Қазақша рефераттар

Қазақ халқының Жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық күресі

Сабақтың тақырыбы

Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі

Аралас сабақ

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Қазақ хандығы төңірегінде қалыптасқан саяси оқиғалармен таныстыру.
  • Қазақ билеушілерінің басы бірікпеуінің салдарын көрсету.
  • Үш жүздің әскери күштерін біріктірудегі Әбілқайырдың рөлін түсіндіру.
  • Халықтың тәуелсіздік үшін күресінің маңызын талдау.

Дамытушылық

  • Материалды жүйелеуге үйрету.
  • Оқиғалар арасындағы байланысты анықтап, қорытынды жасау дағдысын қалыптастыру.

Тәрбиелік

  • Ел тәуелсіздігі үшін күрескен батырлардың ерлігін үлгі ету.
  • Жауапкершілік пен батылдыққа тәрбиелеу.
  • Патриоттық құндылықтарды нығайту.

Мұғалім сөзі

Жоңғар шапқыншылығына қарсы қазақ халқының күресі 150 жылдан астам уақытқа созылды. Осы кезеңде халықтың тең жартысына жуығы қырғынға ұшырап, ел тағдыры қыл үстінде тұрды. Қазақ жұртының алдында екі жол болды: жоңғарларға бас иіп, бодандыққа түсіп, тарих сахнасынан жоғалу немесе тас-түйін бекініп, ақырына дейін шайқасу. Халық екінші жолды таңдады.

Тірек ұғымдар

Ұлт-азаттық қозғалыс Мақсаты мен себептері Сабақтастық XVII–XVIII ғғ. Қазақ хандығы Жоңғар шапқыншылығы Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама Ордабасы жиыны Аңырақай шайқасы

Көрнекі және дидактикалық құралдар

  • XVII–XVIII ғасырлардағы Қазақстан картасы.
  • «Көшпенділер» бейнетаспасы.
  • Интерактивті тақта: слайдтар (Аңырақай шайқасы, жоңғар шапқыншылығының негізгі бағыттары).
  • Қазақ хандары мен батырларының фото-суреттері.

Сабақтың әдісі

Интерактивті әдістер: топпен жұмыс, рөлдік ойын және талқылау арқылы бірлескен қорытынды жасау.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

  • Сыныптың дайындығын тексеру.
  • Сабақ мақсаты мен күтілетін нәтижелерді қысқаша таныстыру.

II. Үй тапсырмасын сұрау

  1. XVIII ғасырдағы қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайын сипаттаңдар.
  2. XVIII ғасырдың I ширегінде Ресей мемлекетінің қазақ хандығына қызығушылығының артуына не себеп болды?
  3. XVIII ғасырдың I ширегінде қазақ хандығы төңірегіндегі сыртқы жағдай неге ерекше күрделі болды? Мысал келтіріңдер.

III. Жаңа сабақтың жоспары

1) Жоңғарияның күшеюі

Қазақ халқына қарсы шапқыншылық саясатының алғышарттары.

2) Азаттық күрес

Қазақ жұртының бірлесу үдерісі мен негізгі кезеңдері.

3) Салдары

Демографиялық, әлеуметтік-экономикалық және саяси ықпалы.

IV. Тапсырмалар

№1 тапсырма: Кестені толтырыңдар (XVIII ғасырдың I жартысындағы қазақ хандығы)

Елдің ішкі жағдайы Қазақ-орыс қатынастары Қазақ-жоңғар қатынастары
Жауап: ________________________________ Жауап: ________________________________ Жауап: ________________________________
Жауап: ________________________________ Жауап: ________________________________ Жауап: ________________________________

№2 тапсырма: Жоспар құру және талқылау

1) Жоспар құру

Тақырып: «Жоңғар шапқыншылығы және жоңғарларға қарсы халық күресін ұйымдастыру»

  • Шапқыншылықтың себептері мен бағыттары.
  • Қазақ жүздерінің бірлесу қажеттілігі.
  • Негізгі шайқастар және шешуші кезеңдер.
  • Нәтиже және тарихи сабақ.

2) Халық құрылтайы

  • Қайда өтті? Ордабасы маңында.
  • Қандай мәселелер көтерілді? Біріккен әскер құру, қолбасшылықты айқындау, ортақ мақсатты бекіту.
  • Немен аяқталды? Үш жүздің күшін біріктіруге шешім қабылданды.
  • Тарихи маңызы: Ұлт тұтастығын күшейтіп, азаттық күрестің ұйымдасқан сипатын арттырды.

V. Бекіту сұрақтары

  1. Қазақ және жоңғар хандықтары қарым-қатынасының шиеленісуіне не себеп болды?
  2. Картадан Қазақстан аумағына жоңғарлар шабуылының негізгі бағыттарын және шайқас болған жерлерді уақытын көрсетіп белгілеңдер.
  3. Қазақ-жоңғар соғысы кезінде көзге түскен хандар, сұлтандар, билер мен батырлар туралы қандай әдеби шығармаларды білесіңдер?
  4. Жоңғар шапқыншылығын жеңіспен аяқтаудағы Абылайдың рөлі қандай?
  5. Халық күресін ұйымдастырған билер мен батырлардың өмірбаяны жөнінде мәлімет жинаңдар.

Мұғалім сөзі: салдары туралы қорытынды

Жоңғар шапқыншылығының салдары қазақ қоғамына орасан зор соққы болды. Ш. Құдайбердіұлы келтірген деректерге сүйенсек, қазақтардың үштен екі бөлігі қырғынға ұшырады. Көшіп-қону дәстүрі бұзылып, шұрайлы қоныстардан айырылу елдің шаруашылығы мен тұрмысына ауыр зардап әкелді.

Осы тарихи кезеңді зерделеу — бірліктің қадірін түсінуге, тәуелсіздіктің құнын бағалауға жетелейді.

Құжаттармен жұмыс

№1: Қару-жарақты салыстыру

Құжаттарды оқи отырып, қазақ жасақтары мен жоңғар әскерінің қару түрлерін салыстырмалы кестеге түсіріңдер.

Қару түрлері Қазақ жасақтары Жоңғар әскері
________________ ________________ ________________
________________ ________________ ________________

№2: Әскери іске үйрету қалай жүрді?

Құжаттарды оқып, төмендегі сұрақтарға жауап беріңдер:

  1. Әскери ту қандай міндет атқарды?
  2. Әскери ұрандар туралы не білдіңдер?
  3. Қазақтар әскери өнерге қалай қарады?
  4. Әскери жасақ жинау қалай жүргізілді?
  5. Қазақ хандығында неге тұрақты әскер болмады?

Театрландырылған көрініс

Қазыбек бидің толғауы (рөлдік көрініс үшін)

Жайылымдарынан айырылған жұртты сақтап қалу үшін хан, сұлтандар, билер мен батырлар қазақ мемлекеттілігін қорғауға бар күш-жігерін жұмсады. Бүгін біз тәуелсіз елдің биігінде тұрып, осы күнді аңсаған бабаларымыздың мұратына тағзым етеміз. Алмағайып заманда азаттық үшін жан алысып, жан беріскен ерлердің мәңгі өшпес рухы алдында бас иеміз.

VI. Үйге тапсырма

  • Сабақ тақырыбы бойынша қысқаша конспект жазу.
  • Билер мен батырлар туралы қосымша дерек жинап, 5–7 сөйлемдік хабарлама дайындау.

VII. Бағалау

  • Топтық жұмысқа қатысу белсенділігі.
  • Тапсырмалардағы дәлелді жауап пен қорытынды жасау сапасы.
  • Карта, дерек және құжатпен жұмыс дағдылары.