Жақсылық қылсаң бүтін қыл
Жақсылық пен жамандық туралы халық даналығы
Төмендегі нақылдар мен мақал-мәтелдер жақсылықтың қадірін, жамандықтың салдарын, адамдық мінездің салмағын еске салады. Олардың өзегі бір: жақсылық жасаған адам өзі үшін де, жұрт үшін де із қалдырады; жамандықтың қайыры жоқ, ақыры өзіңе соғады.
Негізгі ойлар
-
Жақсылық өзіңе қайтады
Жақсылық та, жамандық та — жасаған адамға айналып келеді.
-
Жамандыққа жақсылық жасау — ерлік
Жақсылыққа жақсылық — көпке ортақ, ал жамандыққа жақсылық — нағыз азаматтың ісі.
-
Жақсылықтың уақыты жоқ
Жақсылықты ерте-кеш деп бөлмей, дер кезінде жасау — берекеге бастайды.
-
Жақсылық ұмытылмайды
Елге жасалған ізгі іс еленбей қалмайды, алғыс болып оралады.
Жақсылықтың биігі, жамандықтың төмені
«Жақсылық терек басында, жамандық тізең астында» деген сөз жақсылықтың мәртебесі жоғары, ал жамандықтың орны төмен екенін меңзейді. Адам аспанға қарай оқ атса, ол оқтың қайтып өз көзіне тиетіні сияқты, жаман ой мен жаман іс те түбі өзіңе тиеді.
«Жақсылық қылсаң — өзіңе, жамандық қылсаң — өзіңе.»
Жақсылық қызғаныш емес, ортақ ырыс
Халық даналығы жақсылықты қызғанбауға шақырады: ол бәріне жетеді. Жақсы болып бір жүрсең, өмір де мәнді, дүние де қызық өтеді. «Жақсы да, жақсылық та — жалпыға ортақ» деген ұғым — қоғамды ұйыстыратын моральдық өзек.
- «Жақсылық жүрген жерде тапшылық болмайды.»
- «Жақсылық еккен — алғыс орады.»
- «Елге қылған жақсылық еленбей қалмайды.»
Егіз ұғым: жақсылық пен жамандық
«Жаманшылық пен жақсылық — егіз» деген сөз өмірдегі таңдаудың үнемі қатар жүретінін көрсетеді. Бірі — биікке жетелейді, бірі — аяқтан шалады. Сондықтан адам жамандыққа асықса — пәлекетке, жақсылыққа асықса — берекетке жолығады.
Жамандықты көп қусаң
Құтылмас пәле жолығады.
Жақсылықты көп қусаң
Бақ-дәулетің молаяды.
Істің әдебі: бүтін қыл, жарты қылма
Жақсылық жасау — ниет қана емес, жауапкершілік. Даналық «жақсылық қылсаң — бүтін қыл» дейді. Яғни көмектессең, шалағай қалдырмай, шын жанашырлықпен аяқта.
«Жақсылық етсең — жарты етпе.»
Жақсы адамға ізгілік жұғысты
«Жақсыда кек жоқ» дейді халық. Жақсы адам күн мен айдай — жақсылығы жанның бәріне бірдей. Жақсы келді дегенше, жарық келді деу — жақсылықтың ұрығы ілесіп жүретінін білдіреді.
Ізгілік иесінің шаңырағына құт қонады: «Жақсылық еткен кісінің есігінен Қыдыр кетпейді». Тіпті бір жақтан қайтпаса, бір жақтан қайтады — жақсылықтың қайтарымы бар.
Үнсіз жақсылық және үлкейген жақсылық
Жақсылықты жария қылмай, ішкі мәдениетпен жасау да — бөлек мінез. «Жақсылық қылсаң — жасыр, жақсылық көрсең — асыр» деген сөз біреудің ізгі ісін көтермелеуді, ал өз ісіңді дабыралатпауды үйретеді.
Аз жақсылық
Ақылды тең етеді.
Көп жақсылық
Ақылды кең етеді.
Толықтырылған, өңделген нақылдар жинағы
- Жақсылық терек басында, жамандық тізең астында.
- Жақсылық қылсаң — өзіңе; жамандық қылсаң — өзіңе.
- Аспанға қарай оқ атсаң, қайтып тиер көзіңе.
- Жақсылықты қызғанба — бәріне жетеді.
- Жақсы болып бір жүрсең, дүние қызық өтеді.
- Жаманшылық пен жақсылық — егіз.
- Жамандық қылғанға — жақсылық қыл.
- Жақсылықтың ерте-кеші жоқ.
- Көптен жақсылық құтылмайды, аздан азап арылмайды.
- Жамандық жақын, жақсылық алыс.
- Жамандықты көп қусаң — құтылмас пәле жолығар; жақсылықты көп қусаң — бақ-дәулетің молаяр.
- Жаңа айдан жақсылық.
- Жақсылық қылсаң — бүтін қыл.
- Жақсылыққа жақсылық — әркімнің ісі; жамандыққа жақсылық — ердің ісі.
- Жақсылық еткен кісінің есігінен Қыдыр кетпейді.
- Жақсылық қылсаң — жақсылық табарсың; жамандық қылсаң — жамандық табарсың.
- Отыз күн оразаның бір айты бар, әр қылған жақсылықтың бір қайты бар.
- Жақсыға қылған жақсылық — өміршең; жаманға қылған жақсылық — бір күндік.
- Жақсы келді дегенше, жарық келді десеңші; жақсылықтың ұрығын алып келді десеңші.
- Жақсыда кек жоқ.
- Жақсылық қылсаң — жасыр, жақсылық көрсең — асыр.
- Аз жақсылық — ақылды тең етеді; көп жақсылық — ақылды кең етеді.
- Жақсылық жүрген жерде тапшылық болмайды.
- Жақсылықты әуелі өз басыңа қыл, басыңнан артылса — досыңа қыл.
- Жақсылыққа жерік кісі — уәдесіне берік кісі.
- Жігіттің жақсылығын жұрты білер.
- Жақсылық біреуден қайтпаса, біреуден қайтады.
- Жақсы ай мен күндей: жақсылығы жанның бәріне бірдей.
- Жақсылық ұмытылмас.
- Жақсылық етсең — жарты етпе.
- Жақсылық еккен — алғыс орады.
- Елге қылған жақсылық еленбей қалмайды.
- Еңбек еткен — ерінбей, кенелмей қалмайды.
- Жақсылыққа асыққаның — берекет; жамандыққа асыққаның — пәлекет.
Қорытынды
Бұл нақылдар адамды күнделікті таңдауда сергек болуға шақырады: жамандықтың жолы қысқа көрінсе де, салдары ауыр; жақсылықтың жолы ұзақ көрінсе де, қайыры мол. Ізгілікке асығып, біреудің жақсылығын асырып, өз жақсылығыңды шынайылықпен жасау — ең көркем мінез.