Мақалшылар сайысы
Мақсат пен бағыт
Бұл сабақ-іс-шараның мақсаты — оқушылардың іскерлігін және танымдық белсенділігін арттыру, табиғатты қорғауға баулу. Мақал-мәтелдер мен жұмбақтар арқылы оқушылардың логикалық ойлауын, тіл байлығын және жылдам жауап беру дағдыларын дамыту көзделеді.
Құрылымы мен жоспар
Іс-шара бірнеше бөлімнен тұрады: ұйымдастыру, таныстыру, сөзжұмбақ, мақалшылар сайысы, көрермендермен жұмыс, жұмбақшылар сайысы және қорытынды марапаттау.
Негізгі бөлімдер
- Сөзжұмбақ шешу
- Мақал-мәтел сайысы (2 тур)
- Көрермендер көрімдігі
- Жұмбақшылар сайысы
Ереже қысқаша
- Сөзжұмбақты дұрыс шешкендер сайысқа қатысады.
- Мақалшылар 1-турда жүргізушінің бастапқы жолын жалғастырады.
- 2-турда мақал «тізбектей» жалғасады: қарсылас алдыңғы мақалдағы сөзбен жаңа мақал айтады.
- Жұмбақшылар жүргізуші жасырған жұмбақтарды шешіп, ұпай жинайды.
Таныстыру: табиғат туралы өлең
Үш оқушы ортаға шығып, өзін таныстырып, табиғат тақырыбындағы өлең жолдарын оқиды.
Әй, табиғат! Шеберсің-ау, шеберсің, Көрмегенді көрсетерсің, берерсің. Ұланғайыр байлығыңды місе етпей, Ашкөзденген адамдарға не дерсің?
Айың мынау, күнің анау, жер міне, Ау, адамдар! Жетпей жатыр енді не? Табиғатқа таласпаңдар, ағайын, Асырайды ол сені, мені, елді де.
Өсімдік — өмір кілті, талас бар ма? Тіршілік өсімдіксіз жарасқан ба? Нәрленіп негіз алған тірі дүние, Өсімдіктер таралған жер-анаға.
І бөлім: Сөзжұмбақ шешу
Сайысқа қатысушыларды іріктеу үшін оқушылар төмендегі сұрақтарға жауап беріп, сөзжұмбақты шешеді. Дұрыс жауап берген оқушылар келесі кезеңдерге өтеді.
- 1.Географияның атасы кім?
- 2.Тұңғыш қазақ ғарышкері кім?
- 3.Планеталардың жүретін жолы қалай аталады?
- 4.Ең үлкен планета қайсы?
- 5.«Планета» сөзінің қазақша баламасы қандай?
- 6.Қазақстан қай материкте орналасқан?
- 7.Сақинасы бар ғаламшар қайсы?
ІІ бөлім: Мақалшылар сайысы
Сайыс екі турдан тұрады. 1-турда үш ойыншы қатысады: жүргізуші мақалдың бірінші жолын айтады, ал мақалшылар жалғастырады. Ұпайы аз бір оқушы ойыннан шығады.
1-тур: мақалдың жалғасын табу
- 1) Мал баққандікі, жер жыртқандікі.
- 2) Өлкенің көркі — мал болар, өзеннің көркі — тал болар.
- 3) Жері байдың, елі бай.
- 4) Орман, тоғай — жер сыны, көкорай шалғын — жер сыны.
- 5) Судың кепкені — тіршіліктің кеткені.
- 6) Өрісіне қарап мал өсер, өзіне емес, өзеніне қарап тал өсер .
- 7) Ел жасымен көрікті, тау тасымен көрікті.
- 8) Жақсы туса ел ырысы, жаңбыр жауса жер ырысы .
2-тур: мақал тізбегі
Қалған екі мақалшы бір-біріне мақал айтады. Ұпайы көп ойыншы бірінші болып бастайды. Қарсыласы сол мақалда кездескен бір сөзді қатыстырып, жаңа мақал айтуы тиіс. Ойын кезекпен жалғасады: кім мүдірмей, дәл әрі жылдам жауап берсе — сол жеңімпаз.
Көрермендер көрімдігі
Бұл кезеңде жүргізуші бір сөз айтады, ал көрермендер сол сөзді қатыстырып мақал құрастырады немесе сәйкес мақал айтады.
ІІІ бөлім: Жұмбақшылар сайысы
Жұмбақшылар таныстырылымнан кейін жүргізуші жасырған жұмбақтарды шешеді. Дұрыс жауаптар ұпаймен бағаланып, жеңімпаз анықталады.
Жүргізуші жасырған жұмбақтар
Сатайын десем ауыр кілем, Сатпайын десем тәуір кілем.
Қанатсыз құс маңып барады, Көзінен жас тамып барады.
Аумаған қар, жаумаған қар, Таңертең бар, сәскеде жоқ.
Сырты тәтті, іші тәтті, Ортасы сүйек қатты.
Ашуланып бұртиды, Ашушаң бір ақымақ. Аузы көпіріп құтырды, Кез келгенді ұшырды.
Үй үстінде асыл тас, Алайын десем табылмас.
Сауыттан мықты шапаны, Жәндіктің нағыз шабаны.
Есек құлақты, Мысық аяқты. Түйе ерінді, Ешкі құйрықты.
Ат басты, Арқар мүйізді. Бөрі кеуделі, Бөкен жанды.
ІV бөлім: Көрермендер кезеңі (жұмбақ)
Бұл кезеңде жүргізуші үш жұмбақ жасырады, ал көрермендер шешуін табады.
Бар ма, жоқ па — оны анық білмейміз, Ол жоқ жерде өмір сүріп жүрмейміз.
Салынған көпір керемет, Қызығушы өте көп. Ал бірақ та не керек, Кісі өтетін жолы жоқ.
Қаласы бар, үйі жоқ. Өзені бар, суы жоқ. Орманы бар, түбі жоқ. Бақшасы бар, гүлі жоқ.
V бөлім: Шығармашылық тапсырма
Бұл кезеңде мақалшылар мен жұмбақшылардың жеңімпаздары анықталып, жұптық жұмыс орындалады: бір оқушы жұмбақ жасырады, екіншісі оның жауабына байланысты мақал құрастырады (3 жұп «жұмбақ — мақал»).
VІ бөлім: Қорытынды және марапаттау
Соңында жалпы ұпай есептеліп, жеңімпаздар анықталады. Белсенді қатысушылар марапатталып, іс-шара қорытындыланады.
Дұрыстық, жылдамдық, тапқырлық, сөйлеу мәдениеті.
Жеңімпаздарға мадақтама, қатысушыларға ынталандыру.
Табиғат — ортақ қазына. Оны қорғау — ортақ міндет.