Тренингтің кезеңдері
Тренингтің мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
- 11-сынып оқушыларының ұлттық бірыңғай тестілеуге (ҰБТ) дайындығын анықтау.
- Оқушылардың өздігінен білім алуын тереңдетуге, біліктіліктерін қалыптастыруға психологиялық қолдау көрсету.
- Қобалжу, сенімсіздік пен үрейді азайту және алдын алу.
Міндеттері
- Өзіндік сенімділікті қалыптастыруға баулу.
- Стрессті жеңудің тиімді жолдарын көрсету.
- Оқушыларды ҰБТ-ны сенімді тапсыруға психологиялық тұрғыдан дайындау.
Түрі
Тренинг
Құралдар
Плакат, шарлар, ақ қағаз, қалам, тест парақшалары, үлестірмелер, әуен.
Тренинг ережелері
Кіріспе сөз
Психолог: Құрметті мектеп түлектері, сіздер — Қазақстанның болашағысыздар. Болашақ бүгіннен басталады! Кеше ғана бүлдіршін бала болсаңыздар, бүгін үлкен додаға қатысуға дайын, бабына келген сәйгүліктей алға ұмтылып тұрсыздар.
Алдарыңызда үлкен мақсат пен жауапкершілік бар. Асар белестеріңіз көп болсын, шығар биіктеріңіз биік болсын. Еңбек еткен адамның бағы жанады.
Кезең
I. Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Негізгі бағыт
Сенімділік, стресс менеджменті, топтық қолдау
Нәтиже
ҰБТ-ға саналы әрі сабырлы дайындыққа мотивация
I. Ұйымдастыру бөлімі: амандасу ойыны
Мақсаты
Амандасу арқылы оқушыларды тренингке бейімдеу, еркін атмосфера қалыптастыру.
Нұсқау
- Оқушылар ойын алаңында еркін, бейберекет қозғалады.
- Жүргізуші «бір» деп шапалақ соқса — қазақ тілінде, «екі» десе — орыс тілінде, «үш» десе — ағылшын тілінде амандасады.
- Нұсқауға сай қолмен, иықпен, шынашақ саусақпен, құлақпен, аяқпен т.б. тәсілдер арқылы амандасады.
ҰБТ туралы шолу: пікірталас
Мақсаты
Оқушыларда ҰБТ-ға психологиялық дайындықтың маңызын түсіну, оған қажеттілік пен ықылас қалыптастыру.
Сұрақ
ҰБТ-ға психологиялық дайындық не үшін қажет деп ойлайсыздар?
Талқылау форматы
Оқушылар сағат тілі бағытымен кезекпен: «ҰБТ-ға психологиялық дайындық мен үшін…» деп бастап, ойын қысқа әрі нақты айтады.
Стресс-тест: бағалау шкаласы
30 ұпай және одан төмен
Сіз саналы әрі тұрақты өмір салтын ұстанасыз. Кездесетін мәселелерді жылдам шеше аласыз. Өзіңізді өзгелерден артық санамайсыз, қанағат ете білесіз және көп нәрсеге үлгересіз.
31–45 ұпай
Өте белсенді болғандықтан өміріңіз қызықты әрі күйзеліске толы өтуі мүмкін. Сондықтан жиі шаршайсыз және стрессқа ұшырайсыз. Дегенмен бұл — сіздің биік мақсаттарыңызға апаратын жолдың бір бөлігі.
46–60 ұпай
Сіз үшін мансап пен жетістік маңызды. Өзгелердің пікірі өз ойыңыздан маңыздырақ болып кетсе, үнемі стресс үстінде жүресіз. Бұл бағытта көп нәрсеге жетуіңіз мүмкін, бірақ оның сізге қуаныш әкелетін-әкелмейтінін ой елегінен өткізіңіз.
61 ұпай және одан жоғары
Өміріңіз көлік жүргізгендей: бірде газға, бірде тежегішке басасыз. Өмір ырғағын, тәртібін шұғыл өзгерту маңызды. Мұндай стресс денсаулыққа да, болашаққа да кері әсер етуі мүмкін.
Стресске қарсы қысқа гимнастика
- 1 Иықты бірнеше рет көтеріп-түсіріңіз, кейін мойынды жай айналдырыңыз.
- 2 Көзіңізді жұмып, бірнеше рет терең дем алыңыз.
- 3 Жоғары қарап, оң қолды, кейін сол қолды аспанға жеткендей көтеріңіз.
- 4 Басты сипалап, саусақпен жеңіл уқалаңыз; жақты қысып, «ааа» деп айтыңыз.
- 5 Көзіңізді жұмып, кең тыныс алып, жақсы ойға назар аударыңыз.
Шығармашылық тест: «Уайымға бейімділік»
Тапсырма
Суреттен басы мен құйрығын жерге қарай иіп алған итті көресіз. Иттің бақытты болуы үшін бір нәрсе жетіспейтіні байқалады. Ол қандай зат деп ойлайсыз?
Иттің көңіл-күйін көтеретін кез келген нәрсені өз қалауыңызбен айналасына салыңыз. «Бұл оған ұнамайды» немесе «оған керек емес» деген ойға жол бермеңіз — қажет деп санағаныңызды еркін бейнелеңіз.
Мағынасы
Бұл тапсырма эмпатияны, қолдау көрсетуге дайындықты және өз сезіміңізді байқап, түсіндіру қабілетін байқауға көмектеседі.
Кеңес: Сурет салғаннан кейін қысқаша түсіндіріп беріңіз — не қостыңыз және неге дәл соны таңдадыңыз?
Жаттығу: «Сенімділік бейнесі»
Мақсаты
Өзіне деген сенімділікті арттыру.
Нұсқау
Көзіңізді жұмып, сіз үшін сенімділіктің символы қандай екенін елестетіңіз. Содан кейін сол символды қағазға түсіріңіз. Тапсырманы аяқтаған соң, әр оқушы өз суретін көрсетіп, қысқаша түсіндіреді.
Талдау сұрақтары
- Не оңай болды, неден қиналдыңыз?
- Бұл символ сізге қиын сәтте қалай көмектесе алады?
Егер жауап айту қиын болса: қиын жағдайда осы символды еске түсіру өзін-өзі қолдауға және сенімділікті күшейтуге көмектесетінін белгілеңіз.
Рефлексия: «Шынымды айтсам…»
Мақсаты
Топтық сенімді нығайту, ішкі қысым мен қорқынышты азайту, ашықтықты дамыту.
Уақыты
15 минут
Материал
Аяқталмаған сөйлемдер топтамасы
Нұсқау
Алдарыңызда сөйлемдер жазылған топтама болады. Әрқайсыңыз кезекпен бір сөйлемді алып, көп ойланбай аяқтайсыз. Мүмкіндігінше шынайы жауап беруге тырысыңыз.
Егер жауап шынайы емес деп қабылданса, сізге басқа сөйлем алу ұсынылады.
Сөйлем үлгілері
- Шынымды айтсам, тест пен емтихан туралы ойласам…
- Шынымды айтсам, тест пен емтиханға дайындалып жатқанда…
- Шынымды айтсам, алдағы емтиханға байланысты стрессті ұмытып кеткенде…
- Шынымды айтсам, мен үйге келгенде…
- Шынымды айтсам, алдағы тестке байланысты ата-анамның қобалжуын ойласам…
- Шынымды айтсам, менде бос уақыт болғанда…
- Шынымды айтсам, мен көшеде серуендегенде немесе биге барғанда…
- Шынымды айтсам, мен қобалжығанда…
- Шынымды айтсам, мен ойымды жинақтай алмай жатқанда…
- Шынымды айтсам, осы тест туралы естігенде…
- Шынымды айтсам, мен консультацияға келгенде…
- Шынымды айтсам, мен тренингке қатысқанда…
Талдау
- Сөйлемдерді аяқтау қиын болды ма?
- Топ қатысушылары туралы жаңа қандай нәрсе білдіңіз?
- Қазіргі сәттегі өмірлік маңызды мақсаттарыңыз қандай?
Жаттығу: «Ну ормандағы жаңбыр»
Нұсқау
- 1 Бір-біріңізге жақын, тығыз тұрыңыздар. Өзіңізді ну орманда жүргендей елестетіңіз.
- 2 Әуелі күн ашық, ауа өте ыстық әрі қапырық.
- 3 Жел тұрады: алдыңыздағы адамның арқасына алақанмен жеңіл қимыл жасаңыз.
- 4 Жел күшейеді: қимыл жылдамдайды.
- 5 Дауыл: қимылды айналдыра, күштірек жасаңыз.
- 6 Ақ жауын: арқаны жеңіл қағыңыз.
- 7 Нөсер: саусақпен тырсылдатып, алақанмен жоғары-төмен жүргізіңіз.
- 8 Нөсер үдейді: барлық саусақпен қаттырақ қағыңыз.
- 9 Соңында бәрі біртіндеп басылады: нөсер бәсеңдеп, жел тоқтайды, қайта күн шығады.
- 10 180° бұрылып, ойынды қайта жалғастырыңыздар (жұп ауысады).
Талдау
- Осы «массаждан» кейін өзіңізді қалай сезіндіңіз?
- Жағымды әсер болды ма, әлде тек әрекетті орындау керек сияқты көрінді ме?
- Өз сезім-күйіңізбен бөлісіңіз.
Нәзік қағида
Әр әрекет жеңіл әрі қауіпсіз орындалуы керек. Егер біреуге ыңғайсыз болса, қарқынын бәсеңдетуге немесе қатыспауға болады.
Жаттығу: «Өз жұлдызыңды тап»
Мақсаты
Босаңсуға мүмкіндік беру, сенімділік пен оптимизмге бағыттау.
Уақыты
20 минут
Нұсқау
Дөңгеленіп отырыңыздар да, көздеріңізді жұмыңыздар. Үш рет терең дем алып, демді жай шығарыңыздар (әуен қосылады). Енді жұлдызды түнді елестетіңіздер: жұлдыздар үлкен-кіші, жарық-күңгірт болуы мүмкін.
Сол аспаннан өзіңізге ең әсерлі, ең «керемет» жұлдызды таңдаңыз. Мүмкін ол балалық арманға ұқсайтын шығар немесе қуанышты, шабытты сәттерді еске түсіретін шығар. Сол жұлдызға жетуге тырысыңыз: күш-жігеріңізді салыңыз — сіз міндетті түрде жетесіз.
Шығармашылық бөлім
Енді алақандарыңызды тізеден төмен қарай тобық тұсына дейін жүргізіп, денені жеңіл «оятыңыздар». Көзді ашып, қағаз алып, түрлі түсті қарындаштармен өз жұлдызыңызды салыңыз. Оны қиып, ортақ «аспанға» іліп қойыңыздар.
Бұл жұлдыздар әр тренингте мейірім, достық, өзара көмек пен қолдауды еске салып тұрады. Соңғы сабақта әрқайсыңыз өз жұлдызыңызды алып кетесіздер — ол білім жолында да, емтихан кезінде де сүйемелдейтін ішкі тірекке айналсын.
Жұлдыздарға мұқият қараңыздар: бірде-бірі бірдей емес. Барлығы әртүрлі — сіздер сияқты.
Ортақ ұран
ҰБТ-да жетістікке жетейік!
Қорытынды және қолдау сөз
Мұғалім: Балалар, бүгін аз да болса көңіл-күйлеріңіз көтеріліп, бір-біріңізбен жақынырақ таныстыңыздар. Қарым-қатынаста қалай сөйлесу, қалай қолдау көрсету керектігін байқадыңыздар.
ҰБТ кезінде өзіңізді қалай ұстау керек екенін есте сақтаңыздар: қағидаларды ұстаныңыздар, бір-біріңізге мейірімді әрі кішіпейіл болыңыздар. Үлкен табыстарға жетіп, биіктен көрініңіздер. Жұлдыздарыңыз жана берсін.
Болашақта тәуелсіз еліміздің дамуына өз үлесін қосатын азамат болатыныңызға сенім артамыз.
Негізгі ой
Сенім — дайындықтың тірегі.
Дағды
Стрессті басқару — үйренуге болатын қабілет.
Қолдау
Топ — қауіпсіз кеңістік және күш көзі.