Қазақша рефераттар

Сақ сөзінің парсы жазбаларында мағынасы қалай

Сақтар туралы сабақ жоспары

Бұл сабақта қазақ халқының ата-тегі болған тайпалар мен ұлыстар туралы айта отырып, Орта Азияны мекендеген сақ тайпаларының шығу тегі, сақ топтары және олардың қоныстанған аймақтары туралы жүйелі түсінік беріледі.

Сабақтың мақсаты

Сақтардың шығу тегі, топтары, мекендеген жерлері және олардың тарихи деректерде көрініс табуы туралы толық мағлұмат қалыптастыру.

Көрнекіліктер

  • Сақтарға қатысты суреттер
  • Слайдтар
  • Кестелер

Сабақтың кезеңдері

  1. I.Ұйымдастыру
  2. II.Үй тапсырмасын тексеру
  3. III.Жаңа тақырыпты меңгеру
  4. IV.Бекіту және қорытынды

Үй тапсырмасын тексеру

Үй тапсырмасы көшпелі бақташылықтың (көшпелі мал шаруашылығының) ерекшеліктерін қайталауға бағытталды. Сұрақтар оқушылардың маусымдық көшу, қыстау, жайылым түрлері және шаруашылықтың қалыптасуы туралы білімін нақтылайды.

Жедел сұрақтар (қайталайық)

Негізгі түсініктер

  • Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы: б.з.б. II мыңжылдық
  • Негізгі түлік түрлері: жылқы, қой, сиыр, түйе
  • Ерте темір өндіру тәсілі: пеш-көрік
  • Қазақстан аумағында темірді кең пайдалану: б.з.б. VIII ғасыр
  • Көшпенділердің баспанасы: киіз үй

Талқылауға арналған сұрақтар

  • Қазір қай мезгіл? Көшпенділер осы мезгілде қайда көшеді?
  • «Қыстау» сөзінің мағынасы қандай?
  • Сырдария, Шу, Келес аңғарларында қандай шаруашылық түрі дамыды?
  • Көшпелілер ең молшылық кезеңді қалай атаған?
  • Көктемгі жайылым қалай аталады?

Жаңа тақырып: Сақтар

Ерте темір дәуірінде алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы, ру-тайпалардың ішкі және сыртқы қатынастары Қазақстан жерінде алғашқы тайпалық одақтардың құрылуына әкелді. Сол одақтардың бірі — б.з.б. VIII–III ғасырларда Қазақстан аумағын мекендеген сақтар.

Сақтар туралы қысқаша дерек

  • Сақтар б.з.б. I мыңжылдықта Орта Азия, Қазақстан және Шығыс Түркістан аумағында өмір сүрді.
  • Негізгі қоныстанған өңірлері: Сырдария, Әмудария, Ертіс, Есіл, Нұра, Жетісу.
  • Ғалымдар сақ тайпаларын қазақ халқының арғы тегімен байланыстырады.

Сақ қоғамы

Жауынгерлер

Елді қорғайтын әскери топ.

Абыздар

Діни рәсімдерді атқарушылар.

Малшылар

Шаруашылықтың негізгі тірегі.

Атаулар мен деректер

  • Грек тарихшысы Геродот сақтарды «массагеттер» деп атаған.
  • Парсы жазбаларында «сақ» сөзінің мағынасы: «құдіретті еркектер».
  • Сақ топтары: парадарайа, тиграхауда, хаумаварга.

Белсендіру тапсырмалары

Сөзжұмбақ сұрақтары (5-сыныптан еске түсіру)

  1. 1.Сақ патшайымы кім? Томирис
  2. 2.Сақтармен соғысқан ел? Парсы
  3. 3.Ер жүрек сақ жауынгері? Шырақ
  4. 4.Геродот сақтарды қалай атады? Массагет
  5. 5.Шошақ бөріктілерді қалай атады? Тиграхауда
  6. 6.Сақтарды өте жоғары құрметтеп, «ең әділ, ең шыншыл халық» деп кім айтқан? Гректер

«Білемін — Білгім келеді — Білдім» кестесі

Оқушылар өз білімін жүйелеу үшін төмендегі үш бағыт бойынша ой жазады.

Білемін

Сақтар туралы бұрыннан таныс деректер.

Білгім келеді

Түсінбеген, нақтылағысы келетін сұрақтар.

Білдім

Сабақ соңында алған негізгі қорытындылар.

«Бас қатырғыш» (сөздерді дұрыста)

ҚЫШРА

Шырақ

АТИДАГРХУА

Тиграхауда

ОТИМСИР

Томирис

ІСТЕЖУ

Жетісу

ТОГЕРДО

Геродот

Жұмбақтар арқылы бекіту

1) «Сақ» сөзі парсы тілінде қандай мағына береді?

Жауабы: Құдіретті еркектер

2) Геродот сақтарды қалай атаған?

Жауабы: Массагеттер

3) Арал маңы мен Сыр бойын мекендеген сақтар қалай аталды?

Жауабы: Парадарайа

4) Аргипейлер қай өңірде мекендеген?

Жауабы: Арал теңізінің солтүстік-шығысы

5) Әйгілі сусын жасаушы сақтар қалай аталған?

Жауабы: Хаумаварга

6) Түйе сүтінен жасалатын сусын қалай аталады?

Жауабы: Шұбат

7) Тиграхауда сақтары қай жерді мекендеген?

Жауабы: Жетісу

8) Грек деректерінде көшпелілердің бір бөлігі қалай аталады?

Жауабы: Дайлар

9) Егінші сақтардың мекені қай қала маңынан табылған деп айтылады?

Жауабы: Алматы

Есік қорғаны және «Алтын киімді адам»

Алматының күншығыс жағында шамамен 50 км жерде, Іле Алатауының баурайындағы жазықта 40-тан астам оба орналасқан. Солардың ішіндегі ең белгілілерінің бірі — Есік обасы.

Есік обасы б.з.б. V–IV ғасырларға жатады. Бұл қорғаннан жерленген адамның жасы шамамен 17–18-де болғаны айтылады. Қорғаннан табылған алтын әшекей бұйымдардың көптігіне байланысты ол мәйіт «Алтын киімді адам» деп аталды.

«Алтын киімді адам» — сақ мәдениетінің бірегей үлгісі әрі Қазақстан тарихындағы ең құнды археологиялық олжалардың бірі.

Негізгі деректер

  • Орналасуы: Алматыдан күншығысқа қарай
  • Кезеңі: б.з.б. V–IV ғғ.
  • Жерленген адам: 17–18 жас шамасы
  • Ерекшелігі: алтын бұйымдардың молдығы

Қорытынды

Сақтар туралы деректерді қорытындылай келе, олардың қоғамы ұйымдасқан, мәдениеті жоғары болғанын көреміз. Халық жадында сақтар «дұшпанға — қатал, досқа — адал» ел ретінде сипатталады.

Негізгі ой

Осындай құндылықтарды түсіну үшін ең алдымен білім алу қажет. Сабақ соңында оқушылардың меңгерген білімі бағаланып, қысқаша кері байланыс жасалады.