Ұрмалы аспаптарды ата
Ұлттық би өнері: сабақтың мақсаты мен құрылымы
Мақсаты
- Оқушыларды қазақ халқының ұлттық биімен таныстыру.
- Би өнерінің әсемдігін ұғындыру, эстетикалық талғамға тәрбиелеу.
- Дамытушылық: оқулықтағы жоспар бойынша өз бетінше ізденуге үйрету, материалдар арқылы интеллектуалдық деңгейін көтеру, пәнге қызығушылығын арттыру, ойлауын және тілін дамыту.
Көрнекіліктер мен ресурстар
- 1 Суреттер, плакаттар
- 2 Үнтаспа (музыкалық сүйемел)
Сабақ түрі: жаңа сабақ.
Күтілетін нәтиже: оқушы ұлттық би туралы түсінігін кеңейтеді, өнердің эстетикалық қырын бағамдайды, өз ойын жүйелі жеткізуге талпынады.
Психологиялық ахуал: «Шаттық шеңбері»
Оқушылар шеңберге жиналып, әр адамның есімінің бас әрпіне байланысты жағымды сын есім айтады. Мысалы: «Дариға — дарынды», «Шұға — шыдамды». Содан кейін мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.
Ұйымдастыру
- Сәлемдесу, түгендеу.
- Сынып тазалығына назар аудару.
- Оқушыларды сабаққа жұмылдыру.
Үй тапсырмасы
«Хор өнері» тақырыбы бойынша сұрақ-жауап жүргізіліп, оқушылардың түсінігі тыңдалады.
Білімді тексеру
Берілген тапсырмалар мен сұрақтар арқылы өткен материал жан-жақты қайталанып, жаңа сабаққа қызығушылық оятылады.
Қазақ би өнері: тамыры терең, мүмкіндігі кең
Негізгі ой
Қазақ би өнерінің түп-тамыры ғасырлар қойнауынан нәр алады. Бүгінде би ансамбльдері мен студиялары бар болғанымен, кәсіби жеке бишілердің саны әлі де аз. Ұлттық би әлемдік кеңістікке толық таныла қойған жоқ, бірақ ол қазақтың дәстүрі мен салт-санасын танытатын ең тиімді өнер түрлерінің бірі.
Тарихи ахуал және сабақтастық
Тоқырау кезеңдерінде мәдениеттің басқа салаларымен бірге ұлттық би де қиындық көрді. Бір кезде кеңінен танылған «Салтанат», «Гүлдер», «Айгүл» сияқты ән-би ансамбльдерінің белсенділігі бәсеңдеп, көрерменмен жүздесуі сиреген тұстар болды. Сонымен қатар, ежелгі қазақ биіне ерекше мән беру кей уақытта назардан тыс қалды.
Бидің философиясы
Қазақ биінің арқауы — халықтың жан дүниесі, таным-түсінігі, табиғатпен байланысы және философиялық ой өрісі. Би көбіне нақты тұрмыс-тіршілікке негізделіп, елдің сән-салтанатын, жастардың махаббатын, ерлік пен елдікті, тіпті қайғы-мұң мен қуатты қимыл-қозғалыс тілімен баяндайды.
Классикаға айналған ұлттық билер
Қазақ биі әлем билерінің ішінде салыстырмалы түрде жас болғанымен, оның бір бөлігі классикалық деңгейге көтерілді. Ұлтымыздың болмысын айқындайтын билердің қатарында:
Орындаушылық мәдениет
Кәсіби биші де, биді қойған балетмейстер де жаңа қойылымның сапасына бірдей жауапты. Биші тек «билеп шығуды» мақсат етпей, көріністік әсерден гөрі бидің ішкі табиғи сұлулығын ашуға ұмтылғанда, көрермен шынайы өнерді сезінеді. Әр бидің өзіне тән мінезі мен ерекшелігі бар екенін естен шығармау маңызды.
Сергіту сәті мен ой қозғау тапсырмалары
Сергіту жаттығуы (қимыл-қозғалыс)
Қолдарыңды көтеріңдер — бір дейік.
Көп отырып, қатты шаршап жүрмейік.
Қолды создық, басты бұрдық — екі деп,
Қозғалыспен әрбір адам жетіледі.
Алға, артқа қарадық та — үш дедік.
Тағы жаңа жаттығулар істедік.
Түсірейік қолды төрт пен бесті айтып,
Отырайық көңілді енді марқайтып.
Нәтиже: ой сергіп, шаршау басылады.
«Ұйқасын тап» ойыны
- 1 Менің ағам Сансызбай, жасады маған сазсырнай.
- 2 Жылаған соң інімді аяп, жасап бердім асатаяқ.
- 3 Тоныма орап кетіп ем, бүлінбепті жетіген.
Үй тапсырмасы, бағалау, кері байланыс
Үй тапсырмасы: 76–78-беттерді оқу, әңгімелеу; күнделікке жазу.
Бағалау: үй тапсырмасы мен жаңа сабаққа белсене қатысқан оқушыларды бағалау.
Кері байланыс: оқушылар смайликті өз таңдауы бойынша жапсырады.
Көне аспаптар сыр шертеді: қобыз және скрипка
Мақсаты
Оқушылар қобыз және скрипка аспаптарымен танысады. Музыканы толғаныспен қабылдауға, шығарманың көркемділігін түсінуге, ән айтуға, музыка тыңдауға, қимыл-ырғақ жасауға, сурет салуға және ойындар арқылы белсенді қатысуға үйренеді.
Көрнекіліктер
- Проектор
- Оқулық, дәптер
- Стикерлер
- Бейнетаспа және қосымша материалдар
Қызығушылықты ояту: сұрақтар топтамасы
- Үрмелі, ұрмалы және ішекті аспаптарды ата.
- Ең алғашқы адамдар ойлап тапқан аспаптар қалай аталды?
- Адамдар аспаптарды не үшін пайдаланды?
- Ұрмалы аспаптарға мысал келтір.
- Үрлеп ойнайтын аспаптарды ата.
- Сыбызғы қалай пайда болды?
- Балаларға арнап қандай аспаптар жасалған?
- Дыбысын аңшылар ғана еститін аспап қайсы? (тыңдап ажырату)
«Бұл қандай аспап?» ойыны
Бір оқушы тақтаға шақырылады. Аспаптың суреті сыныпқа көрсетіледі, бірақ тақтадағы оқушыға көрсетілмейді. Отырған оқушылар аспапты сипаттайды, ал тақтадағы оқушы дәл табуы керек. Соңғы екі аспап ретінде қобыз бен скрипка алынады.
Қобыз бен скрипка: ұқсастық пен ерекшелік
- Қ Қобыз — ағаштан жасалады, ысқышпен ойналады. Қобыздың атасы — Қорқыт ата.
- С Скрипка — қобыздан кейін Еуропада пайда болған. Үні нәзік, әсем; оны «музыкалық аспаптардың патшайымы» деп атайды.
- ! Ертеде скрипканы тізеге қойып орындаған, кейін билей жүріп ойнауға ыңғайланып, иыққа қойып орындау қалыптасты.
Сергіту: «Табиғат құбылыстары» ойыны
Мұғалім: Жай жаңбыр
Балалар: саусақ ұшымен жай тырсылдатады.
Мұғалім: Қатты жаңбыр
Балалар: саусақ ұшымен тез тырсылдатады.
Мұғалім: Жел тұрды
Балалар: ысылдайды (жел дыбысын салады).
Мұғалім: Боран соқты
Балалар: гуілдейді.
Мұғалім: Қар жауды
Балалар: қол шапалақтайды.
Нәтиже: сергектік артып, шаршау азаяды.
Жаңа сабақты пысықтау: қысқа сұрақтар
- Қобызға ұқсас еуропалық аспап қайсы?
- Қай аспапты «музыкалық аспаптардың патшайымы» деп атайды?
- Қай аспапты иыққа қойып ойнайды?
- Біз білетін бес ішекті аспапты ата.
- Көрсетілген аспаптарды ажырат (қобыз, скрипка, дауылпаз, сыбызғы және т.б.).
Үй тапсырмасы
Мәтінді оқу, өлеңді жаттау; күнделікке жазу.
Бағалау
Смайлик арқылы бір-бірін бағалау және қорытындылау.
Кері байланыс
Оқушылар смайликті өзі қалаған нұсқаға жапсырады.