Қазақша рефераттар

Мәтіндегі сөйлемдер негізінде сабақтас құрмалас сөйлем құра

Сабақтың ұраны

«Өлді деуге сыя ма, ойлаңдаршы, өлмейтұғын артына сөз қалдырған?»

Сабақ барысында осы ойға қайта оралып, Абай мұрасы мен тілдік құрылымдардың мағынасын байланыста талдаймыз.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Бастау

Бүгінгі сабақта Абайдың мұражай-үйімен танысамыз. Мәтін арқылы жазылым, оқылым, танылым дағдыларын дамытып, мәтінмен жұмыс барысында сабақтас құрмалас сөйлемдердің түрлерін қайталаймыз және білімімізді бекітеміз.

Әр оқушының алдында алгоритмдік карта болады: тапсырмаларды сол карта бойынша орындап, өздеріңді бағалап отырасыңдар.

2) Қайталау

Грамматика

Тірек сызбалар бойынша

Сызбалар қандай сөйлемдерді білдіреді? Мысалы, шартты, қарсылықты, мезгіл, себеп, мақсат, қимыл-сын бағыныңқыларды ажырату.

  • (...са/се), (...са да, ...ған/мен)
  • (...ған соң, ...ғандықтан)
  • (...үшін, ...мақ)
  • (...ып/іп/п, ...а/е/й)

Негізгі сұрақтар

  • Сабақтас құрмалас сөйлем деген не?
  • Сабақтас құрмаластың неше түрі бар?
  • Тірек сызба бойынша сөйлем құрап, дәлелдеу

Топтық жұмыс (3 топ)

1-топ

Шартты бағыныңқылы және қарсылықты бағыныңқылы сөйлем құрастыру.

2-топ

Мезгіл бағыныңқылы және себеп бағыныңқылы сөйлем құрастыру.

3-топ

Мақсат бағыныңқылы және қимыл-сын бағыныңқылы сөйлем құрастыру.

Құрастырған сөйлемдеріңді дәлелдеңдер: қай бағыныңқы, қандай көрсеткіш арқылы жасалғанын түсіндіріңдер.

3) Мәтінмен жұмыс: «Абайдың мұражай-үйі»

Оқылым

Әр топ мәтіннің өзіне берілген абзацтарымен жұмыс істейді. Мақсат — мазмұнды түсіну, негізгі ойды анықтау және тірек сөз тіркестерін табу.

1-қатар / 1-топ

  • 1–2-абзацты оқып, тақырып қою
  • Негізгі ойды айту
  • Тірек сөз тіркестерін теріп жазу
  • Хронологиялық жұмыс

2-қатар / 2-топ

  • 3-абзацты оқып, тақырып қою
  • Негізгі ойды айту
  • Тірек сөз тіркестерін теріп жазу
  • Ассоциациялық жұмыс

3-қатар / 3-топ

  • 4–5-абзацты оқып, тақырып қою
  • Негізгі ойды айту
  • Тірек сөз тіркестерін теріп жазу
  • Мәтін бойынша сұрақтар қою

4) Деңгейлік тапсырмалар

Талдау

Әр топ өз абзацынан орындайды

  • Бір сөйлемге синтаксистік талдау жасау
  • Сөздердің септік жалғауларын анықтау
  • Мәтін негізінде сабақтас құрмалас сөйлем құрастыру

Құрастыру тапсырмасы (екі жай сөйлемнен)

  1. Ақынның туғанына жүз жыл толды. Жидебайдағы Абай қыстауы оның мұражай-үйіне айналды.
  2. Мұражайдың бөлмелері толық болды. Ақынның жақын туыстары, достары, замандастары заттарын тапсырды.
  3. Бірінші есіктен ас үйге кіресің. Ұзын дәлізден өту керек.
  4. Мұражай 1970 жылы күрделі жөндеуден өтті. Құрылымы мен сыртқы пішіні Абай заманындағы көрініс-келбетін сақтады.

5) Абай мұражайына «саяхат»

Үй жұмысы

Үйде дайындалған презентация бойынша мұражайға виртуалды саяхат жасалады: негізгі экспозициялар, бөлмелердің қызметі және тарихи деректер қысқаша таныстырылады.

6) Қорытынды

Ой түю

Қорытынды сұрақтар

  • «Өлді деуге сыя ма…» — бұл кімнің сөздері?
  • Бұл сөздер кім туралы айтылған?
  • Осы жолдардың мағынасын қалай түсінесіңдер?

7) Үй тапсырмасы

Жазылым

Эссе жазу тақырыптары (таңдау бойынша):

  • 1) «Өлмейтұғын артына сөз қалдырған»: Абайдың қара сөздері
  • 2) Басқа авторлардың шығармаларымен үндестігі
  • 3) Ақын шығармаларының құндылығы және бүгінгі маңызы

Бұл жоспар оқушылардың мәтінмен жұмыс дағдыларын жүйелі түрде дамытып, грамматикалық білімін тәжірибе арқылы бекітуге бағытталған: түсіну → талдау → қолдану → пікір айту.