Бала тынығуға және мәдени демалуға құқылы
Қарағанды қаласы • №6 жалпы білім беретін орта мектеп
Бастауыш сынып мұғалімі: Тәжит Манат Жанатқызы
Мақсаты
-
Құқықтық білімді тереңдету
Оқушылардың құқықтық сауаттылығын арттыру, негізгі ұғымдарды түсіндіру.
-
Жауапкершілікті күшейту
Заң алдындағы жауапкершілікті түсіндіру және саналы ұстаным қалыптастыру.
-
Тәртіп пен ұйымшылдық
Тиімді қарым-қатынас пен тәртіптіліктің жолдарын табуға үйрету.
-
Азаматтық және саяси сауаттылық
Қоғамдық нормаларды түсіну, құқықты қорғау дағдыларын дамыту.
-
Тәрбиелік бағыт
Адамгершілікке, елжандылыққа және құқықтық мәдениетке тәрбиелеу.
Көрнекіліктер мен материалдар
Кіріспе
Тарихи негіз
Оқушылар, БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы Конвенциясы қабылданғанына 23 жыл, ал Қазақстанның оған қосылып, қол қойғанына 17 жыл толғаны атап өтіледі.
Адам құқықтарының қағидаларын қалыптастыруға Ш. Монтескье, И. Кант, Т. Джефферсон секілді ойшылдар елеулі үлес қосты. Қазақ ойшылдары мен билері — Төле би, Әйтеке би, Қазыбек би, сондай-ақ Абай Құнанбаев — әділет пен бостандықты қорғау идеясын дәріптеді.
Конституциялық қорғаныс
Адам дүниеге келген сәттен бастап оның өмірін, денсаулығын және қауіпсіздігін мемлекетіміздің Ата Заңы — Конституция қорғайды.
Ал балалардың құқығын тікелей қорғайтын халықаралық деңгейдегі негізгі құжат — Бала құқықтары туралы Конвенция. Ол 1989 жылғы 20 қарашада БҰҰ-да қабылданып, Қазақстанда 1994 жылғы 8 маусымда бекітілді.
Дүниежүзілік деңгейдегі ұстаным
Балалардың өмір сүруін, қорғалуын және дамуын қамтамасыз ету туралы Дүниежүзілік декларацияда әлем балаларының жазықсыз, осал әрі тәуелді екені атап көрсетіледі. Сондықтан олардың мүддесі — қоғам мен мемлекеттің басты назарында болуы тиіс.
20 қараша
Дүниежүзілік бала күні және балалардың құқықтарын қорғау күні ретінде аталып өтеді.
Халықаралық бақылау
Конвенцияның орындалуын Бала құқықтары жөніндегі комитет қадағалайды.
Қазақстанның қадамдары
-
1994
Қазақстан Бала құқықтары туралы Конвенцияны бекітті.
-
2002
«Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» заңның күші енгізілді.
-
2006
Балалардың құқықтарын қорғау комитеті және өңірлік бөлімшелер жұмысын бастады.
-
2009–2012
Адам құқықтары саласындағы ұлттық жоспар әзірленіп, іске асырылды.
Бұл бастамалар тәуелсіз Қазақстанның адам құқықтарын іске асыруға бағытталған саясатының жүйелі екенін және халықаралық қоғамдастықпен ықпалдасуының айғағы екенін көрсетеді.
Мазмұны: Бала құқықтары туралы Конвенция
Негізгі мәлімет
БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы Конвенциясы — баланың құқықтарын сипаттайтын 54 баптан тұратын халықаралық құжат. Конвенция бала деп 18 жасқа толмаған тұлғаны таниды (егер ел заңнамасында кәмелетке толу жасы бұдан ертерек белгіленбесе).
Құқықтар барлық балаға бірдей қолданылады. Конвенцияға қосылған мемлекет балаларды кемсітуден қорғауға және олардың құқықтарын іске асыруға белсенді шаралар қабылдауға міндеттенеді.
Маңызды міндеттемелер
-
Ақпараттандыру
Ересектер мен балаларға Конвенция қағидаларын кеңінен түсіндіру.
-
Есеп беру
44-бапқа сай, БҰҰ-ға қабылданған шаралар туралы мерзімді есеп тапсыру.
-
Халықаралық мойындау
Қазіргі таңда елдердің басым бөлігі Конвенцияны бекіткен.
Конвенциядан туындайтын негізгі құқықтар (қысқаша)
-
1) Өмір сүру және жан-жақты даму
Мемлекет әрбір баланың аман-сау өсіп, толыққанды дамуына жағдай жасайды.
-
2) Тіркелу, есім және азаматтық
Бала дүниеге келгеннен кейін тіркеуге алынып, есім мен азаматтыққа құқылы.
-
3) Отбасында өмір сүру
Әрбір бала өз отбасында, ата-анасымен бірге өмір сүруге құқылы.
-
4) Ата-анасынан заңсыз ажыратылмау
Ешкім баланы ата-анасынан негізсіз ажыратуға құқылы емес.
-
5) Қадір-қасиетті қорғау
Ешкім баланы ұрып жазалауға, кемсітуге немесе қорлауға құқылы емес.
-
6) Демалыс және мәдени тынығу
Бала тынығуға, ойынға және мәдени демалуға құқылы.
-
7) Ой-пікір, ар-ождан және дін еркіндігі
Әрбір баланың өз көзқарасын ұстануға құқығы бар.
-
8) Спортпен шұғылдану
Бала өзі қалаған спорт түрімен айналысуға құқылы.
-
9) Денсаулық және емделу
Бала денсаулығын сақтауға және медициналық көмек алуға құқылы.
-
10) Өз ойын еркін айту
Бала пікірін ашық білдіруге және оның естілуіне құқылы.
Рефлексия
Жылы амандасу
«Улыбка» әуені ойналып тұрады. Оқушылар дөңгелене тұрып, келесі шумақты хормен айтады:
Мейірімді жүрекпен,
Ақпейілді тілекпен,
Амандасып алайық,
Бір жадырап қалайық!
Есте сақтайық
- 1 маусым Халықаралық балаларды қорғау күні
- 20 қараша Дүниежүзілік балалар күні
- 10 желтоқсан Адам құқығы күні
Маңызды даталар (хронология)
- 10.12.1948 БҰҰ Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясын қабылдады.
- 1959 Бала құқықтары бойынша декларация жарияланып, халықаралық күнді мерекелеу басталды.
- 1979 Халықаралық балалар жылы өтті.
- 20.11.1989 БҰҰ-да Бала құқықтары туралы Конвенция қабылданды.
- 28.01.1993 ҚР-ның тұңғыш Конституциясы қабылданды.
- 08.06.1994 Қазақстан Республикасы Бала құқықтары туралы Конвенцияны бекітті.
- 30.08.1995 ҚР Конституциясы бүкілхалықтық референдумда қабылданды (екінші рет).
Сабақ барысында А. Еңсеповтің «Детство» әуені ойнатылуы мүмкін.
Қорытынды
Баланың құқығын білу — өзіңді қорғаудың, ал оны құрметтеу — қоғамды әділетті етудің маңызды шарты. Конвенция қағидалары әр баланың қауіпсіз ортада өсіп, білім алып, еркін дамуына бағытталған.