Қазақша рефераттар

Білімді бақылау кезеңі

Сабақтың тақырыбы мен форматы

Сабақтың тақырыбы

Абай Құнанбаев. «Ескендір» поэмасы

Сабақтың типі

Аралас сабақ

Сабақтың жабдығы

Интербелсенді тақта, слайдтар

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Көркем туындыны түсініп, мәнерлеп оқуға үйрету.
  • Идеялық-тақырыптық негізін және ой астарын таныту.
  • Поэманың терең мазмұнына бойлату, ақынның образ жасау шеберлігін ұғындыру.

Дамытушылық

  • Поэманы талдауға төселдіру, сын тұрғысынан ойлауға бағыттау.
  • Түйінді ойды анық айтып, өзіндік пікір қалыптастыруға дағдыландыру.
  • Өз ойын тұжырымдап, топтастарының пікірін тыңдап, жүйелі сөйлеуге үйрету.

Тәрбиелік

  • Оқиғалар негізінде дүниетанымды кеңейтіп, адамгершілік құндылықтарды тереңдету.
  • Рухани-имандылыққа, ізденіске, іскерлікке тәрбиелеу; таным белсенділігін арттыру.
  • Шығармашылық тапсырмалар арқылы даралық мүмкіндіктерін таныту, сөйлеу мәдениетін жетілдіру, шешендікке баулу.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Жүрегін шырақ етіп жандырған кім?
Жырымен жан сусынын қандырған кім?
Өзіне-өзі орнатып ескерткішті,
Мұра қып кейінгіге қалдырған кім?

Ерте оянып, ойланып, ер жеткен кім?
Талабын тас қияға өрлеткен кім?
Құба жон, құбақан құм, құла қырды,
Өлеңнің бесігінде тербеткен кім?

Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өскен кім?
Үнінен әділдіктің лебі ескен кім?
Арманын аттандырып келешекке,
Бізбенен осы күнге тілдескен кім?

II. Білімді бақылау кезеңі

Негізгі сұрақ: «Кім?» деген сауалға жауап берейік.

Оқытушы: «Иә, балалар, бұл — Абай атамызға арналған өлең жолдары. Ендеше, осы пікірлеріңізге қандай дәлел келтіре аласыздар?»

III. Жаңа сабақты меңгеру кезеңі

Кіріспе

Абай Құнанбаев — қазақ әдебиеті мен өнері тарихында айрықша орны бар ұлы тұлға. Қазақ даласында ақын да, ойшыл да көп болғанымен, Абай — біреу-ақ. Абайы бар ел кез келген халықпен терезесін тең ұстай алады: ол бір өңірде туып, тұтас елінің рухани туын көтерген кемеңгер.

Ақын мұрасы бүгінгі ұлттық әдебиетіміздің алтын діңгегін бекітті. Абай шығармашылығында маңызды орын алатын саланың бірі — поэмалары. Әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының апталығы аясында өтетін ашық сабақтың тақырыбы — Абай Құнанбаевтың «Ескендір» поэмасы.

Сабақтың негізгі мақсаты

  • Шығарманың идеялық-тақырыптық негізін және астарлы ойын түсіну.
  • Ақынның образ жасау шеберлігін ұғыну.
  • Өзіндік пікір қалыптастыруға дағдылану.

Жұмыс екі топқа бөлініп жүргізіледі. Поэма мәтіні алдын ала үйде оқылып келеді.

Поэма туралы қысқаша дерек

«Ескендір» — Абай поэмаларының ішінде ең елеулілерінің бірі. Бұл шығарма ақынның гуманистік ойларын тереңірек танытады. Поэманың басты кейіпкері — Ескендір: Шығыста ол Ескендір Зұлқарнайын, ал Еуропада Александр Македонский деген атпен танылған, аңыздар мен жырларға арқау болған қолбасшы әрі патша.

Әдеби-тарихи контекст

Ескендір тұлғасын Шығыс ақындарының көбі жырлаған: Фирдауси «Шахнамада», Низами «Ескендір-нама» дастанында, Жәми «Ескендірдің даналық кітабында» Ескендір образын көбіне ақылды, батыр ретінде дәріптейді.

Ал Абай бұл дастанда ұстазы Аристотельді, Ескендірдің әкесін, тұрған жерін және патшалығын енгізе отырып, оқиғаны өзінше өрнектейді. Шығарма неміс романтикалық әдебиетінің көрнекті өкілі Альберт фон Шамиссо туындысы негізінде В. А. Жуковский жасаған (1844) нұсқамен сарындас келеді.

IV. Бекіту кезеңі

Ой шақыру

1) Поэма дегеніміз не?

Поэма (грекше «туынды») — орта көлемді эпикалық жанр. Ол өмірде болған немесе болуы мүмкін күрделі құбылыстар мен келелі оқиғаларды, адам тағдырын және заман шындығын желілі эпикалық не лирикалық сипаттағы өлеңмен суреттейді.

2) Абайдың қандай поэмалары бар?

«Ескендір», «Масғұт», «Әзім әңгімесі».

«Ескендір» поэмасына талдау

Авторы
Абай Құнанбайұлы
Тақырыбы мен идеясы
Қанағат пен жауыздықты әшкерелеу, әділет пен даналықты дәріптеу.
Жанры
Эпикалық поэма
Өлең құрылысы
Ұйқасы: қара өлең (ааба).
Шумақ: 42. Тармақ: 4.
Буын: 11–12. Бунақ: 3.
Түйінді ой
Абай бұл шығармасында адам бойындағы жағымсыз қасиеттерді әшкерелейді.

«Автор орындығы» стратегиясы

I топ

  1. Өсиет (ақыл сөз) дегеніміз қандай сөздер?
  2. Поэмадан өсиет өлеңді тауып, «автор орындығына» отырып мәнерлеп оқыңыз. Содан соң өз пікіріңізді айтыңыз.

Өсиет өлең (үзінді)

Аз-ақ сөз айттым, бітті бұл әңгіме,
Мұны бір өзге сөздің бірі деме.
Қарның тойса, қайғырма мақтан үшін,
Тоймас көзің толар деп қайғы жеме.

Қу өмір жолдас болмас, әлі-ақ кетер,
Өз күлкіңе өзің қарқ болма бекер.
Ұятың мен арыңды малға сатып,
Ұятсызда иман жоқ, түпке жетер.

Мақтанасың біреуге мақтасын деп,
«Шаужайымнан» еш адам қақпасын деп,
Сен кеткен соң артыңнан күліп қалар,
«Ант ұрғаннан құдайым сақтасын!» деп.

Ақылсыз өзін мақтап былжырайды,
Ойыңа өлшеп сөйлесең, нең құрайды?
Жақсы болсаң, жарықты кім көрмейді,
Өз бағаңды өзіңнен кім сұрайды?

«Екі түрлі түсіндірме күнделігі» стратегиясы

II топ — 4-тапсырма

Поэмадағы маңызды жолдарды (дәйексөз) таңдап алып, екі бағанға бөліп жазыңыз: біріншісіне — дәйексөз, екіншісіне — өз түсіндірмеңіз, әсеріңіз және қорытындыңыз.