Бүгін сендер жақсы жұмыс істедіңдер, керемет тас магнитпен таныстыңдар
Ұйымдастыру кезеңі
Сабақ «Шаттық шеңберімен» басталады: балалар бір-біріне жылы тілектер айтып, үлкендермен сәлемдесудің тәрбиелік мәнін түсінеді.
Шаттық шеңбері (өлең)
Күннің көзі ашылып,
Көкке шуақ шашылсын.
Құтты қонақ келіпті,
Төрімізге еніпті.
Амандасу үлкенге —
Тәрбиенің басы ғой.
Ал, кәнекей бәріміз,
Сәлем дейік үлкенге!
Сәлеметсіздер ме, апайлар!
Кіріспе: «Сиқырлы қолғап» құпиясы
Тәрбиеші балаларға дүкеннен алған «сиқырлы қолғапты» көрсетеді: қолғаптың жанында қорапта әртүрлі заттар бар. «Қолғаптың сиқырлы екенін қалай білеміз?» деген сұрақ қойылады.
Бақылау
Қолғапты киіп, қораптағы заттарды шығарғанда кейбір заттардың қолғапқа жабысып қалатыны байқалады.
Сұрақ
Неге кейбір заттар қолғапқа жабысады?
Болжам
Қолғаптың ішінде ерекше бір зат бар болуы мүмкін.
Қолғап ішінен «тас» табылады. Бұл — магнит: темір заттарды өзіне тартып, темірге жабыса алатын қасиеті бар.
Қысқа әңгіме: магнит атауының шығуы
Аңыз бойынша, Магнус есімді қойшы темір ұшты таяғын тасқа тигізгенде, тас темірге жабысып қалғанын байқайды. Осы ерекше тасты жұртқа көрсетіп, адамдарды таңғалдырған. Содан кейін оны «магнит» деп атай бастаған.
Сезіну арқылы танысу
Балалардың әрқайсысына әртүрлі пішіндегі және көлемдегі магниттер беріледі. Олар қолына ұстап көріп, сезімін сипаттайды: суық, қатты, ауыр.
Тәжірибелер бөлімі: магнит не істей алады?
Тәжірибе 1: Қай заттар магнитке тартылады?
Үстел үстінде әртүрлі заттар жатады: жұмсақ ойыншық, ағаш қарындаш, пластмасса түймелер, темір заттар, түйреуіш, шеге, темір қасық, кішкентай магнит. Магнитті әр затқа кезекпен жақындатамыз.
Жұмыс тәсілі
- Әр бала өзіне ұнаған затты таңдайды.
- Затты магнитпен тексереді.
- Тартылатын және тартылмайтын заттарды бөлек жинайды.
Қорытынды
Кейбір темір заттар магнитке тартылады, ал темір емес материалдарға (ағаш, пластмасса, мата және т.б.) магнит өрісі әсер етпейді.
Тәжірибе 2: «Балық аулау»
Суға толтырылған ыдыста кішкентай балықтар жүзіп жүреді. Магнитті ыдыстың сыртымен балыққа жақындатамыз. Балық қозғалғанда, магнитті сыртынан ақырын жоғары жүргіземіз — балық магнитпен бірге су бетіне қарай жылжиды.
Қорытынды
Магнит шынының сыртынан да әсер етіп, су ішіндегі темір бөліктерге ықпал ете алады.
Тәжірибе 3: Ойын-тәжірибе «Жарыс» және «Көбелек»
«Жарыс» (көліктер)
Жол (трасса) бойына кішкентай темір көліктер қойылады. Магнитті ағаш тақтайдың астына орналастырып, трасса бойымен жылжытқанда көліктер қозғалады.
«Көбелек» (қағаз)
Гүлдер салынған қағаз және төменгі жағына скрепка қыстырылған қағаз көбелек дайындалады. Көбелекті қағаз бетіне қойып, магниттің көмегімен бір гүлден екінші гүлге «ұшқандай» жылжытамыз.
Қорытынды
Магнит картон, қағаз, ағаш, пластмасса сияқты кедергілер арқылы да әсер ете алады. Осыған ұқсас тәсілмен суы бар пластмасса ыдыста қайықты да жүргізуге болады.
Тәжірибе 4: Магнитпен «сурет салу»
Пластмасса ыдысқа майда темір үгінділері салынады. Магнитті ыдыстың сыртынан жүргіземіз.
Қорытынды
Темір үгінділері магниттің пішінін пластмасса арқылы дәл қайталайды.
Қайырымды іс: магнитпен тез сұрыптау
Тәрбиеші балаларға ұсыныс жасайды: магниттің көмегімен пайдалы іс атқарайық. Шкатулкада іс тігетін заттар араласып жатыр, ал басқа ыдыста манка жармасына скрепкалар түсіп кеткен.
Міндет
Магнит арқылы темір заттарды (скрепка, түйреуіш) тез жинап алып, оларды пластмасса заттардан бөлек сұрыптаймыз және манканы тазалаймыз.
Қорытынды әңгіме: магнит қайда кездеседі?
Топ ішінде
Балалар бөлмеге көз жүгіртіп, магниттің қай жерде бар екенін айтады: суреттерді ұстап тұратын магниттер.
Күнделікті өмірде және өнеркәсіпте
Үйде
- құлаққапта
- телефон тұтқасында
- әшекей бұйымдарда (бекітпелерінде)
Өнеркәсіпте
- автокөліктерде
- желдеткіштерде
- жүк көтергіш құрылғыларда
Магнит адам өмірінде маңызды рөл атқарады: ол техникада да, күнделікті тұрмыста да кең қолданылады.
Қорытынды және ынталандыру
Балалар бүгін тәжірибелер арқылы магниттің «керемет тас» емес, нақты қасиеттері бар құрал екенін түсінді. Сабақ есте қалуы үшін тәрбиеші балаларға кішкентай магниттерді сыйға тартады.
Егер балалар өз бетімен тәжірибе жасағысы келсе, олар әрдайым «зертхана» бұрышын пайдалана алады: онда көптеген әртүрлі магниттер мен қауіпсіз тәжірибелерге арналған материалдар бар.