
Құрбылар ортасы қалай әсер етеді?
Сыныптастары мұндай балаларды бірден көшбасшы ретінде қабылдауға асықпайды және оларға бағына қоймайды. Бұл да өз кезегінде мазасыздықты күшейтеді.
Маңызды белгі: егер біраз уақыттан кейін ата-ана баласының мектепке барғысы келмейтінін, «бәрі ренжітеді», «ешкім тыңдамайды», «мұғалім жақсы көрмейді» деп шағымданатынын айтса, бұл жағдайды елеусіз қалдыруға болмайды. Мұндай шағымдарға адекватты әрі байыпты түрде жауап беруді үйрену қажет.
Бастауыш мектептің басты міндеттері
Бастауыш мектептің негізгі міндеті — баланың бастапқы тұлғалық қалыптасуын қамтамасыз ету, оның қабілеттерін анықтау және дамыту. Бұл мақсатқа жету үшін ең алдымен балаларды мектепке бейімдеу қажет.
Неге бейімделу ерекше маңызды?
- Баланың негізгі іс-әрекеті өзгереді: ойыннан оқуға басымдық ауысады.
- Бала тап болатын әлеуметтік топ өзгереді: сынып, мектеп қауымдастығы, мұғалім.
- Бейімделу екіжақты: бала мектепке үйренсе, мұғалім де жаңа оқушыларына бейімделеді.
Бала мектепке келгеннен кейін оқу оның негізгі іс-әрекетіне айналады. Белгілі бір уақыт ішінде ол қабілет пен икемділіктің қажетті мөлшерін меңгереді, өз әрекетін талдауды үйренеді. Кейде балаға қызық көрінбейтін, бірақ болашақ үшін маңызды материалдармен де танысуына тура келеді.
Қиындықтардың себептері және жаңа талаптар
Жалпы білім беретін мектептердің бірінші сыныбына келген балалар оқу жүйесінде едәуір қиындықтарға тап болуы мүмкін. Ең алғашқы себептердің бірі — мектептік оқуға қызығушылықтың төмендігі немесе психологиялық дайын еместік.
Жаңа шарттар
Күн тәртібі, тәртіп ережелері, міндетті тапсырмалар.
Жаңа байланыстар
Құрбылармен қарым-қатынас, мұғаліммен ресми өзара әрекет.
Жаңа міндеттер
Интеллектуалдық және физикалық күшті қажет ететін оқу тапсырмалары.
Бұл кезеңде баланың өмірі едәуір өзгереді: бәрі оқу мен мектеп іс-шараларына бағынышты болады. Мектеп алғашқы күннен бастап-ақ интеллектуалдық және физикалық күшті қажет ететін тапсырмалар береді. Сондықтан көптеген мектептерде мектепалды даярлық орталықтарының жұмыс істеуі — осы қажеттіліктің айқын дәлелі.
Мұғалімнің тұлғалық үлгісі және сынып мәдениеті
Оқушы мінезімен қатар мұғалімнің жеке басы, мінез-құлқы мен жүріс-тұрысы балаларға айрықша әсер етеді. Мұғалім баланың байсалды, сабырлы болуына мән беріп, әр қырынан өнеге көрсетуі тиіс.
Пайдалы сыныптық жұмыстар
Жолдастық, достық, әдептілік тақырыптарына арналған әңгіме, диспут, пікірталас ұйымдастыру — оқушылардың өз ойларын ашық айтып, ортақ талқылау арқылы әлеуметтік дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі.
Алты жас: өтпелі кезеңнің ерекшелігі
Алты жасар баланың мектепке баруы — оның өміріндегі ерекше оқиға. Мектепке дейінгі кезеңнен мектеп жасына өтуі баланың іс-әрекетінде, басқа адамдармен қарым-қатынасында маңызды өзгерістер туғызады. Кіші мектеп жасында оқу негізгі іс-әрекет болғандықтан, баланың өмір тіршілігі жаңаша ұйымдасады: жаңа міндеттер пайда болады, қоршаған ортамен қарым-қатынас басқа сипатқа ие болады.
Қорытынды: баланың мектепке бейімделуі бірден болмайды. Мектепті толық меңгеруге бір күн немесе бір апта жеткіліксіз — бұл ұзақ мерзімді, кезең-кезеңімен жүретін үдеріс.