Ақылды адамға қойылатын сұрақтар
Сабақ тақырыбы: «Балықшы мен балық»
Бұл сабақ жоспары А. Байтұрсыновтың «Балықшы мен балық» ертегісі арқылы оқушылардың түсіну, ой қорыту және шығармашылық қабілетін дамытуға бағытталған.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сабақ психологиялық дайындықтан басталады. Қысқа диалог арқылы оқушылардың назарын жинақтап, жақсы тілек айту дәстүрі қалыптастырылады.
Психологиялық дайындық (диалог)
- Көз не үшін керек?
- Жақсыларды көру үшін.
- Екі құлақ не үшін керек?
- Ақыл-кеңес тыңдау үшін.
- Екі қол не үшін керек?
- Елге көмек беру үшін.
- Екі аяқ не үшін қажет?
- Шетте жүрсең, туған жерге жету үшін.
Мұғалім оқушыларды туған жерге құрметпен қарауға жетелейді: Қазақстан, Тәуелсіздік мерекесі туралы сұрақтар қойылып, жақсы тілектер айтылады.
Сабақтың ерекшелігі атап өтіледі: сыныпта қонақ мұғалімдер бар, сондықтан жұмыс тәртібі жинақы әрі белсенді жүргізіледі.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Оқушылар Ө. Тұрманжановтың «Білім» өлеңін және А. Байтұрсыновтың «Оқуға шақыру» өлеңін мәнерлеп оқиды (4 оқушы).
Үй тапсырмасын бекіту
А. Байтұрсынов білімді болу үшін оқу, іздену, еңбек ету, сондай-ақ білгеніңді айту және білмегеніңді сұрау қажет екенін меңзейді.
Нақыл ой
Оқу мен еңбек — егіз.
Бағыт
Еңбек + оқу + ізденіс = биік мақсат.
III. Жаңа сабақ
Автор туралы қысқаша
Ахмет Байтұрсынов (1872–1937) — ақын, ғалым, аудармашы. Қазақ тіліндегі тұңғыш әліппені жазған. Балаларға арналған шығармаларының қатарында «Тарту», «Оқуға шақыру» бар.
Ертегі ұғымы
Ертегі — қиял мен арманға негізделген шығарма. Ол әңгіме түрінде де, өлең түрінде де айтылады және жазылады. Ертегілерде халықтың арманы, әдет-ғұрпы, мұңы көрініс табады.
Ертегілердің түрлері
Ертегіде негізгі және жанама кейіпкерлер, жағымды және жағымсыз образдар кездеседі. Көп ертегілердің желісі бойынша мультфильмдер, спектакльдер, фильмдер түсіріледі.
«Балықшы мен балық» тақырыбына кіріспе
- Балық көлде, теңізде, мұхитта болады.
- Балықтың пайдасы туралы әңгіме: балықты дұрыс тұтыну ағзаға пайдалы, көру қабілетіне де әсер етеді.
- Балықшы — балық аулайтын адам.
- Балық қармақпен ауланады (көрсету арқылы түсіндіріледі).
Оқулықпен жұмыс
Мұғалім мәтінді мәнерлеп оқиды. Оқушылар тыңдап, негізгі ойды анықтауға дағдыланады.
Сұрақтар арқылы талдау
- Мәтінде не туралы айтылған?
- Балықшы неліктен балықтың айтқанымен келіспеді?
- Сен балықшының орнында болсаң не істер едің? Неліктен?
Рөлге бөліп оқу
Оқушылар ертегіні рөлге бөліп оқиды. Талқылау барысында кейіпкерлер саны анықталып, оқиғаны баяндаушының рөлі айқындалады.
Дәптермен жұмыс: мақал-мәтелдер және сөздік
Мақал-мәтелдер
- Қанағат — рақым тойдырар.
- Азға қанағат етпесең, көптен құр қаларсың.
Талқылау: адам өзіндегі барға шүкір етіп, қанағат ете білсе, өмірлік тепе-теңдігін сақтайды.
Сөздік жұмысы
Қанағат — риза болу, шүкіршілік ету.
Тәрбиелік ескерту: тамақтан кейін «тойдым» деудің орнына «қанағат» деп айту — тәрбиелі сөз әдебі.
Сергіту сәті: «Ақылды би» ойыны
Ойын барысында төрт оқушы «ақылды адам», «ақылды бүркіт», «ақылды арыстан», «ақылды өсімдік» рөлдерін алады. Қалған оқушыларға адам, құс, аң, өсімдік суреттері таратылып, олар өз рөліне сай кеңес сұрайды.
Ақылды адамға сұрақтар
Адамға ақылды болуға қандай жағдайлар көмектеседі?
Ақылды болу үшін көп оқу, көп іздену, білмегеніңді сұрау, тәжірибелі қариялардың ақылын тыңдау керек. Еңбектенген адам ғана білімнің биік шыңына көтеріледі.
Адам табиғаттан не алады?
Адам — табиғаттың перзенті. Өмір сүруге қажетті жағдайдың бәрін табиғаттан алады, сондықтан табиғатты қорғау, аялау және бағалау — бәріміздің ортақ міндетіміз.
Ақылды бүркіттің жауабы
Сен кімсің?
Мен — жыртқыш құспын. Адамдар мені қолға үйретіп, баптап, саятшылыққа пайдаланады. Бұл — қазақ халқының ертеден келе жатқан өнері. Көзім қырағы, аңға шыққанда мүлт кетпеймін.
Ақылды арыстанға сұрақ
«Арыстан, сен аңдардың патшасысың. Сенен барлық аң қорқады…» — деген мазмұнда сұрақ қойылып, көшбасшылық пен жауапкершілік туралы ой қозғалады.
Ақылды өсімдік (бидай) жауабы
«Нан бар жерде ән бар» — тоқшылықтың нышаны туралы
Иә, еңбек етсең, Жер-Ана да несібесін береді. Күн нұры мен диқанның адал маңдай тері сіңген дән тәтті болады. Сондықтан еңбек түбі — береке.
Қорытынды және бағалау
Қорытындылау (ойын арқылы)
«Балық аулау» ойыны арқылы оқушылардан рефлексия алынады.
- Бүгінгі сабақтан қандай әсер алдың?
- Бүгін өзіңе қандай ой түйдің?
- Халыққа айтар тілегің қандай?
Бағалау
Сабаққа белсенді қатысқан оқушылар мадақталып, жетістігіне сай бағаланады.