Жаман кісі тақпақшыл, Жаман сиыр соқпақшыл
Сиыр, жылқы, түйе туралы мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер
Төмендегі тіркестер — қазақ тіліндегі тұрмыс пен мінезді астарлап жеткізетін, бейнелі ойға құрылған мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер. Мұнда сиыр, жылқы, түйе сияқты мал арқылы еңбек, береке, мінез-құлық, сақтық пен тәубе жайлы түсініктер жинақталған.
Мінез бен тағдыр туралы
- Сүзеген сиырға Құдай мүйіз бермейді.
- Сиыр өз тілінен қыршаңқы болады.
- Жаман кісі тақпақшыл, жаман сиыр соқпақшыл.
- Сиыр сүйкенбей жүрмес.
- Арық сиырға жуан мүйіздің керегі жоқ.
- Обыр сиырдан өлі бұзау туады.
Береке, тіршілік және тұрмыс
- Үйіңде екі қатының болса — ойран болар, екі сиырың болса — айран болар.
- Сиыр сауған шөлдемес.
- Есекке сиырдан қалған сабан да сарқыт.
- Жаман сиыр жарда бұзаулайды.
Жылқы мен түйе бейнесі
Қорған мен сүйеу
- Түйе — шудасын, жылқы — жалын, сиыр — мүйізін төсейді.
- Жығылсаң: жылқы — жалын төсейді, сиыр — мүйізін төсейді.
Әлеуметтік астар
- Бұқада қайын жоқ, сиырда төркін жоқ.
Ойға қалдыратын тіркестер
Қастерлеп еді сиырды, алуаға мұрнын шүйірді.
Үнділік жігіт досының құрметіне сиыр етін асады.
Мен тіпті жатқан сиырды да сипаған емеспін.
Қайталанатын ой өзегі
Бірнеше мақалдың түйіні — адамға артық күш пен мүмкіндік берілсе, ол оны орынсыз жұмсауы мүмкін. Сондықтан ел даналығы «Сүзеген сиырға Құдай мүйіз бермейді» деп, тентектікке тежем болатын әділетті еске салады.
Сол сияқты «Сиыр өз тілінен қыршаңқы болады» деген тіркес сөздің де салмағы барын, бейқам сөйлеудің өз иесіне қиындық әкелетінін меңзейді.