Қазақша рефераттар

XXI ғасырда болашақ мамандарды даярлау, олардың кәсіби бейімделуін қалыптастыру мәселелері - кезек күттірмейтін өзекті қоғам талабы

Оқытуда инновациялық технологияны пайдаланудың тиімді жолдары

Қазіргі кезде егемен елімізде білім берудің жаңа жүйесі қалыптасып, әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алуда. Бұл оқу-тәрбие үдерісіндегі елеулі өзгерістермен байланысты. Өйткені білім беру парадигмасы өзгеріп, мазмұны жаңарып, жаңа көзқарас пен жаңаша қарым-қатынас орнығуда.

Келер ұрпаққа қоғам талабына сай тәрбие мен білім беруде мұғалімдердің инновациялық іс-әрекетінің ғылыми-педагогикалық негіздерін меңгеруі — маңызды міндеттердің бірі. Ғылым мен техниканың жедел дамуы, ақпарат ағынының күшеюі жағдайында ақыл-ой мүмкіндігін қалыптастыру, адамның қабілеті мен талантын дамыту білім беру ұйымдарының басты міндетіне айналды.

Мұндай жаңару оқытушының үздіксіз ізденісі мен шығармашылық еңбегі арқылы жүзеге асады. Сондықтан әрбір білім алушының қабілетіне қарай білім беру, оны дербестікке, ізденімпаздыққа және шығармашылыққа тәрбиелеуге мүмкіндік беретін жаңартылған педагогикалық технологияларды меңгеруге нақты бетбұрыс қажет. Мемлекеттік білім стандарты деңгейінде оқу үдерісін ұйымдастырудың өзі жаңа педагогикалық технологияларды енгізуді міндеттейді.

Негізгі ой

Оқытудың әдіс-тәсілдерін үнемі жетілдіру және қазіргі педагогикалық технологияларды меңгеру — білім беру саласы қызметкерлерінің тұрақты кәсіби міндеті.

«Инновация» ұғымы: көзқарастар мен анықтамалар

Қазіргі таңда оқытушылар инновациялық және интерактивтік әдістемелерді сабақта қолдану арқылы оқу сапасын арттырып, сабақтың қызықты әрі нәтижелі өтуіне ықпал етуде.

Э. Раджерс: «Инновация — нақтылы бір адам үшін жаңа болып табылатын идея».

Майлс: «Инновация — арнайы жаңа өзгеріс; біз одан жүйелі міндеттеріміздің жүзеге асуын және шешімін күтеміз».

Инновациялық құбылыстар білім беру саласында ХХ ғасырдың 80-жылдарынан бастап кеңінен тарала бастады. Әдетте инновация бірнеше өзекті мәселе тоғысқан жерде пайда болып, жаңа мақсатты шешуге бағытталады және педагогикалық үдерісті үздіксіз жаңғыртуға жетелейді.

Р. Масырова, Т. Линчевская: «Жаңару — белгілі бір адам үшін жаңа ма, әлде ескі ме дегенге тәуелді емес; ол ашылған уақытымен емес, алғаш қолданылған уақытымен айқындалатын жаңа идея».

Қазақстанда «инновация» ұғымына қазақ тілінде алғаш анықтама берген ғалым — Немеребай Нұрахметов. Ол инновациялық үдерісті білім беру ұйымдарының жаңалықтарды жасау, меңгеру, қолдану және таратуға байланысты дербес қызметі ретінде қарастырады.

Инновацияның көрініс беру аймақтары және жіктемесі

Н. Нұрахметов инновацияның білім мазмұнында, әдістемеде, технологияда, оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастыруда және мектеп жүйесін басқаруда көрініс табатынын атап көрсетеді. Оның жіктемесінде инновация мына түрлерге бөлінеді:

  • Жеке түрі: жеке-дара, бір-бірімен байланыспаған жаңалықтар.
  • Модульдік түрі: өзара байланысқан жеке-дара кешендер.
  • Жүйелі түрі: мектепті толық қамтитын тұтас жаңарту.

Оқу-тәрбие үдерісіндегі инновациялық әдіс-тәсілдердің ерекшеліктері

Әдіскер С. Көшімбетова оқу-тәрбие үдерісінде инновациялық әдіс-тәсілдерді қолданудың бірқатар ерекшеліктерін атап көрсетеді:

  • Дербес оқыту технологиясы ғылым негіздерін игертумен қатар ізгілік, адамгершілік қасиеттерді қалыптастырып, тұлғаның әлеуметтік-психологиялық жауапкершілігін арттырады.
  • Қоғам мен табиғат заңдылықтарын кіріктіре меңгеруге бағыттайды.
  • Оқытушы үшін де, білім алушы үшін де шығармашылық ізденіс нәтижесінде жаңа қабілеттердің қалыптасуына ықпал етеді.
  • Саралап-деңгейлеп оқытуда мазмұн мен әдістер шығармашылық әрекет арқылы инновациялық қабілеттерді дамытуға бағдарланады.
  • Ақпараттық-бағдарламалап оқыту пәнаралық байланыс негізінде мазмұнды ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
  • Иллюстрациялы-түсіндірмелі оқыту «адам–қоғам–табиғат» үйлесімі аясында жүйелі, саналы мәдениет қалыптастырады.
  • Ізгілендіру технологиясы баланы субъект ретінде танып, алдыңғы қатарлы ғылыми жаңалықтарды тәжірибеге енгізуге жол ашады.

Инновация түрлері: модификациялық, комбинаторлық, радикалдық

Модификациялық инновация

Бұрыннан бар тәжірибені дамыту, түрлендіру. Мысал: В. Ф. Шаталовтың математика бойынша тірек конспектілері және оны көп мұғалімнің қолдануы.

Комбинаторлық инновация

Бұрын қолданылмаған әдістемелік элементтерді жаңаша құрастыру. Мысал: пәндерді оқытудың қазіргі әдістемелеріндегі аралас тәсілдер.

Радикалдық инновация

Білім беруге мемлекеттік стандарттарды енгізу. Стандарт мөлшерлерді, параметрлерді, деңгейлік және сапалық көрсеткіштерді айқындайды.

Қазіргі таңда оқу орындары көпнұсқалық үлгілер бойынша жұмыс істеуге мүмкіндік алды. Бұл бағытта мазмұн мен құрылымның әртүрлі нұсқалары, ғылым мен тәжірибеге сүйенген жаңа идеялар және жаңа технологиялар қалыптасты. Сондықтан оқыту технологияларын білім алушының жас және жеке-дара психологиялық ерекшеліктеріне сай таңдап, тәжірибеде сынап көрудің маңызы зор.

Инновациялық үдерістерді енгізуді үш өзара байланысты фактор айқындайды: енгізілетін технологияның ерекшелігі; жаңашылдың инновациялық әлеуеті; жаңалықты енгізу жолдары.

Педагогтің инновациялық дайындығы: құрылымдық көрсеткіштер

XXI ғасырда болашақ мамандарды даярлау және олардың кәсіби бейімделуін қалыптастыру — қоғам талабы. Болашақ педагог-психологтардың жаңа педагогикалық инновациялық технологияларды қолдануға даярлығын қалыптастыру мына көрсеткіштерді қамтиды:

Мотивациялық өлшем

Танымдық қызығу, құндылық қатынас, кәсіби шеберлікті дамытуға ұмтылыс, мамандықты сүйіспеншілікпен қабылдау, ұстаз рөлінің маңызын сезіну, инновациялық іс-әрекетке талпыныс.

Мазмұндық өлшем

Жалпы мәдени және әдіснамалық дайындық, мамандық бойынша білім, біртұтас педагогикалық үдерістің заңдылықтары мен қозғаушы күштері туралы теориялық білімдер, тұлға теориясы және педагогикалық іс-әрекет негіздерін меңгеру.

Бейімділік өлшем

Жағдаятқа бағдарлану, микроорта өзгерістеріне сай тиімді технологияны таңдау, білімгер мәртебесінен оқытушы мәртебесіне ауысудың ерекшеліктерін түсіну, жаңа әдіс-тәсілдерді қолдану.

Танымдық өлшем

Әлеуметтік-кәсіби ортаны жедел тану, нәтижелі әдіс-тәсілдерді пайдалану, инновациялық технологияларға қызығу, кәсіптік білімді тәжірибеде қолдану.

Іс-әрекеттік өлшем

Кәсіби мақсат-міндеттерді айқындау, педагогикалық қарым-қатынасты тиімді ұйымдастыру, пәнді терең меңгеру, оқу-тәрбие үдерісін жоспарлау және жүзеге асыру.

Технологиялық өлшем

Әдістемелік мақсатты, үдеріс міндеттерін анықтау, нәтижені болжау, психологиялық-педагогикалық білімді қолдану, сабақты тиімді ұйымдастыру, ынтымақтастық қатынас орнату, диагностикалау және ең тиімді технологияны таңдау.

Шығармашылық өлшем

Шығармашылық ептілік пен белсенділік, зерттеу жұмысына талдау жасау, өз білімін үздіксіз жетілдіру, инновациялық әдістерге өзіндік жаңалық пен өзгеріс енгізу және жаңалықты шығармашылықпен қолдану.

Көрсеткіштердің бірлігі нені қалыптастырады?

Бұл көрсеткіштердің ықпалымен білім, кәсіп, іскерлік, іс-әрекет және нәтиже өзара байланыста қалыптасады. Білім (жалпы, кәсіби, техникалық, арнайы) кәсіппен ұштасады; кәсіп — мамандықты таңдау және меңгеру; іскерлік — оқу, тәжірибе, ізденіс, өзіндік жұмыс пен дағды негізінде дамиды; ал әрекеттер жүйелі орындалғанда нақты нәтиже көрінеді.

Педагогтің инновациялық іс-әрекетін қалыптастыру шарттары

  • Инновация туралы жүйелі білімнің болуы.
  • Инновацияны жан-жақты меңгеру.
  • Инновациялық іс-әрекет диагностикасын игеру.
  • Инновацияны тәжірибеге енгізу жұмыстарын ұйымдастыру.
  • Инновацияны практикада дұрыс әрі мақсатты қолдану.

Өзекті кедергілер және шешу бағыты

Жиі кездесетін кемшіліктер

  • Білім сапасының төмендігі.
  • Реформалар жүргізілгенімен, нәтиженің мардымсыз болуы.
  • Құжат көп болғанымен, мазмұндық тиімділіктің әлсіздігі.
  • Өздігінен білім алу дағдыларының жеткіліксіздігі.
  • Оқытушы мен білім алушының бірлескен шығармашылық еңбегінің аздығы.

Тиімді шешім бағыты

Шешімнің негізгі жолы — оқу-тәрбие үдерісіне инновациялық әдіс-тәсілдерді мақсатты енгізу. Бұл білім алушылардың білімге қызығушылығын арттырып, өз бетімен ізденуге және шығармашылық еңбекке жағдай жасайды. Инновациялық үдерістің өзегі — жаңалықтарды қалыптастырып, жүзеге асыратын тұтастық қызмет.

Инновация білім деңгейінің көтерілуіне жағдай жасап, білім сапасын арттыруға нақты мүмкіндік береді.

Жаңа инновациялық технологияларды зерделеу мен енгізу бойынша мынадай қорытындылар жасауға болады:

  • Инновациялық технология түрлері көп; таңдау және нәтиже оқытушының кәсіби біліктілігіне тікелей байланысты.
  • Енгізу үдерісі жүйелі әрі мақсатты жүргізілгенде ғана тұрақты жетістікке жетуге болады.
  • Материалдық-техникалық базаның жеткіліксіздігі және кадрлық әлеуеттің әлсіздігі елеулі кедергі келтіреді.

Қазіргі жас ұрпақтың саналы әрі сапалы білім алуының басты шарты — оқу орындарындағы білім беру үдерісіне жаңа инновациялық технологияларды енгізу. Сондықтан ғылыми-техникалық прогрестен қалыспай, педагогикалық инновацияларды дер кезінде қабылдап, өңдеп және нәтижелі қолдану — әрбір ұстаздың негізгі міндеті. Оқу орындарында инновациялық басқару жүйесін енгізу және оны дәйекті жүзеге асыру да маңызды.

Қорытынды міндеттер

Жаңа инновациялық педагогикалық технологияның негізгі міндеттері:

  • Әрбір білім алушының білім алуына, дамуына және басқа да іс-әрекеттеріне жағдайды мақсатты түрде ұйымдастыру.
  • Білім мен білік деңгейіне сай келетін бағдарды таңдай алатындай дәрежеде тәрбиелеу.
  • Өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру және дамыту.
  • Аналитикалық ойлау қабілетін дамыту.