Балалардың ойын арқылы сөйлеу тілін дамыту
Балалардың ойын арқылы сөйлеу тілін дамыту
Болашақ ұрпақтың танымдық белсенділігін дамыту — ақыл-ой тәрбиесінің басты міндеттерінің бірі. Бұл мәселенің өзектілігі күн тәртібінен түскен емес. Себебі танымдық белсенділік баланың ойлау операцияларының, танымдық үдерістерінің және қабілеттерінің дамуына тікелей байланысты.
Дамудың тірегі
Оқу-тәрбие үдерісінде баланың дамуына ең алдымен оның өздігінен әрекет етуі мен танымдық белсенділігі ықпал етеді.
Көрсеткіштері
Ғалымдар (С. Л. Рубинштейн, Д. П. Годовикова, Т. А. Куликова, А. И. Сорокина) баланың білуге құштарлығы, танымдық қызығушылығы және коммуникативтік сұрақ қоюы танымдық белсенділіктің негізгі көрсеткіштері екенін атап көрсетеді.
Балабақшадағы педагогтың рөлі
А. П. Усова «Балабақшадағы оқыту» еңбегінде мектепке дейінгі балалардың оқу әрекетіндегі танымдық белсенділігін үш деңгейге бөлу туралы тұжырымын ұсынады. Бұл бағыттағы жұмысты жүйелеу, оның мазмұнын нақтылау және күнделікті тәжірибеге енгізу — балабақша педагогының ұйымдастырушылық шеберлігіне байланысты.
Қазіргі талап
Бүгінгі күні тәрбиеші-педагог мамандарынан түпкілікті біліммен қатар, кәсіби іс-әрекеттің ғылыми негіздерін практикада қолдану, практикалық біліктілік пен дағдыны қалыптастыру талап етіледі. Ең маңыздысы — баланың бақыты мен сұранысына жауапкершілікпен қарап, оның дене, физиологиялық және психологиялық даму заңдылықтарын түсіну.
Баланың психологиялық ерекшеліктері және орта
Мектепалды жаста баланың қоршаған ортаны танып-білуге деген қызығушылығы басым болады. Осы кезеңде баланың ішкі позициясы қалыптасып, әлеуметтік қарым-қатынасқа қажеттілігі күшейеді. Ол әлемді ойын, еңбек, серуен және сабақ барысында педагогпен, ересектермен, құрдастарымен қарым-қатынас арқылы танып біледі.
Түйсік пен қабылдау
Қоршаған орта әсерін нақты қабылдап, сөзбен жеткізуге алғышарт қалыптастырады.
Ес, ойлау, зейін
Ойын тапсырмалары арқылы жүйеленіп, тұрақты дағдыға айналады.
Сөйлеу дағдысы
Сұрақ қою, жауап беру, пікір айту, диалог құру арқылы дамиды.
Сондықтан оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастырғанда баланың мінез-құлқын, сана-сезімінің жетілу деңгейін және таным үдерістерінің (түйсік, қабылдау, ес, ойлау, зейін) дұрыс бағытта қалыптасуын жүйелі бақылап, үздіксіз дамыту қажет. Бұл тұрғыда тәрбиеші-педагог — мектепалды жастағы баланың танымдық белсенділігін қалыптастыратын басты тұлға.
Танымдық ойынның маңызы
Қазіргі таңда мектеп оқушыларының танымдық белсенділігін арттыру мәселесі кеңінен шешіліп, оқытудың жаңа технологиялары енгізілуде. Бұл тәжірибе оқушылардың танып-білу қабілетін дамытуға, өз пікірін еркін айтуға және шығармашылығын шыңдауға мүмкіндік береді. Сол мақсатқа жетуде танымдық ойындарды қолдану ерекше орын алады.
Ойын дегеніміз не?
Ойын — жас ерекшелігіне қарамай, адамның көңіл күйін көтеріп қана қоймай, ойландыратын, ізденіске жетелейтін үдеріс. Ол тәрбиелік әрі педагогикалық тұрғыдан тиімді әдіс ретінде кең мүмкіндіктерге ие.
- Төзімділік, алғырлық, тапқырлықты қалыптастырады.
- Ұқыптылық, іскерлік, ізденпаздықты дамытады.
- Дүниетаным өрісін кеңейтіп, көп білуге ынталандырады.
- Сөйлеу мәдениеті мен қарым-қатынас дағдыларын жетілдіреді.
Сабақтан тыс уақыттағы ықпалы
Ойынды сабақтан тыс уақытта мақсатты қолдану елеулі нәтиже береді. Ойынға зер салып, мәнін терең пайымдасақ, одан мазмұнды да мағыналы әсер туындайтынын көреміз. Өйткені ойын — шығармашылықтың бастауы.
Қорытынды
Ойын баланың дене күш-қуатын арттырып, шапшаңдық пен дәлдікті ғана тәрбиелемейді. Ол баланың ақыл-ойының толысуына, жан дүниесінің қалыптасуына, есейіп өсуіне ықпал етеді. Ең бастысы — ойын баланың алдынан өмірдің есігін ашып, шығармашылық қабілетін оятып, танымдық қасиеттерін және сөйлеу тілін жүйелі түрде дамытады.
Педагогқа бағдар
Тәрбиеші өзін «тек тәрбиеші» деп шектемей, жалпы мәдениетін, кәсіби біліктілігі мен даярлығын үздіксіз жетілдіргені маңызды.
Балаға бағдар
Әр баланың қызығушылығы мен қажеттілігін ескеріп, таным үдерістерін дұрыс бағытта қалыптастыру — оқу-тәрбие жұмысының өзегі.