Білімді тексеру және бағалау сабағы
Кіріспе
Мұғалім өз еңбек жолында 25 мыңнан астам сабақ өткізеді, ал оқушы 11 жылда шамамен 10 мың сабаққа қатысады. Оқушы үлгерімі мен білім сапасының жоғары болуы ең әуелі мұғалімнің кәсіби шеберлігіне, өз міндетіне жауапкершілікпен қарауына байланысты.
Әр мұғалімнің өзіндік әдіс-тәсілі бар. Қандай тәсіл қолданылса да, ол оқушыны ойлануға жетелеп қана қоймай, ойын ортаға салып, өзгенің пікірін тыңдап, талқылап, дәлелдеуге үйретуі тиіс. Мұғалім еңбегі ұдайы ізденіс пен еңбексүйгіштікті талап етеді.
Дәйексөз
«Адамға тіл, құлақ қандай керек болса, білім де сондай керек.» — А. Байтұрсынұлы
Ассоциация құру тапсырмасы (топтық жұмыс)
Семинар барысында қатысушыларға ой қозғау мақсатында әр топқа ассоциация құру тапсырмасы ұсынылады:
1-топ
«Сабақ» ұғымына ассоциация
2-топ
Қазіргі заман сабағын қалай дайындау керек?
3-топ
Сабаққа дайындықты неден бастау керек?
Мазмұнды сабақты қалай құруға болады?
Сабақ — оқу үдерісінің ең құрамды бөлігі. Оқушының сабаққа дайындалу сапасы сабақтың деңгейіне, мазмұндылығына және әдістемелік тұрғыдан толықтығына тәуелді. Жаңашыл сабақ тек білім мен білікті игертумен шектелмей, оқушының білімге қызығушылығын оятып, шығармашылық санасын дамытуға қызмет етуі керек.
1) Тақырыпты нақты анықтау
- Сабақтың тақырыбын дәл, нақты тұжырымдау.
- Оқу курсындағы тақырыптың орнын анықтау.
- Негізгі ұғымдарды айқындау және материалдың келесі бөлімдермен байланысын жоспарлау.
2) Сабақтың функцияларын белгілеу
Білімділік, дамытушылық және тәрбиелік міндеттер алдын ала анықталуы тиіс. Мақсаттың «үш бірізділігі» — мұғалім жоспарлаған нәтиже; сол нәтижеге мұғалім мен оқушы сабақ соңында бірлесіп жетуі қажет. Сабақ типіне қарай мақсат та нақты қойылады.
3) Оқу материалын жоспарлау
- Тақырып бойынша әдебиеттерді іріктеу.
- Оқу тапсырмаларын жинақтау және мақсаттарын айқындау:
Жаңа материалды ашу
Түсіндіру, дәлелдеу, ұғым қалыптастыру.
Қолдану
Білімді жаңа жағдайда пайдалану.
Шығармашылық көзқарас
Талдау, салыстыру, жаңа шешім ұсыну.
4) Сабақтың «өзгешелігін» ойластыру
Әр сабақта оқушыны таңғалдыруға, қызықтыруға мүмкіндік беретін мазмұн болғаны маңызды: күтпеген жаңалық, әсерлі дерек, әдемі тәжірибе, дәстүрлі емес тәсілдер, өмірмен байланысқан жағдаяттар.
5) Сабақ түріне сай мақсатты нақтылау
Таңдалған сабақ типі құрылымға да, бағалау тәсілдеріне де әсер етеді. Сондықтан мақсат пен күтілетін нәтиже сабақ түрімен үйлесуі тиіс.
6) Материалды топтастыру және әрекеттерді жобалау
Алынған материалды жүйелеу қажет: қандай ретпен жұмыс істеледі, оқушы әрекетінің түрлері қалай ауысады, жұптық/топтық жұмыс қай тұста енгізіледі — осының бәрі алдын ала ойластырылуы керек.
7) Бақылауды жоспарлау
Нені бақылаймыз, қалай бақылаймыз және бақылау нәтижесін қалай қолданамыз — бұл сабақ сапасын арттыратын міндетті қадам. Бақылау тек бағалау емес, оқытуды түзету құралы екенін ескерген жөн.
8) Құрал-жабдықтарды дайындау
- Қажетті оқу құралдарының тізімін жасау.
- Жаңа материалдың тақтада «тізбекті конспект» түрінде қалуын алдын ала жоспарлау.
9–11) Қорытындылау, бағалау, үй тапсырмасы
Сабақ соңында негізгі ойлар жинақталып, нәтижелер талданады; оқу жетістігі бағаланып, келесі қадамға бағыттайтын үй тапсырмасы беріледі.
СТО стратегиясы
«Кішігірім дөңгелек үстел» — ой бөлісу, дәлел келтіру, пікір алмасуды күшейту.
Сабақтың дұрыс өтуі неге байланысты?
Сабақтың дұрыс өтуі ең алдымен оның типінің дұрыс таңдалуына және сол типке сәйкес кезеңдерінің жүйелі ұйымдастырылуына байланысты.
Сабақ типологиясы
1) Аралас сабақ
Бір сабақта бірнеше дидактикалық міндет қатар орындалады.
2) Жаңа білімді меңгерту сабағы
Жаңа материал түсіндіріледі, терең әрі тиянақты білім қалыптастырылады.
3) Қайталау сабағы
Бұрынғы білім тереңдетіліп, нақтыланып, олқылықтар жойылады.
4) Бекіту сабағы
Интеллектуалдық және танымдық біліктер мен дағдылар жетілдіріледі.
5) Білімді тексеру және бағалау сабағы
Оқушылардың білім, білік, дағды деңгейлері тексеріліп, бағаланады.
6) Жалпылау және қорытындылау сабағы
Тарау не тоқсан соңында білім жүйеленіп, түйінді мәселелер айқындалады.
Сабақ құрылымдары (кезеңдер)
1) Аралас сабақ кезеңдері
- Ұйымдастыру.
- Үй тапсырмасын тексеру.
- Өткен материал бойынша білімді тексеру.
- Мақсат қою.
- Жаңа материалды түсіндіру.
- Жаңа материалды түсінгенін зерттеу (тексеру, талдау).
- Бекіту.
- Үй тапсырмасын беру және білімді бағалау.
2) Жаңа білімді меңгерту сабағы
Бұл сабақта жаңа материал түсіндіріледі. Негізгі мақсат — терең де тиянақты білім беру.
- Ұйымдастыру.
- Мақсат қою.
- Жаңа материалды түсіндіру.
- Жаңа материалды түсінгенін зерттеу.
- Бекіту.
- Үй тапсырмасын беру және білімді бағалау.
3) Қайталау сабағы
Негізгі мақсат — бұрын алған білімді тереңдету, нақтылау, білімнің берік орнығуына ықпал ету және олқылықтарды жою.
- Ұйымдастыру.
- Мақсат қою.
- Үй тапсырмасын тексеру.
- Өткен материал бойынша білімді тексеру.
- Бекіту.
- Үй тапсырмасын беру және білімді бағалау.
4) Бекіту сабағы
Негізгі мақсат — интеллектуалдық және танымдық біліктер мен дағдыларды жетілдіру. Құрылымы көбіне өткенді қайталау мен жаттығу орындатуға сүйенеді.
- Ұйымдастыру.
- Мақсат қою.
- Бекіту (жаттығу, тапсырма, талдау).
- Үй тапсырмасын беру және білімді бағалау.
5) Білімді тексеру және бағалау сабағы
Дидактикалық мақсат — оқушылардың білім, білік, дағды деңгейін жүйелі түрде тексеру және нәтижесін талдау.
- Ұйымдастыру.
- Мақсат қою.
- Өткен материал бойынша білімді тексеру.
- Үй тапсырмасын беру және білімді бағалау.
6) Жалпылау және қорытындылау сабағы
Бұл типтегі сабақ қайталау сабағына ұқсас, бірақ көбіне тарау немесе тоқсан соңында өткізіледі: ең түйінді мәселелер айқындалып, білім жүйеленеді, маңызды үдерістер мен құбылыстар арасындағы байланыстар көрсетіледі.
- Ұйымдастыру.
- Мақсат қою.
- Өткен материал бойынша білімді тексеру.
- Түсінгенін зерттеу және жүйелеу (талдау, байланыстыру).
- Үй тапсырмасын беру және білімді бағалау.
Қорытындылау тәсілі
«Араласқан оқиғалар» стратегиясы — ретсіз берілген дерек/оқиға/қадамдарды жүйелеп, қисындық байланыс құру арқылы қорытынды жасау.
Қорытынды ой
«Ұлым, саған айтайын дананың өсиетін: білімдіні таны да соңынан ер, қарағым.» — М. Қашқари