Жасушасы көбіне бір ядролы
Балдырлар туралы жалпы шолу
Балдырлар теңіздерде, көлдерде, өзендерде және тоқтау суларда, сондай-ақ топырақта тіршілік етеді. Олар су экожүйелерінің өнімділігін арттырып, көптеген жануарлар үшін қорек пен мекен қызметін атқарады.
Жасушалық құрылысы
Балдырлардың жасуша қабықшасы жақсы жетілген. Жасушасы көбіне бір ядролы болады, цитоплазмасында органоидтар мен вакуоль кездеседі.
Балдырға түс беретін негізгі құрылым — хроматофор. Бұл балдыр жасушасындағы хлоропласттарға берілетін атау.
Хроматофорлардың саны әртүрлі болуы мүмкін: біреу, екеу, кейде одан да көп.
«Хроматофор» — грекше chroma («бояу») сөзінен шыққан.
Хроматофор түсіне байланысты табиғатта жасыл, қоңыр және қызыл балдырлар кездеседі. Балдырлар жеке жасуша түрінде де, талшықты немесе талшықсыз шоғыр (колония) күйінде де тіршілік ете алады.
Жасуша қабықшасының сыртын жиі сілемейлі қабық қаптайды. Ол суда жеңіл қозғалуына және төсемікке (субстратқа) оңай бекінуіне көмектеседі.
Көбею жолдары
Балдырлар өсімді, жыныссыз және жынысты жолмен көбейеді.
Өсімді көбею
- • Біржасушалы балдырлар жасушаның екіге бөлінуі арқылы көбейеді.
- • Шоғырлы балдырлар жеке шоғырлар түзеді (мысалы, домаланғылар).
- • Жіп тәрізді балдырлардың талломы бірнеше бөлшекке бөлініп, әр бөлік жаңа дараққа айналады.
Жыныссыз көбею
Талломдағы арнайы қалталарда зооспоралар түзіледі. Олар көбіне біржасушалы және талшықты болады, кейде талшықсыз да кездеседі.
Зооспоралар төсемікке бекініп, өніп, жаңа балдырға айналады.
Жынысты көбею
Аталық және аналық жыныс жасушалары қосылады. Жыныс жасушалары гаметалар деп аталады.
Гаметалар бір талломда да, әртүрлі талломдарда да түзілуі мүмкін. Қосылу нәтижесінде зигота пайда болады.
Табиғаттағы маңызы және түске қарай жіктелуі
Балдырлар — теңіздер мен мұхиттар жағалауындағы тіршіліктің маңызды көзі әрі жануарлар дүниесінің мекені. Теңіз түбінде бекініп тіршілік ететін түрлерге қарағанда, суда қалқып жүретін балдырлар саны жүздеген есе көп, сондықтан олар судағы тіршіліктің негізгі бөліктерінің бірі болып саналады.
Балдырлар түсіне қарай жасыл, қоңыр және қызыл балдырларға топтастырылады.
Жасыл балдырларға тән ерекшеліктер
- Жасушасы көбіне бір ядролы, кейде көп ядролы болады.
- Хроматофорда фотосинтез нәтижесінде түзілген крахмал жиналады.
- Хроматофор пішіні әртүрлі: тақта, білезік, жұлдыз, астауша, дән, таспа.
- Жасыл балдырларды жіктегенде хроматофордың пішіні маңызды белгі ретінде ескеріледі.